II SA/Kr 1676/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2017r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 25 maja 2018r. skarżący złożył ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 9 listopada 2017r. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu swego wniosku domaga się zwrotu odszkodowania za nieruchomość, która została odebrana przez Skarb Państwa. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zaznaczyć, iż z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy jest jego kolejnym wnioskiem w zakresie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Poprzedni – postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 6 marca 2018r. został rozpoznany odmownie z uwagi na brak wystarczającego wykazania, iż skarżący zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy. Jak wynika z art. 165 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wnioskodawca musi zatem uwiarygodnić, iż aktualna jego sytuacja zmieniła się na tyle w stosunku do poprzednio ocenianej, iż przyznanie mu prawa pomocy jest obecnie słuszne i wskazane. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca, a skarżący w żaden sposób nie uwiarygodnił, aby jego sytuacja bytowa w stosunku do ocenianej w marcu br. zmieniła się na jego niekorzyść. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z dwoma córkami. Rodzina utrzymuje się z pomocy MOPS w kwocie [...]zł. Skarżący nie wykazuje żadnych zobowiązań. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż skarżący posiada mieszkanie, które określa jako "nora". Nie podaje powierzchni ani wartości tego lokalu. Nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Obecnie orzekający odstąpił od wzywania skarżącego do uzupełnienia braków wniosku o prawo pomocy z uwagi na fakt, iż wnioskodawca mający w tut. Sądzie szereg spraw, a nawet w niniejszej sprawy będąc już wzywanym do uzupełnienia braków uprzednio złożonego formularza – doskonale zdawał sobie sprawę jakie dokumenty, dane i oświadczenia winien zawrzeć w złożonym kolejnym wniosku. Wiedział bowiem, iż jest to warunek konieczny dla prawidłowej oceny jego sytuacji materialno – bytowej, szczególnie wobec sytuacji, iż jego poprzedni wniosek został oddalony, właśnie z uwagi na brak jakichkolwiek danych i dokumentów uzupełniających, pozwalających na prawidłową i rzetelną ocenę jego wniosku. W wezwaniu z dnia 16 lutego 2018r. skarżący wzywany był bowiem o potwierdzenie dokumentami źródeł i wysokości dochodów własnych oraz córek, wyjaśnienie, czy skarżący osiąga dochody z umów cywilnych, prac dorywczych etc, określenie w sposób precyzyjny nieruchomości, które posiada, potwierdzenie stosownymi dokumentami wydatków na utrzymanie, wyjaśnienie czy posiada samochód oraz przedstawienie rachunków bankowych własnych oraz osób wspólnie z nim gospodarujących. Jak wspomniano – skarżący w piśmie z dnia 28 lutego 2018r. uzupełniającym poprzednio rozpoznawany wniosek ani obecnie - składając w zasadzie identyczny jak poprzednio prawie pusty formularz - nie odniósł się w żaden sposób do tego wezwania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. W żaden sposób nie uwiarygodnił też , iżby jego sytuacja materialna się zmieniła w stosunku do poprzednio ocenianej. Orzekający zatem nie ma obecnie jakiejkolwiek możliwości stwierdzić, iż faktycznie osiągany dochód rodziny jest niski, pochodzi tylko i wyłącznie z pomocy MOPS i w konsekwencji na przychylność zasługuje ponowny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie w złożonym formularzu spowodowało, iż niewyjaśnione zostały okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej, które w sposób znaczny mogą wpłynąć na tę ocenę . Jak wskazano powyżej - na podstawie szeregu postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydanych w szeregu innych, licznych sprawach skarżącego, które prowadzi on przed tut. Sądem zdawał on sobie doskonale sprawę, jakie dane oraz jakie dokumenty źródłowe należało przedstawić. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno bądź nie przedstawia żądanych dokumentów – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy . Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych . Orzekający ma bowiem wątpliwości – nie ma realnej wiedzy co do faktycznego stanu majątkowego rodziny skarżącego. Co nie znaczy, iż sytuacja ta faktycznie może być ciężka, trudna i wymagająca pomocy ze strony państwa – to jednak skarżący w sposób wyczerpujący winien to wykazać potwierdzając swe oświadczenia stosownymi dokumentami, co do których obowiązku przedstawienia miał już wielokrotnie w szeregu postępowań, a także w niniejszym - wiedzę. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).