II SA/Kr 1683/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 11 października 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów p o s t a n a w i a I) ustanowić dla G.S. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. ; II) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych II Sa/kr 1683/12 P O S T A N O W I E N I E Dnia 5 lutego 2013 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.S. i B.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 11 października 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów p o s t a n a w i a I) przyznać skarżącym prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w 1/2 części oraz ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. ; II) w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalić Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] października 2012 r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów, skarżąca G.S. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Z oświadczenia zawartego w urzędowym formularzu "PPF" wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem J.S. oraz czwórką dzieci: K. ur. 14 kwietnia 1993 r., M. ur. 14 marca 1994 r., P. ur. 3 września 1995 r. i P. ur. 23 maja 2000 r. Ich miesięczny dochód brutto wynosi 3.662 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę jej męża w wysokości [...] zł. Odnośnie dochodów uzyskiwanych z gospodarstwo rolnego wnioskodawczyni podała iż "nie wie jaki jest przelicznik z ha na ten rok". W skład majątku skarżącej i jej męża wchodzi dom o powierzchni 160 m², nieruchomość rolna wielkości 5,2560 ha oraz 9 arowa działka. Strona nie posiada zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca uzasadniła ciężkimi warunkami materialnymi. Rodzina jest wielodzietna bez prawa do zasiłku rodzinnego. Wszystkie dzieci wnioskodawczyni uczą się. Wykonując wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż jest matką czwórki dzieci i płaci podatki. Jest po trzech operacjach ginekologicznych. Konstytucja RP gwarantuje dostęp do adwokata, a skarżąca nie jest oskarżona, lecz chce się bronić przed bezprawnym zabraniem jej ojcowizny. Do pisma strona załączyła następujące dokumenty: zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia 24 stycznia 2013 roku informujące, iż rodzina Pani G.S. nie figuruje w systemie pomocy tamtejszego ośrodka, zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia 24 stycznia 2013 roku o informujące, iż Pani G.S. nie figuruje w tamtejszym ośrodku jako osoba pobierająca świadczenia rodzinne od 1 września 2008 r., decyzję SKO z dnia [...] stycznia 2011 roku w sprawie odmowy przyznania zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami na dzieci, wyciągi z rachunku bankowego skarżącej za okres od 20 listopada 2012 roku do 17 grudnia 2012 roku oraz od 18 grudnia 2012 roku do 17 stycznia 2013 roku, kopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 31 października 2000 roku, kopię faktury z dnia 5 października 2012 roku za wodę opiewającej na kwotę 99,69 zł, kopię faktury za usługi telekomunikacyjne z dnia 6 stycznia 2013 roku opiewającej na kwotę 179,90 zł wraz z dowodem wpłaty, kopię dowodu wpłaty należności 163,68 zł za gaz, kopię dowodu wpłaty kwoty 385,40 zł za energię elektryczną, zaświadczenie z dnia 23 stycznia 2013 roku o zatrudnieniu i wynagrodzeniu G.S. , zaświadczenie z dnia 23 stycznia 2013 roku o zatrudnieniu i wynagrodzeniu J.S. , dwa zaświadczenie Wójta Gminy S. z dnia 25 stycznia 2013 roku o figurowaniu J.S. w rejestrze podatku rolnego od gruntów, w rejestrze podatku leśnego i rejestrze podatku od nieruchomości oraz 30 paragonów za zakupy w sklepach [...] i 9 biletów na przejazd komunikacją. Strona przesłała oświadczenie, że w miesiącu październiku 2012 roku otrzymała pożyczkę z funduszu socjalnego w zakładzie pracy, którą przeznaczyła na zakup laptopa córce rozpoczynającej studia oraz zakup opału na zimę (2 tony węgla za sumę 1.560 zł). Pożyczka będzie spłacana przez dwa lata. Skarżąca oświadczyła ponadto, iż z działki nr [...] położonej we wsi Ł. nie osiąga żadnej korzyści majątkowej – przeciwnie ponosi koszty w postaci podatku gruntowego w wysokości 17 zł rocznie i musi ją kosić raz do roku. Działka ta przeznaczona jest na budowę domu dzieciom skarżącej (jest jedynym spadkiem). J.S. oświadczył, że do dnia 23 stycznia 2013 roku nie otrzymał dotacji unijnej do upraw rolnych za rok 2012. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W rozpoznawanej sprawie skarżąca G.S. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jej rzecz adwokata z urzędu. Biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawczyni przedstawioną we wniosku "PPF" należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Ze względu na wysokość uzyskiwanych dochodów, brak jakichkolwiek oszczędności i wartościowych przedmiotów, które mogłyby być spieniężone, wydatki związane z koniecznym utrzymaniem sześcioosobowej rodziny skarżącej (na utrzymaniu małżonków Ś. pozostaje czworo uczących się dzieci), środki finansowe, którymi wnioskodawczyni dysponuje nie pozwalają na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika we własnym zakresie bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącej i jej rodziny. Dlatego w tym zakresie referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącej i ustanowił dla niej adwokata z urzędu. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca, jest brak jakiegokolwiek dochodu, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi G.S. uzyskuje bowiem stałe miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.572 zł brutto (1.166,50 zł netto). Jej małżonek również dysponuje stałymi dochodami z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.132,40 zł brutto (1.504,14 zł netto). Choć nie są to dochody wysokie, zważywszy na fakt, iż przypadają na sześcioosobową rodzinę, stanowią jednak stałe źródło utrzymania i dają możliwość poczynienia oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Ponadto, oprócz stałych dochodów skarżąca i jej małżonek posiadają także majątek nieruchomy w postaci domu, nieruchomości rolnej i leśnej oraz działki. Istotne jest bowiem, że gospodarstwo rolne stwarza możliwość uprawy również na potrzeby własne, co obniża koszty związane z utrzymaniem, a posiadane nieruchomości mogą służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z dnia 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Należy także zaakcentować, że na dzień rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy na skarżącej nie ciąży obowiązek uiszczenia jakichkolwiek kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika bowiem, że wpis od skargi w wysokości 200 zł, jedyny na obecnym etapie postępowania element kosztów sądowych, został przez nią uiszczony w dniu 28 grudnia 2012 roku. Powyższa okoliczność wskazuje, że skarżąca mogła z uzyskiwanych dochodów wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. Tym samym nie można uznać, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym, skoro koszty takie zostały przez nią uiszczone. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1- 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270). U Z A S A D N I E N I E Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A. i B. małżonków S. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, iż skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem S.S. , synową K.S. oraz wnukiem D. ur. 17.06.2011 r. Ich miesięczny dochód wynosi 2.792 zł i stanowi go renta chorobowa skarżącego w wysokości [...] zł, dochód skarżącej ze sprzedaży odzieży w wysokości 534 zł oraz dochód syna wnioskodawców z tytułu zatrudnienia w firmie[...] w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżących wchodzi dom o powierzchni 70 m², nieruchomość rolna o areale 4,99 ha, stodoła, stajnia i budynek gospodarczy. Wnioskodawcy nie posiadają zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podniesiono, iż B.S. w 2006 roku przebył udar mózgu i płata potylicznego prawego, ma niedowład 4 kończynowy. Cierpi na nadciśnienie tętnicze, padaczkę poudarową, chorobę zwyrodnieniową stawów biodrowych i kręgosłupa. Potrzebuje stałej pomocy lekarzy specjalistów, rehabilitacji i przyjmowania leków. Ciężka choroba skarżącego wpływa na trudna sytuację finansową rodziny. Niskie dochody nie pozwalają na pokrycie kosztów sądowych, ani wynajęcie adwokata. Odnosząc się do wezwania referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przesłali kserokopie następujących dokumentów: decyzji Wójta Gminy L. z dnia [...] września 2012 roku o przyznaniu K.S. zasiłku rodzinnego na syna D. w kwocie 77 zł miesięcznie, odcinków renty B.S. za październik 2012 r., listopad 2012 r., grudzień 2012 r. i styczeń 2013 r., zeznania podatkowego A.S. PIT-28 za 2012 rok, zestawienie rachunku bankowego skarżącego na dzień 13 stycznia 2013 roku, decyzji z dnia [...] grudnia 2012 roku o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012 w wysokości 4.456,65 zł, decyzji z dnia [...] lutego 2012 roku w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2012 rok, potwierdzenia zawarcia umów ubezpieczeń rolnych za okres od 18 lipca 2012 roku do 17 lipca 2013 roku, dwóch faktur za zakup oleju napędowego: z dnia 20 października 2012 roku na kwotę 1.140,00 zł i z dnia 15 grudnia 2012 roku na kwotę 1.214,40 zł, dokumentu dostawy wyrobów węglowych z dnia 4 października 2012 roku wraz z paragonem na kwotę 1.660 zł, faktury z dnia 15 stycznia 2013 roku za wodę za okres od 6 października 2012 roku do 14 stycznia 2013 roku opiewającej na kwotę 251,82 zł, pokwitowanie płatności kwoty 57,99 zł za usługi telekomunikacyjne, ośmiu odcinków płatności za energię elektryczną opiewających na kwoty 276,72 zł (z terminem płatności 26 października 2012 roku) i 211,99 zł (pozostałe), dowodu wpłaty kwoty 118,13 zł za gaz, pisma KRUS w sprawie wysokości składki ubezpieczenia wraz z dowodem wpłaty kwoty 606 zł tytułem ubezpieczenia KRUS za I kwartał 2013 roku oraz czterech faktur za leki: z dnia 14 maja 2012 roku na kwotę 237,94 zł, z dnia 20 sierpnia 2012 roku na kwotę 219,68 zł, z dnia 6 listopada 2012 roku na kwotę 169,49 zł i z dnia 23 stycznia 2013 roku na kwotę 242,33 zł. Skarżący złożyli także oświadczenie, że w roku 2012 na obszarze 4,66 ar gruntów rolnych uprawiali pszenicę oraz ziemniaki i jarzynę do potrzeb własnych. Dochód ze sprzedaży zboża na targowiskach trwa do dziś po parę worków. Zliczając powyższe - sprzedano zboże za sumę około 4 tys. zł. Wydatków poniesionych na gospodarstwo rolne na bizonowanie, nawozy i środki ochrony roślin skarżący nie są w stanie udokumentować ze względu na zaginięcie rachunków (skarżący nie wiedzieli, że będą do czegoś potrzebne). Jedyne faktury, które posiadają są za olej napędowy. Skarżący oświadczyli ponadto, że oprócz konta w BGŻ nie posiadają innych kont bankowych. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie skarżący domagają się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżący uwiarygodnili w sposób wystarczający, że nie posiadają dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowego. Skarżący B.S. jest rencistą cierpiącym na szereg schorzeń. Stan jego zdrowia wymaga rehabilitacji, stałej specjalistycznej opieki lekarskiej oraz przyjmowania leków. Wydatki na lekarstwa stanowią znaczne obciążenie domowego budżetu (ostatnia faktura za leki z dnia 23 stycznia 2013 roku opiewa na kwotę 242,33 zł). Okres zimowy wiąże się także ze zwiększonymi wydatkami związanymi z ogrzaniem domu. Na zakup węgla skarżący wydali kwotę 1.660 zł (potwierdzenie płatności z dnia 4 października 2012 roku). Skarżący nie dysponują żadnymi oszczędnościami. Saldo rachunku bankowego B.S. na dzień 13 stycznia 2013 roku wynosiło 1,11 zł. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Zasadnym jest zatem zwolnienie skarżących od kosztów sądowych w 1/2 części. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest brak jakiegokolwiek dochodu, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Zarówno B.S. jak i A.S. uzyskują bowiem stałe dochody – skarżący pobiera rentę w wysokości 1.034,90 zł miesięcznie (dane za styczeń 2013 roku), a skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w formie handlu detalicznego, która przynosi przychód roczny w wysokości 6.529 zł (dane z zeznania PIT-28 za 2012 rok), co daje kwotę 544,08 zł miesięcznie. Skarżący uzyskują ponadto dochód z prowadzonego gospodarstwo rolnego w wysokości około 4 tys. zł rocznie, a także otrzymują płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 4.456,65 zł rocznie (dane za rok 2012). W ocenie orzekającego sytuacja taka pozwala na sukcesywne czynienie oszczędności na pokrycie choćby części kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Tym bardziej, że jedynym składnikiem kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi w wysokości 200 zł, zatem wydatek, który aktualnie mieliby ponieść skarżący wynosi 100 zł. Konkludując, w analizowanej sytuacji majątkowej wnioskodawców zwolnienie ich od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie na ich rzecz pełnomocnika z urzędu byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy kosztów sądowych nie naraża natomiast skarżących na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1-3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270).