II SA/Kr 1696/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.S. o zwolnienie od kosztów sądowych wskutek wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 stycznia 2010r., sygn. akt II SA/Kr 1696/09 oddalającego wniosek S.S. i B.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S.S. i B.S. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2009r., nr [...] w przedmiocie pozwolenia na budowę postanawia: I. ustanowić dla skarżącej radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. II. w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić. W dniu 23 grudnia 2010r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżących S. i B.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] września 2009r. W nadesłanym w dniu 23.12.2009r. (data nadania – 21.12.2009r.) formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczyli, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z dwoma pełnoletnimi córkami. Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości [...] zł netto oraz dochód ze sprzedaży mleka w wysokości [...] zł miesięcznie. Córki uczą się i nie uzyskują żadnego dochodu. Według oświadczenia w skład majątku skarżących wchodzą dwa domy o pow. 83 i 133 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 5,8 ha. W uzasadnieniu wniosku podano, iż skarżący nie pracuje i pozostaje w stałym leczeniu. Wskazano, iż skarżąca dojeżdża do pracy samochodem, a córki uczą się poza miejscem zamieszkania. Z treści złożonych oświadczeń przez skarżących wynika, iż nie uzyskują oni żadnych dochodów z posiadanych domów położonych w R. Nie uzyskują też żadnych dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego, prócz sprzedaży mleka. Nie korzystają oni z pomocy opieki społecznej w żadnej formie. Do wniosku dołączone została następujące dokumenty: wyciągi z konta bankowego B.S. za okres od sierpnia do października 2009r., kserokopie faktor potwierdzających zakup leków, kserokopie dokumentacji medycznej potwierdzającej pobyt skarżącego w szpitalu i przebieg jego leczenia oraz kserokopia decyzji z dnia [...] października 2009r. o przyznaniu zasiłku celowego na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego. W dniu 18 stycznia 2010r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydał postanowienie, w który oddalił wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W dniu 16 lutego 2010r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprzeciw skarżącej B.S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dn. 18.01.2010r. Samo pismo zostało nadane w dniu 12 lutego 2010r. w urzędzie pocztowym B. , a zatem nastąpiło to w terminie do wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia Sądu. Wskazanemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 255 p.p.s.a. przez nie wezwanie jej do przedstawienia dowodów dokumentujących dochody i wydatki ponoszone w związku z posiadaną nieruchomością oraz nieuwzględnienie złożonych przez skarżącą oświadczeń dotyczących dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego. Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku B.S. w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku w całości. Zgodnie z przepisem art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Każda strona wnosząca skargę do sądu winna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów (sądowych, zastępstwa procesowego). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny lub ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Sąd mając na uwadze fakty podane przez skarżącą dotyczące wysokości dochodu uzyskiwanego przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz ustalenia ich stanu majątkowego uwzględnił wniosek o ustanowienie kwalifikowanego zastępstwa prawnego. Wskazane wyżej okoliczności pozwalają przyjąć, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów pomocy prawnej z wyboru, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też Sąd przyjął, iż są spełnione przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego, którego osobę wyznaczy Okręgowa Rada Radców Prawnych w K. Jednocześnie jednak Sąd uznał, iż brak jest podstaw do przyznania B.S. prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. również w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Sądu dochody skarżącej oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym pozwalają na ponoszenie kosztów postępowania sądowego. Fakty podane przez skarżącą dotyczące wysokości uzyskiwanego dochodu, stanu majątkowego i ponoszonych kosztów utrzymania pozwalają przyjąć, iż skarżąca jest w stanie ponieść koszty wpisu, bez uszczerbku w koniecznym utrzymania siebie i rodziny, który w przedmiotowej sprawie wynosi 200 zł. Na obecnym etapie postępowania jest to jedyny składnik kosztów postępowania, który skarżąca powinna uiścić. Biorąc to pod uwagę Sąd w pozostałym zakresie wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady wyrażonej w art.214 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych zobowiązany jest ten kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane rozważnie, jedynie w wypadkach uzasadnionych stosownymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można np. bezrobotnych, lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Tymczasem opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na pozostałych współobywateli. Trudno dopatrzeć się takiej usprawiedliwionej sytuacji przerzucenia ciężaru związanego z kosztami sądowymi dotyczącymi danej osoby na innych współobywateli. Jednocześnie wskazać należy, iż w każdym przypadku, gdy pojawi się konieczność ponoszenia kosztów postępowania skarżąca może wystąpić do Sądu z nowym wnioskiem o zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia w oparciu o zaktualizowany stan faktyczny w zakresie dochodów i stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wykazana we wniosku sytuacja materialna skarżącej nie skazuje na to by bała ona osobą ubogą, pozbawioną środków do życia, a do takich przypadków powinno sprowadzać się przyznanie prawa pomocy, szczególnie we wnioskowanym zakresie. Biorąc po uwagę całokształt okoliczności sprawy, w ocenie Sądu, skarżąca wykazała spełnienie przesłanek do ustanowienia radcy prawnego z urzędu, dlatego Sąd działając na podstawie przepisu art. 243 § 1, art. 244 § 1 art. 245 § 3 oraz art.246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak na wstępie.