II SA/Kr 170/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2017r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia konieczności wejścia na teren sąsiedniej posesji p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 13 marca 2018r. skarżący S. S. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 30 listopada 2017r. wydaną w przedmiocie stwierdzenia konieczności wejścia na teren posesji sąsiedniej. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną. Wskazuje, iż prowadzi gospodarstwo z 97 letnią matką, którą się opiekuje i bezrobotnym bratem. Jedynym źródłem jego utrzymania jest gospodarstwo rolne, które odziedziczył po rodzicach. Opłaca KRUS. Skarżący jako comiesięczne koszty utrzymania wskazuje kwotę 2030 zł – koszt mediów, ubezpieczenia, leczenia, opału. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z 97 letnią matką oraz bratem. Źródłem utrzymania rodziny są dochód z gospodarstwa wnioskodawcy w wysokości [...] zł oraz emerytura matki wnioskodawcy w kwocie [...]zł. Łączne dochody to suma 1428 zł. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada on dom o pow. 120 m2 o wartości [...] zł oraz grunty rolne 1,7 ha, las 1,7 ha, zabudowania gospodarcze, ciągnik. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości ani oszczędności. Na wezwanie do uzupełnienia braków skarżący oświadcza, iż brat jest zarejestrowany w UP jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Wyjaśnia, iż prowadził chów drobiu na własne potrzeby jednakże Urząd Gminy O. odebrał mu tę możliwość. Z uwagi na schorowaną mamę, liczne rodzeństwo skarżącego pomaga mu i jest przez nich wspierany finansowo. Uciążliwości związane z wiekiem i stanem zdrowia matki powodują, iż skarżący ma ograniczone możliwości pracy zarobkowej. W zeszłym roku dotacje z ARiMR wyniosły [...] zł. Brat posiada samochód osobowy z 2000r. Posiada również oszczędności życia w kwocie wg. stanu rachunku na dzień 29.03.2018r. [...] zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie aktualnie wymaganego wpisu sądowego w całości nie byłoby, zdaniem orzekającego, możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony oraz jego najbliższych. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów 3 - osobowej rodziny skarżącego w wysokości ok. 1428 zł w przeliczeniu na liczbę członków rodziny w korelacji do zadeklarowanych wydatków miesięcznych przewyższających tę kwotę ( skarżący wyjaśnił, iż pomaga mu rodzeństwo ) , fakt, iż wnioskodawca opiekuje się schorowaną, potrzebującą stałej obecności 97 letnią mamą, bezrobocie brata w odniesieniu do wysokości należnego wpisu - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Dlatego przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia wpisu sądowego, zapewniające jednocześnie dostęp do sądu, zagwarantowany Konstytucją RP, należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200,203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Nie widzi się natomiast podstaw do pełnego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na fakt, iż rodzina posiada stałe źródła dochodu ( dochód z tytułu dwóch niezależnych źródeł, plus dotacje z ARiMR oraz pomoc rodziny ) , oszczędności brata w kwocie [...]zł, majątek w formie gruntów rolnych, lasu. Nie można zatem uznać, iż wnioskodawca jest osobą skrajnie ubogą. Nie wykazuje kredytów, pożyczek, czy innych – poza specjalistycznym leczeniem – okoliczności znacząco wpływających na budżet rodzinny. Nie ma też innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu. Ma możliwość uzyskania pomocy finansowej od rodzeństwa, co deklaruje. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia kosztów w części tj. ew. innych należności i opłat sądowych, które ew. będą wymagane na dalszym etapie postępowania, oraz ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika – szczególnie wobec okoliczności, iż na obecnym etapie postępowania jego udział nie jest konieczny - nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych w chwili obecnej, pozwala aktualnie zaoszczędzić z osiąganego dochodu środki finansowe z przeznaczeniem na dalsze, ewentualne koszty, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).