II SA/Kr 174/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Anna Szkodzińska SWSA Jacek Bursa (spr.) SNSA Joanna Tuszyńska Ą po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi A.S. na postanowienie Wojewody [....] z dnia 22 grudnia 2015 roku, znak: [....] w przedmiocie zawieszenia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu instancji Starosta K. postanowieniem z 27 kwietnia 2015 r. nr [...] , powołując się na przepis art. 97 § 1 pkt 1 kpa, zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu części działki nr [...] (obecnie część działki nr [...] , objętej księgą wieczystą nr [...] , położonej w obrębie [...] , jedn. ewid. P. , m. K. w granicach wywłaszczonych (nabytych) na rzecz Skarbu Państwa parcel l. kat. [...] i l. kat. [...] , b. gm. kat. P. do czasu ustalenia spadkobierców zmarłego w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego W.P. . Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła A.S. , ponawiając w nim prośbę o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015r. nr [...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 kpa, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, iż zostały spełnione przesłanki warunkujące konieczność zawieszenia postępowania - zmarła jedna ze stron postępowania (dowodem tego jest pozyskany przez organ I instancji odpis akt zgonu nr [...] wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w K. ), nie ma możliwości wezwania do udziału w postępowaniu spadkobierców W.P. (nie są oni ustaleni), nie zachodzą w tym przypadku okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 kpa, a samo postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Wydział Skarbu Miasta Urzędu Miasta K. pismem z 16 lutego 2006 r. nr [...] działając na podstawie przepisu art. 136 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poinformował m. in. W.P. , który jako syn należał do kręgu spadkobierców ustawowych W.P. , jednego ze współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości o zamiarze użycia tej nieruchomości na inny cel niż określony w umowie sprzedaży i o przysługującym w związku z powyższym prawie do złożenia wniosku o jej zwrot. Instytucją, która pozwala spadkobiercy na skuteczne wylegitymowanie się swoim statusem prawnym przed innymi osobami, jest sądowe stwierdzenie nabycia spadku lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia jednak spadkobierca z chwilą otwarcia spadku nabywa spadek z mocy samego prawa (ex lege), a nabycie spadku ma charakter sukcesji uniwersalnej, przy czym jest niezależne od woli i wiedzy uprawnionego oraz jakichkolwiek innych zdarzeń. Wobec powyższego w/w zawiadomienie z 16 lutego 2006r., skierowane do W.P. , "domniemanego - potencjalnego spadkobiercy" W.P. - byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości, wywołało skutek w postaci złożenia przez W.P. wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym zawieszenie obecnie z urzędu przez Starostę K. postępowania w sprawie zwrotu części działki nr [...] (obecnie część działki nr [...] ), w granicach wywłaszczonych (nabytych) na rzecz Skarbu Państwa parcel l. kat. [...] i l. kat. [...] , b. gm. kat. P. , ze względu na śmierć W.P. było prawidłowe, oraz wręcz konieczne w zaistniałej w sprawie sytuacji faktycznej i prawnej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe postanowienie złożyła A.S. , B.K. zarzucając, że narusza ono jej prawo do odzyskania spornej nieruchomości, wskazując, iż spadkobiercy po W.P. są jej nieznani, pomimo podjętych przez nią działań w celu ich odnalezienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Przepis art. 135 p.p.s.a. stanowi zaś, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W niniejszej sprawie podstawę zawieszenia postępowania administracyjnego stanowił art. 97 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774). Organy obu instancji zgodnie uznały bowiem, że prowadzenie postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości uzależnione jest od wstąpienia do sprawy o zwrot wszystkich spadkobierców zmarłego w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego W.P. Powyższe stanowisko organów opierało się na nieprawidłowym przyjęciu, iż wykładnia art. 136 ust. 3 zd. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami powinna zmierzać do uznania, że nie jest dopuszczalne orzeczenie o zwrocie udziału we współwłasności. Organy kierowały się wyrażanym w orzecznictwie sądowym poglądem, że wprawdzie w odniesieniu do wywłaszczonej nieruchomości ustawodawca przewidział możliwość jej zwrotu w całości albo w części, jednak określenie "w części" rozumiano jako część wyodrębnioną fizycznie i geodezyjnie, a nie obejmuje to udziału w prawie własności wywłaszczonej nieruchomości. W efekcie przyjmowano, że w odniesieniu do wywłaszczonej nieruchomości nie jest dopuszczalne orzeczenie o zwrocie udziału w jej współwłasności. Pociągało to za sobą stwierdzenie, że w wypadku, jeżeli jest więcej niż jeden były właściciel (więcej niż jeden spadkobierca byłych właścicieli) wywłaszczonej nieruchomości, zwrot nieruchomości może nastąpić wyłącznie na wniosek wszystkich tych osób. Nie było natomiast możliwości dokonania zwrotu nieruchomości na wniosek jednego czy też kilku byłych współwłaścicieli. Wówczas bowiem nie byłoby możliwe zwrócenie całości wywłaszczonej nieruchomości tylko części uprawnionych, ponieważ takie działanie oznaczałoby pominięcie i w przyszłości brak możliwości zaspokojenia ewentualnych roszczeń pozostałych właścicieli czy spadkobierców. Wniosek, pochodzący tylko od części uprawnionych, musiałby zatem prowadzić do zwrotu udziałów w wywłaszczonej nieruchomości, co uznawano za niedopuszczalne na gruncie art. 136 ust. 3 w/w ustawy. W efekcie zatem w kontrolowanym postępowaniu uznano, że należy postępowanie zawiesić. Jednakże przedstawione powyżej rozumienie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zakwestionował Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. SK 26/14 (Dz. U. z 2015 r., poz. 1039). Trybunał Konstytucyjny konkludując stwierdził, iż niezgodne z konstytucją jest uzależnianie prawa do zwrotu na rzecz byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców, od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, gdyż prawo byłego współwłaściciela (lub jego spadkobiercy) do zwrotu utraconego przez niego udziału we współwłasności nieruchomości ma charakter "innego prawa majątkowego" w rozumieniu art. 64 ust. 1 Konstytucji RP. Rozważania Trybunału Konstytucyjnego przedstawione w obszernym uzasadnieniu mają charakter uniwersalny i wynika z nich pogląd, że w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, brak wniosku wszystkich uprawnionych lub brak udziału w sprawie ich następców prawnych, nie może stać na przeszkodzie orzeczeniu o zwrocie części nieruchomości na rzecz tych podmiotów, które w postępowaniu uczestniczą i zwrotu nieruchomości dochodzą. Zatem wykładając art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy o gospodarce nieruchomościami należy przyjąć, odmiennie niż uznały skarżone organy w kontrolowanym postępowaniu, że jednak możliwy jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości w jej ułamkowej części, a także, iż każdemu ze współwłaścicieli (bądź ich spadkobierców) przysługuje samodzielna legitymacja procesowa w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pozwalająca mu domagać się zwrotu jego udziału w prawie własności przedmiotowej nieruchomości (tak też np. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2015 roku, sygn. I OSK 1225/15 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.