II SA/Kr 1745/09
WyrokWSA w Krakowie2010-01-18
Skład orzekający: Aldona Gąsecka Duda, Kazimierz Bandarzewski, Wojciech Jakimowicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy administracji publicznej, prowadząc postępowanie w sprawie nałożenia kary za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego, naruszyły zasady postępowania administracyjnego (art. 8 i 9 K.p.a.) poprzez brak poinformowania strony o zmianie stanu prawnego, która wpłynęła na jej obowiązki?Ratio decidendi
Organy administracji publicznej naruszyły zasady postępowania administracyjnego (art. 8 i 9 K.p.a.), nie informując strony o zmianie stanu prawnego dotyczącej obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego. Brak takiego pouczenia, mimo że nie zwalnia strony z dbałości o własne interesy, stanowi wadę postępowania, która mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uzasadniając uchylenie zaskarżonego postanowienia.Stan faktyczny
Skarżący zgłosili zakończenie budowy magazynu. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego zgłosił sprzeciw wobec użytkowania obiektu bez pozwolenia na użytkowanie i nałożył karę. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał karę w mocy, reformując postanowienie organu I instancji. Skarżący wnieśli skargę, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym brak poinformowania o zmianie przepisów Prawa budowlanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, ale Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na naruszenie art. 8 i 9 K.p.a.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K., zasądził zwrot kosztów postępowania i określił, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonywane.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka Duda Sędziowie: WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant: Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi E. R. i W. R. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 19 września 2006 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wpłacenia kary I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonywane; III. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. na rzecz skarżących E. R. i W. R. kwotę 595 (pięćset dziewięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W dniu 14 lutego 2006 r. E. i W. R. zawiadomili Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. o zakończeniu budowy magazynu materiałów tekstylnych z częścią bisiorową, wjazdami oraz układem dróg wewnętrznych przy ul. [...] w K., zrealizowanego na podstawie pozwolenia na budowę z dnia 17 maja 2005 r.
Decyzją z dnia 17 lutego 2006 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego zgłosił sprzeciw wobec przystąpienia do użytkowania ww. obiektu, następnie w dniu 18 maja 2006 r. przeprowadzono kontrolę budowy i podczas kontroli dokonanej przy udziale inwestora stwierdzono użytkowanie przedmiotowego obiektu budowlanego bez uprzedniego uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie.
Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2006 r., znak: [...], Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. nałożył na inwestora E. R. i W. R. obowiązek wpłacenia kary w wysokości 125000 zł z tytułu nielegalnego użytkowania magazynu materiałów tekstylnych z częścią biurową, wjazdami i układem dróg wewnętrznych, zlokalizowanego na działkach nr "1", "2", "3", "4", "5" obr. [...] przy ul. [...] w K..
W uzasadnieniu postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego wskazał, że w związku z wnioskiem inwestora z dnia 6 lutego 2006 r. informującym o zakończeniu budowy ww. obiektu budowlanego, zlokalizowanego na posesji przy ul. [...] w K., przeprowadzono w dniu 18 maja 2006 r. obowiązkową kontrolę budowy stwierdzając, że obiekt ten jest użytkowany bez uprzedniego uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. Organ I instancji podniósł, że obecni podczas kontroli E. R. - inwestor i A. L. - projektant stan ten potwierdzili własnymi podpisami.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła w imieniu E. R. - pełnomocnik radca prawny D. B.. Zarzuciła w nim, że organ I instancji naruszył przepisy prawa materialnego - art. 57 ust. 7, art. 59f ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane oraz przepisy postępowania administracyjnego: art. 6, art. 7, art. 10, art. 11, art. 28, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. ). W uzasadnieniu postawionych organowi zarzutów strona podniosła, że organ I instancji nie uzasadnił podstawy prawnej zastosowania art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego, nie podał przesłanek, jakimi kierował się przy załatwieniu sprawy (art. 6 i 11 K.p.a.), a także nie wskazał orzecznictwa ani poglądów doktryny, na których oparł się w procesie interpretacji. Poza tym, zdaniem strony, organ I instancji w sposób arbitralny stwierdził, że inwestorzy faktycznie użytkują obiekt budowlany i czerpią korzyści. Rażącym naruszeniem było także niepowiadomienie przez organ E. R. i jej męża o możliwości zapoznania się z całością materiału sprawy, zgłoszenia żądań i wypowiedzenia się co do poszczególnych dowodów (art. 10 K.p.a.). W uzupełnieniu zażalenia podniesiono również, że bezpodstawnie zastosowano art. 55 Prawa budowlanego a to dlatego, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1364) w takiej jak ta sprawa nie stosuje się wymogu uzyskania pozwolenia na użytkowanie, a wniesiony przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego sprzeciw na zgłoszenie o zakończeniu prac budowlanych był niewiążący. W ocenie skarżącej postępowanie w tej sprawie zostało już wszczęte w dniu 18 kwietnia 2005 r., to znaczy z dniem złożenia wniosku o udzielenie pozwolenia na budowę, a więc tym samym art. 7 ww. ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. wskazujący, że do spraw wszczętych a niezakończonych przed dniem wejścia jej w życie (26 września 2005 r.) należało stosować przepisy dotychczasowe, które nie nakładały obowiązku uzyskiwania pozwoleń na użytkowanie w takiej sprawie.
Postanowieniem z dnia 19 września 2006 r., znak: [...], Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej wyrzeczenia i orzekł na nowo w ten sposób, że nałożył na inwestora E. R. i W. R. obowiązek wpłacenia kary w wysokości 125000 zł z tytułu nielegalnego użytkowania magazynu materiałów tekstylnych z częścią biurową, wjazdami i układem dróg wewnętrznych, zlokalizowanego na działkach nr "1", "2", "3", "4", "5" obr. [...] przy ul. [...] w K. z naruszeniem przepisu art. 55 Prawa budowlanego, czyli bez uprzedniego uzyskania przez inwestora decyzji o pozwoleniu na użytkowanie ww. obiektu. W pozostałej części utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu tego postanowienia Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wskazał, że użyty w wyrzeczeniu skarżonego postanowienia termin "opłata" sprawia, że ww. wyrzeczenie jest w swym przedmiocie nieprecyzyjne, bowiem nie odwołuje się w sposób jednoznaczny do treści art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego, na podstawie którego nałożono karę za nielegalne użytkowanie przedmiotowego budynku, wobec czego organ odwoławczy zreformował w tym zakresie skarżone postanowienie. W ocenie organu odwoławczego, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w oparciu o posiadana dokumentację, prawidłowo określił zarówno kategorię obiektu budowlanego, jak i jego kubaturę a w konsekwencji również kwotę kary za nielegalne użytkowanie. Odnosząc się do zarzutów zawartych w zażaleniu, organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 59 ust. 7 Prawa budowlanego stroną w postępowaniu w sprawie pozwolenia na użytkowanie jest wyłącznie inwestor, w związku z czym należy przyjąć, że jest on jedynym podmiotem, któremu może być udzielone pozwolenie na użytkowanie, a zatem kara za nielegalne użytkowanie obiektu może być nałożona tylko i wyłącznie na inwestora. Również zarzut uchybienia przez organ I instancji w toku postępowania obowiązkowi zawiadomienia stron o zakończeniu postępowania dowodowego i określeniu terminu, w którym strona może zapoznać się z materiałem dowodowym był, w ocenie organu odwoławczego, nieuzasadniony, bowiem zgodnie z art. 59c ust. 2 Prawa budowlanego inwestor w postępowaniu dotyczącym uzyskania pozwolenia na użytkowanie jest zobowiązany do uczestniczenia w obowiązkowej kontroli, ma zatem możliwość wniesienia uwag do protokołu kontroli.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie E. R. i W. R. zarzucili organowi II instancji naruszenia art. 54, 55, 57 ust. 7 i 59 f Prawa budowlanego oraz naruszenie art. 6, 7, 10, 11, 28, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. i wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonych postanowień, ewentualnie o uchylenie ich oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że w decyzji o pozwoleniu na budowę organ określił (w rozstrzygnięciu i w pouczeniu), że strona skarżąca może przystąpić do użytkowania obiektu budowlanego po uprzednim dokonaniu zgłoszenia właściwemu organowi, gdyż art. 54 Prawa budowlanego nie przewidywał w tamtym okresie obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie tego rodzaju obiektów. Skarżący wskazali, że zastosowali się do tego i dokonali zgłoszenia użytkowania przedmiotowego obiektu. Organ wniósł jednak sprzeciw, powołując się na art. 54 Prawa budowlanego wskazując, że przyczyną zgłoszenia sprzeciwu wobec zamiaru przystąpienia przez skarżących do użytkowania przedmiotowego obiektu jest nieuzyskanie przez nich pozwolenia na użytkowanie, o którym mowa w art. 55 Prawa budowlanego. W dniu składania wniosku o pozwolenie na budowę treść przepisu art. 55 Prawa budowlanego różniła się od treści tego przepisu, nadanej mu nowelą, która weszła w życie w dniu 26 września 2005 r. Wprowadziła ona wymóg uprzedniego uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektów zaliczonych do kategorii XVIII, a więc takich obiektów jak obiekt skarżących. Skarżący podnieśli, że spowodowali wszczęcie postępowania składając wniosek w dniu 18 kwietnia 2005 r. o pozwolenie na budowę i to ta data "określiła" przepisy, w oparciu o które organy obu instancji zobowiązane były procesować. Zdaniem skarżących, w niniejszym przypadku nie można przyjąć, że zawiadomienie o zakończeniu budowy jest wnioskiem wszczynającym nowe postępowanie administracyjne, do którego miałyby zastosowanie przepisy Prawa budowlanego w brzmieniu po nowelizacji. Decyzja o sprzeciwie jest więc decyzją wydaną bez podstawy prawnej. Konsekwencją tej nieważności jest nieważność postanowienia organu I instancji jak i zaskarżonego postanowienia organu II instancji w przedmiocie obowiązku wpłacenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania przedmiotowego obiektu budowlanego. Strona skarżąca ponownie podniosła zarzuty związane z naruszeniem przepisów proceduralnych, powtarzając argumentację zawartą w zażaleniu na postanowienie organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
W piśmie procesowym z dnia 26 listopada 2007 r. pełnomocnik skarżących wskazała na ogólnikowość protokołu z kontroli przedmiotowego obiektu podnosząc jeszcze raz, że stwierdzono w nim w sposób lakoniczny jedynie, że obiekt jest użytkowany. Protokół z kontroli przedłożono skarżącym do podpisania bez pouczenia ich o konsekwencjach złożenia przez nich pod nim podpisów. Podniosła także aspekty związane z charakterem terminu do wniesienia sprzeciwu oraz sposobem jego liczenia. Podniesiono także stanowisko związane z ze stosowaniem przepisów intertemporalnych, w szczególności art. 7 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane. Skarżący wskazali również, iż z przepisów nie wynika wprost, iż adresatem postanowienia o nałożeniu kary za nielegalne użytkowanie obiektu ma być inwestor.
Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę E. R. i W. R. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 19 września 2006 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego.
W uzasadnieniu Sąd uznał za nieuzasadnione zarzuty skarżących dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez zastosowanie ich w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą przepisy Prawa budowlanego - ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1364). Sąd stwierdził, że postępowanie dotyczące udzielenia pozwolenia na budowę wszczęte zostaje w wyniku wniosku inwestora o wydanie decyzji o pozwolenie na budowę. Odrębnym od niego jest postępowanie w przedmiocie sprzeciwu wobec zamiaru przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego (art. 54 Prawa budowlanego), a jeszcze innym jest postępowanie, w którym zostaje wydana decyzja o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego (art. 55 Prawa budowlanego), równolegle do którego toczy się postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli E. R. i W. R., reprezentowani przez pełnomocnika radcę prawnego D. B., podnosząc w niej zarzuty naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zarówno prawa materialnego, w tym art. 54 Prawa budowlanego w związku z art. 36 oraz art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego i prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy.
Wyrokiem z dnia 17 listopada 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny, w sprawie o sygn. II OSK 1185/09 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiego Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uznał za nieuzasadniony zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie art. 113 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skoro strona skarżąca nie zgłaszała żadnych wniosków dowodowych w postępowaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut naruszenia art. 36 Prawa budowlanego w związku z art. 8 i art. 9 K.p.a. zamieszczony w skardze kasacyjnej jest zasadny. Wbrew twierdzeniom stron wnoszących skargę kasacyjną nie jest to jednak zarzut naruszenia prawa materialnego lecz przepisów postępowania. Sąd Odwoławczy wskazał, że Sąd I instancji w swojej ocenie kwestionowanego przez skarżących postępowania administracyjnego zupełnie pominął problem stosowania przez organy zasady informowania stron (art. 9 K.p.a.) jaki i zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 K.p.a.). Sąd przypomniał, że obowiązek informowania i wyjaśniania stronie przez organ prowadzący postępowanie administracyjne całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy winien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe. W sytuacji zaś, gdy urzędnik stwierdza lub powinien stwierdzić, że strona zamierza podjąć działania wiążące się dlań z niekorzystnymi skutkami, lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków, urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko, wiążące się z planowanymi działaniami. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 48 z późn. zm.) sposób rozumienia art. 9 K.p.a. W tym kontekście uznano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie dokonał prawidłowej oceny postępowania organu administracji, w sytuacji, gdy np. skarżący wskazują, że protokół z kontroli przedłożono im do podpisania bez pouczenia ich o konsekwencjach złożenia przez nich pod nim podpisów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, legalność nie może być współcześnie rozumiana w sposób wyłącznie formalny - jako podejmowanie przez organy administracji takich działań, które są zgodne z tekstem prawa. W państwie prawa konieczna jest także ocena sposobu korzystania z prawa przez administrację. Zgodnie z treścią art. 8 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. W tym kontekście zignorowanie sposobu postępowania organów administracji w rozpatrywanej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, pomimo podnoszenia argumentu naruszania zasad ogólnych przez skarżących już na etapie wnoszenia zażalenia a potem skargi, jawi się jako przejaw nieprawidłowego dokonywania kontroli zaskarżonych aktów administracyjnych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro w decyzji z roku 2005 r. wskazano skarżącym na obowiązek wyłącznie zawiadomienia właściwego organu o zakończeniu budowy, a w między czasie przepisy uległy zmianie, to mając na uwadze art. 8 K.p.a. należałoby najpierw poinformować skarżących o zmianach Prawa budowlanego, zanim przystąpiono do wymierzania kar. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej, to tym niemniej Sąd, oceniając postępowanie organów administracji publicznej, ma obowiązek dokonywać tego w kontekście przestrzegania zasad ogólnych kpa przez te organy. W rozpatrywanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie skupił się zaś jedynie na problemie stosowania przepisów Prawa budowlanego przez organy administracji, pominął jednakże zupełnie sposób korzystania ze swojego władztwa przez te organy. Sąd I instancji nie wziął również pod uwagę specyficznej sytuacji skarżących, którzy ponoszą koszta (wymierzona kara) wynikające nie tylko ze swoich działań, ale także ze zmian prawnych, o których organy nie poinformowały skarżących, co powinno wpływać na ostateczną ocenę ich (skarżących) ewentualnych zaniedbań.
Jako bezzasadne Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty naruszenia art. 54 w związku z art. 36 Prawa budowlanego i art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący błędnie uznali, że kwestia prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego jak i dokonania właściwej interpretacji przepisów Prawa budowlanego wiąże się z zastosowaniem tych właśnie przepisów Prawa budowlanego. Z kolei wskazywanie na problem wniesionego przez organy nadzoru budowlanego sprzeciwu nie jest przedmiotem niniejszego postępowania i tym samym, wymyka się kontroli Sądu. Tak sformułowane zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują więc na uwzględnieni.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe. W orzecznictwie i literaturze podaje się, że wojewódzki sąd administracyjny będzie mógł odstąpić od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni w razie zmiany stanu prawnego lub w razie znaczącej zmiany stanu faktycznego sprawy, gdy przepisy zinterpretowane przez Naczelny Sąd Administracyjny nie będą już miały zastosowania w sprawie ponownie rozpatrywanej.
W niniejszej sprawie żadna z powyższych sytuacji nie zachodzi, zatem Sąd ponownie orzekający w sprawie jest związany na mocy art. 190 P.p.s.a. wykładnią prawa przedstawioną przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 listopada 2009 r.
Tym samym uwzględniając pogląd prawny zawarty w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego należy stwierdzić, że skarga jest zasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji naruszył przepisy art. 36 Prawa budowlanego w związku z art. 8 i 9 K.p.a. Sąd odwoławczy uznał, że Sąd I instancji nie dokonał należytej kontroli postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, gdyż nie stwierdził, że organy administracyjne dopuściły się naruszenia art. 8 i 9 K.p.a. w prowadzonym przez siebie postępowaniu.
Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy obu instancji prowadzące postępowanie w sprawie zupełnie pominęły problem stosowania przez nie zasady informowania stron (art. 9 K.p.a.) jak i zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 K.p.a.). Obowiązek informowania i wyjaśniania stronie przez organ prowadzący postępowanie administracyjne całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych winien być rozumiany możliwie szeroko. Legalność działania organów Państwa powinna być rozumiana nie tylko w sposób formalny - jako podejmowanie przez organy administracji takich działań, które są zgodne z tekstem prawa, ale jednocześnie konieczna jest także ocena sposobu korzystania z prawa przez administrację.
Zgodnie z treścią art. 8 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.
Nie sposób uznać, by powyżej przytoczone zasady ogólne z art. 8 i 9 K.p.a. zostały przez organy prowadzące niniejsze postępowanie zrealizowane w sposób wystarczający. Wprawdzie organy administracji (a w szczególności organ I instancji) nie miał obowiązku powiadamiania skarżących o zmianie stanu prawnego i związanym z tym ustawowo nakładanym na nich nowym obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie w zakresie tak wybudowanego obiektu budowlanego, ale to nie oznacza akceptacji dla braku jakichkolwiek działań w tym zakresie przez organy administracji.
Nie ulega natomiast wątpliwości, że skarżący zgodnie z pouczeniem zawartym w pozwoleniu na budowę z 17 maja 2005 r. dokonali zgłoszenia zakończenia prac budowlanych w dniu 14 lutego 2006 r. Organ I instancji wiedząc o zmianie przepisów Prawa budowlanego nie powiadomił jednak o tym dokonujących zgłoszenie.
Tym samym organ nie informując skarżących o zaistniałej zmianie stanu prawnego, która miała wpływ na ich obowiązki - dopuścił się naruszenia art. 9 i art. 8 K.p.a. Organ I instancji przyjął bowiem, że skoro inwestorzy poinformowali o zakończeniu budowy i zamiarze przystąpienia do rozpoczęcia użytkowania danego obiektu, a zarazem nie posiadali pozwolenia na użytkowanie - to niewiedza wnioskodawców o takim wymogu ich samych obciąża. Skutkiem tego po przeprowadzeniu w dniu 18 maja 2006 r. (po ponad 3 miesiącach od daty zgłoszenia zakończenia budowy) kontroli wybudowanego obiektu - i nałożenia kary za jego użytkowanie bez wspomnianego pozwolenia.
Gdyby organ I instancji już w chwili dokonania zgłoszenia zakończenia budowy od razu poinformował skarżących, że w związku ze zmianą prawa wymagane jest pozwolenie na użytkowanie - wówczas strony miałyby możliwość uzyskania takiego pozwolenia przed przystąpieniem do jego faktycznego użytkowania. Niewątpliwie z chwilą dokonania zgłoszenia zakończenia budowy (14 lutego 2006 r.) zostało wszczęte postępowanie administracyjne i tym samym stosowanie art. 9 K.p.a. nakazującego podejmowanie obowiązków w trakcie postępowania administracyjnego nakierowanych na należyte i wyczerpujące informowanie stron o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie ich obowiązków - było jak najbardziej uzasadnione. Ponadto zgodnie ze zdaniem drugim art. 9 K.p.a. organy czuwają nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wskazówek i wyjaśnień. Niewątpliwie w tej sprawie ewidentnie skarżący dokonując zgłoszenia zakończenia robót budowlanych nie znali aktualnego na ten dzień stanu prawnego i z powodu tej nieznajomości prawa ponieśli szkodę. Nie udzielono im wskazówek na tym etapie postępowania.
Natomiast co do pozostałych zarzutów zawartych w skardze, Sąd nie podziela stanowiska skarżących, będąc również w tym zakresie związany wykładnią Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie. W związku z tym należy uznać, że nieuzasadniony jest pogląd zawarty w skardze dotyczący naruszenia przepisów Prawa materialnego zakazujący stosowania ich w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą przepisy Prawa budowlanego - ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1364).
Postępowanie dotyczące udzielenia pozwolenia na budowę wszczęte zostaje w wyniku wniosku inwestora o wydanie decyzji o pozwolenie na budowę. Natomiast odrębnym od niego jest postępowanie w przedmiocie wydana decyzji o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego (art. 55 Prawa budowlanego). Odrębnym jest również postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego. Tym samym bezzasadnym jest twierdzenie pełnomocnika skarżących, że skoro postępowanie zostało wszczęte wnioskiem skarżących o uzyskanie pozwolenia na budowę (sprzed wejścia w życie nowelizacji z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1364)). Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych innych ustaw, tylko postępowania administracyjne wszczęte przed datą 26 września 2005 r. i niezakończone ostateczną decyzją, były nadal prowadzone pod rządem dotychczasowych (sprzed nowelizacji) przepisów.
Tylko inwestor może być adresatem postanowienia o wymierzeniu kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego. Nie stanowi naruszenia prawa procesowego brak powiadomienia w tej sprawie stron o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i zgłoszeniem wyjaśnień w trybie art. 10 K.p.a. Naruszenie art. 10 K.p.a. tylko wtedy powoduje uchylenie zaskarżonego aktu administracyjnego, jeżeli takie naruszenie samodzielnie miałoby wpływ na wynik postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze należy uznać, że w tej sprawie organy administracji wadliwie przeprowadziły postępowanie administracyjne.
W związku z tym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ stwierdzono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a.), które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy
Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. właściwy w tej sprawie organ I-instancji ponownie prowadząc postępowanie powinien w szczególności uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w tej sprawie przez Sądy i stosownie do niej przeprowadzić postępowanie w sprawie.
O wstrzymaniu wykonywania zaskarżonego postanowienia orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.
Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło