II SA/Kr 1749/01

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 sierpnia 2004r Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr) Sędziowie : NSA Stanisław Biernat AWSA Mariusz Kotulski Protokolant : Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2004r sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2001 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala II S A/Kr 1749/01 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] 2001 r. A. C. wniósł o przyznanie mu pomocy w formie pieniężnej. Pismem uzupełniającym z dnia [...] 2001 r. zwrócił się o zasiłku celowego na najpilniejsze potrzeby materialne, o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 800 zł na uregulowanie należności związanych z opłatami za mieszkanie oraz zasiłku okresowego w kwocie 400 zł miesięcznie. Podał, że jest bezrobotnym bez prawa do zasiłku i nie posiada żadnego dochodu, od ponad roku nie ma żadnego wkładu na opłacenie rachunków za gaz, energię elektryczną oraz telefon. Podniósł, że przyznawane mu zasiłki w kwocie 100 - 150 zł nie wystarczają nawet na chleb i herbatę. /Wnioski o przyznanie zasiłku okresowego i zasiłku celowego w wysokości 800 zł zostały rozstrzygnięte odrębnymi decyzjami/. Decyzją z dnia [...] 2001r., wydaną z upoważnienia Rady Miejskiej w K. przez Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej i Realizacji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. na podstawie art. 3 , 4 , 32 ust. l i 2 , 36, 38 ust.1 , 43 ust.1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r o pomocy społecznej , udzielono A. C. pomocy społecznej w formie zasiłku celowego za miesiąc marzec 2001 r. w kwocie 150 zł z przeznaczeniem na zakup żywności i środków czystości. W uzasadnieniu decyzji podano, że zgromadzona w sprawie dokumentacja , a w szczególności wywiad środowiskowy potwierdzaj ą zasadność wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na żywność jako niezbędnej potrzeby życiowej. Wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe określone w art.4 ustawy o pomocy społecznej, od którego uzależniona jest pomoc , co uzasadnia przyznanie pomocy. W odwołaniu od tej decyzji A. C. zarzucił , że decyzja została podjęta bez uzasadnienia prawnego i faktycznego, bez umożliwienia mu zapoznania się z pełną dokumentacją ośrodka i bez przeprowadzenia rozprawy. Wytknął również organowi I instancji , że po raz kolejny zmusił go do podpisania oświadczenia , że nie będzie składał odwołania. Decyzją z dnia [...] 2001r znak:[...], wydaną na podstawie art. 138 § l pkt l kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu podano, A. C. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku , nie posiada żadnych własnych dochodów. W sprawie nie ma zatem żadnych wątpliwości , że odwołujący się znajduje się w sytuacji określonej w art.3 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium , że organ I instancji prawidłowo przyznał zaskarżoną decyzją zasiłek celowy , zgodnie z treścią art. 32 ust. l i 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej - zakup żywności i środków czystości. Jakkolwiek przyznany zasiłek celowy w wysokości 150 zł jest niewspółmierny do potrzeb i oczekiwań strony , to jednak w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji organ I instancji nie miał możliwości przyznania zasiłku w wyższej kwocie. W I kwartale 2001r. średnia wysokość przyznawanego przez organ zasiłku celowego wynosiła 64 zł. Odwołujący się otrzymał w tym okresie w styczniu - 70 zł , w lutym - 100 zł , a w marcu - 150 zł , czyli kwoty przekraczające średnią wysokość tego świadczenia. Ponadto organ stwierdził, że jak wynika z treści art. 2 ustawy , potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględniony , jeżeli odpowiadają nie tylko celom , ale i możliwościom pomocy społecznej. Świadczenie to ma charakter uznaniowy i jednorazowy, ukierunkowane jest na zaspokojenie w całości lub w części najpilniejszej potrzeby życiowej. Jego wysokości, jak również kryteriów ustalania jego wysokości, ustawa nie określa. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że zgodnie z treścią art. 107§1, 127 §1 i 129 kpa, od decyzji wydanej w I instancji służy stronie odwołanie. Jednak w myśl art.130 §1 kpa przed upływem terminu do jego wniesienia decyzja nie podlega wykonaniu. Oświadczenia od strony odbierane są przez organ I instancji w celu umożliwienia jej odbioru świadczenia, co nie oznacza , że strona pozbawiona jest możliwości złożenia odwołania. Organ przyznający świadczenie i organ rozpatrujący odwołanie nie są stroną postępowania administracyjnego, nie mogła zatem istnieć potrzeba "uzgodnienia interesów stron" /art. 89 § 2 kpa /, nie zachodziły też inne przesłanki zobowiązujące organ do przeprowadzenia rozprawy, czy choćby tylko uzasadniające takie działanie. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję A. C. zarzucił, że wydana ona została bez przeprowadzenia rozprawy administracyjnej i postępowania odwoławczego, uniemożliwiono mu wgląd do akt i danych urzędowych, wymuszono rezygnację z odwołania. Wniósł o napiętnowanie pracowników MOPR i uznania jego prawa do odszkodowania za ich bezprawne działania. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodała, że orzekanie w sprawach zasiłków celowych następuje według tzw. uznania administracyjnego, czyli wyłącznie od uznania organu, uzasadnionego okolicznościami sprawy zależy rodzaj, forma oraz rozmiar przyznanych świadczeń. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 póz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dlatego też właściwym do rozpoznania skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. Stosownie do treści art. 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi / art.134 ustawy/. W myśl przepisu art. 2 ustawy o pomocy społecznej celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Świadczenie pomocy społecznej powinno służyć również umacnianiu rodziny. Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Dlatego też organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń. Racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga określenia, które z potrzeb muszą być zaspokojone niezbędnie i w jaki sposób. Udzielona pomoc społeczna nie zawsze musi być przyznana w takiej wysokości, aby w pełni mogła zaspokoić zaistniałe potrzeby, gdyż nie pozwala na to ograniczoność środków, jakimi dysponują Ośrodki Pomocy Społecznej. Stosownie do przepisu art. 32 ustawy o pomocy społecznej , w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może być przyznany również osobie i rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego. Zasiłek celowy może być przyznany także osobie lub rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Z brzmienia tego przepisu wynika, że decyzja podejmowana w tej kwestii przez organ administracji ma charakter uznaniowy i zależy od tak zwanego uznania administracyjnego. Nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § l k.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 kpa, załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna przede wszystkim pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Brak jakichkolwiek środków na pokrycie tych wydatków stwarza możliwości otrzymania pomocy społecznej w pełnym zakresie bądź też organ uwzględniając środki strony, własne możliwości finansowe i sytuację istniejącą na terenie objętym zakresem jego działania, uprawniony jest przyznać ograniczoną pomoc. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę wyżej przytoczone okoliczności - przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Odnosi się to również do wysokości przyznanej pomocy. Organ pomocy społecznej przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej kieruje się zarówno potrzebami osób uprawnionych, jak również możliwościami finansowymi gminy i wysokością środków przeznaczonych na cele pomocy społecznej. Przepis art.32 ust. l i 2 ani też inne przepisy ustawy z 1990 r. o pomocy społecznej, dotyczące udzielania pomocy ze środków opieki społecznej, nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania tej wysokości. Zatem organy orzekające w sprawach zasiłków celowych nie są związane przepisami prawa co do wysokości przyznawanego zasiłku celowego. W tej sytuacji wyznacznikami ustalenia tej wysokości są- z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Na koniec stwierdzić należy, że powtarzające się pretensje A. C. o to, że w sprawie nie została przeprowadzona rozprawa administracyjna, nie są uzasadnione. Organ przyznający świadczenie i organ rozpatrujący odwołanie nie są stroną postępowania administracyjnego, nie mogła zatem istnieć potrzeba "uzgodnienia interesów stron" /art. 89 § 2 kpa /, nie zachodziły też inne przesłanki zobowiązujące organ do przeprowadzenia rozprawy, czy choćby tylko uzasadniające takie działanie. Ustosunkowując się do pozostałych wniosków skarżącego , stwierdzić należy , że stosownie do przepisu art. 145 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na decyzję może orzec wyłącznie w sposób określony tym przepisem, czyli wydaje wyrok w którym: 1) uchyla decyzję w całości albo w części 2) stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, 3) stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa. W myśl art. 151 cytowanej ustawy, w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Wobec powyższego uwzględnienie wniosków skarżącego o napiętnowanie pracowników MOPR i uznanie jego prawa do odszkodowania za ich bezprawne działania, nie mieści się w kognicji sądu administracyjnego. Z tych powodów skargę, jako nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić.