II SA/Kr 1753/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2011r na posiedzeniu niejawnym wniosku A.K.-J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na uchwałę Rady Gminy Kościelisko z dnia 29 kwietnia 2010r. Nr XXXVI/235/10 p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów. Sygn. akt II SA/Kr 1753/11 P O S T A N O W I E N I E Dnia 16 grudnia 2011r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2011r na posiedzeniu niejawnym wniosku W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na uchwałę Rady Gminy Kościelisko z dnia 29 kwietnia 2010r. Nr XXXVI/235/10 p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów. W dniu 13 grudnia 2011r. skarżący A.K.-J. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na uchwałę Rady Gminy Kościelisko z dnia 29 kwietnia 2010r. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie, czasowe dochody, konieczność utrzymania trójki małoletnich dzieci oraz niepracującej żony, znaczne koszty prowadzenia gospodarstwa domowego. Wskazuje, iż rodzina utrzymuje się jedynie z działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę, która jest działalnością sezonową oraz z zasiłku rodzinnego pobieranego na dzieci. Wysokość dochodu miesięcznego określono na kwotę [...] zł. Podnosi, iż otrzymywana kwota ledwie wystarcza na opłacenie mediów i wyżywienie oraz zapewnienie dzieciom wyprawek szkolnych. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką dzieci. Źródłem utrzymania rodziny jest sezonowa działalność gospodarcza skarżącego prowadzona w formie "Przewozu osób" w wysokości około [...] zł oraz zasiłek rodziny na dzieci w łącznej kwocie [...] zł. Skarżący dołącza do wniosku zeznanie podatkowe za 2010 rok, z którego wynika, iż jego przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł w 2010r [...] zł, a po odliczeniach – [...] zł. Skarżący podnosi, iż nie prowadzi posiadanego gospodarstwa rolnego, nie pobiera dotacji unijnych - jest to nieużytkowa łąka. Z oświadczenia skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiada on dom w trakcie budowy o pow. 110 m2, a także nieruchomość rolną o pow. 1,7 oraz 1,1 ha. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych dochodów w wysokości [...] zł w przeliczeniu na pięć osób, konieczność utrzymania trójki małoletnich dzieci oraz niepracującej żony - w odniesieniu do wykazanych ( skarżący przedstawia faktury za ścieki, energię elektryczną ), podstawowych wydatków na utrzymanie, braku cennych ruchomości - w kontekście wysokości wymaganych kosztów, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych w formie wpisu sądowego należnego od złożonej skargi. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego – niskie i sezonowe dochody, zwyczajowe wydatki na utrzymanie i wyżywienie w odniesieniu do wykazanych dochodów, konieczność utrzymania – nie posiadających własnego dochodu dzieci i żony - uiszczenie wymaganych obecnie kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez niego danych i oświadczeń - do takich osób należy. Trzeba jednak również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Nie widzi się zatem podstaw do pełnego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, gdyż posiada on znaczny majątek ( prawie 3 ha ziemi ), i jak wskazuje – jest też właścicielem domu w budowie, a zatem skoro prowadzi inwestycje budowlane musi przewidywać na ten cel środki finansowe i mieć je zabezpieczone. Nie wykazuje również innych dodatkowych obciążeń, w znaczny sposób wpływających na budżet domowy jak np. spłata kredytu czy specjalistyczne leczenie. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w formie wpisu sądowego, należnego na obecnym etapie postępowania należy uznać za zasadne i realizujące konstytucyjną zasadę prawa strony do sądu. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). U Z A S A D N I E N I E W dniu 13 grudnia 2011r. skarżąca W.K. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na uchwałę Rady Gminy Kościelisko z dnia 29 kwietnia 2010r. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, zły stan zdrowia i wydatki z tym związane oraz znaczne koszty prowadzenia gospodarstwa. Wskazuje, iż wraz z synem utrzymują się jedynie z emerytury w wysokości [...] zł. Podnosi, iż otrzymywana kwota ledwie wystarcza na opłacenie mediów i wyżywienie oraz leki. Wskazuje, iż syn choruje na astmę, oczekuje też na operację kręgosłupa w Wojewódzkim Szpitalu Rehabilitacyjnym w Z. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z synem. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura skarżącej w wysokości [...] zł. Skarżąca podnosi, iż nie prowadzi posiadanego gospodarstwa rolnego, syn choruje i jest niezdolny do ciężkich fizycznych prac. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiada ona dom z 1885r. do kapitalnego remontu a także nieruchomość rolną o pow. 2 ha, ale jak twierdzi – gospodarstwo nie spełnia warunków unijnych i nie pobiera żadnych dotacji unijnych. Syn skarżącej jest właścicielem niewykończonego domu budowanego od 1980r., który nie nadaje się do zamieszkania, jest bez okien, drzwi. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości [...] zł w przeliczeniu na dwie osoby, zły stan zdrowia członków rodziny - w odniesieniu do wykazanych, podstawowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości - w kontekście wysokości wymaganych kosztów, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych w formie wpisu sądowego należnego od złożonej skargi. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej - bardzo niskie dochody, brak oszczędności, zwyczajowe wydatki na utrzymanie i wyżywienie w odniesieniu do wykazanych dochodów, zły stan zdrowia członków rodziny, konieczność utrzymania – nie posiadającego własnego dochodu syna - uiszczenie wymaganych obecnie kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób należy. Trzeba jednak również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych w formie wpisu sądowego, należnego na obecnym etapie postępowania należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).