II SA/Kr 1753/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 7 września 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na uchwałę Rady Gminy K. z dnia 29 kwietnia 2010r. Nr XXXVI/235/10 w przedmiocie uchwalenia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy K. p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W dniu 13 sierpnia 2012r. skarżący A.K. , złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na uchwałę Rady Gminy K. z dnia 29 kwietnia 2010r. wydaną w przedmiocie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy K. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody otrzymywane jedynie z prac dorywczych w okresie letnim, liczne wydatki związane z codziennym utrzymaniem, leczeniem. Wskazuje, iż z trudem wystarcza mu na życie, żyje bardzo skromnie, nie ma samochodu, maszyn rolniczych. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samotnie. Jak sam wskazuje, utrzymuje się z prac dorywczych, szczególnie w sezonie letnim – przy sianie, przy drzewie, aby kupić opał na zimę i mieć na utrzymanie. Nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie osiąga także dochodu z tytułu posiadanego gospodarstwa, nie dzierżawi go również. Z oświadczeń skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiada on dom mieszkalno – gospodarczy o pow. 70 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 2,00 ha. Dodatkowo wskazuje na odziedziczone w ¼ części po bracie gospodarstwo rolne, przy czym dział spadku do dnia dzisiejszego nie został przeprowadzony. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. W uzupełnieniu swego wniosku podaje, iż nieruchomość rolna nie przynosi dochodu, nie jest też dzierżawiona. Nie posiada maszyn rolniczych ani samochodu. Dodaje, iż jest osobą po przebytej operacji przepukliny bez możliwości ciężkiej pracy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić pełnych należnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności brak stałych, pewnych dochodów, samotność, konieczność utrzymywania się z sezonowych prac - w odniesieniu do zwyczajowo przyjętych, podstawowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości, niemożności podjęcia wyczerpującej pracy z uwagi na przebyte operacje, samotności - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną rodziny skarżącego - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych danych i oświadczeń, biorąc pod uwagę specyficzną sytuację rodzinną - do takich osób należy. Nie można pominąć także i tego, że ew. wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej, zwolnienie skarżącego od obecnie wymaganych oraz ewentualnych przyszłych kosztów sądowych w całości należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).