II SA/Kr 1766/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda Sędziowie: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Protokolant: Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2010 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 29 października 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia 22 września 2009 r. II SA/Kr 1766/09 Uzasadnienie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] działając na podstawie art. 235 § 1 oraz art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) po rozpoznaniu wniosku A.P. odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] września 2008 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że A.P. swój pierwszy wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich złożył w sierpniu 2008 roku. Przeprowadzone wówczas postępowanie administracyjne zakończyło się wydaniem decyzji z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że przy ocenie czy spełnione są okoliczności z art. 1 ust. 2 pkt 3 Ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, oparł się przede wszystkim na powszechnie dostępnych źródłach historycznych. W tym zakresie organ powołał się na Instrukcję gen. Kazimierz Sosnkowskiego z 4 grudnia 1939 r., która w pkt 5 stanowiła, iż członkiem Związku Walki Zbrojnej (przekształconego później w Armię Krajową) może być każdy Polak, poczynając od siedemnastego roku życia. A zatem, skoro skarżący w kwietniu 1944 r. miał 15 lat, nie mógł pełnić służby w Armii Krajowej, a co najwyżej mógł dorywczo wykonywać czynności pomocnicze. Ze względu na wiek wnioskodawcy, organ odmówił wiarygodności oświadczeniom świadków W.G. oraz M.O. . Od decyzji tej skarżący nie wniósł wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednakże w kwietniu 2009 r. podjął ponowienie z Urzędem korespondencję. Z uwagi na fakt, iż skarżący nie odpowiedział na zapytania organu dotyczące trybu rozpatrzenia sprawy, organ zakwalifikował jego podanie na podstawie art. 235 § 1 k.p.a. jako wniosek o uchylenie lub zmianę decyzji zgodnie z art. 154 § 1 kpa. Rozpatrując ponownie sprawę organ stwierdził, iż nie zachodzą przesłanki uchylenia lub zmiany decyzji określone w art. 154 § 1 kpa. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, iż skarżący działał w warunkach określonych w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Organ zaznaczył, iż złożone ponownie oświadczenia świadków W.G. oraz M.O. są identyczne jak wcześniej przedstawione w sprawie. Skarżący w czasie, gdy miał podjąć współpracę z Armią Krajową, miał 15 lat, w związku z powyższym nie spełniał kryterium wieku z instrukcji gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 4 grudnia 1939 r. Ponadto w żadnym ze złożonych wniosków nie wspomniał o złożeniu przysięgi. Nie zgadzając się z tą decyzją skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł m.in., że konwojował grupy partyzantów, dostarczał im żywność, lekarstwa. Brał udział w akcjach partyzanckich, przecinał linie telefoniczne, pomagał rannym i walczył jak inni partyzanci. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 Ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w moc decyzję własną z dnia [...] września 2009 roku. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie, wobec bezspornego faktu, iż decyzja o odmowie przyznaniu uprawnień kombatanckich jest decyzją ostateczną, decydujące znaczenie ma kwestia istnienia lub nieistnienia interesu społecznego lub słusznego interesu strony, które miałyby uzasadniać zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej. W ocenie organu, skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałaby zmianę decyzji ostatecznej. W szczególności brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, iż podnoszona przez stronę aktywność w czasie okupacji hitlerowskiej była pełnieniem służby w podziemnej organizacji w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 Ustawy o kombatantach (...), zgodnie z którym za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie 1939 -1945. Zdaniem organu, z wyjaśnień skarżącego oraz z dokumentów zgromadzonych w sprawie jednoznacznie wynika, iż mógł on, co najwyżej współpracować z podziemną organizacją, wykonując na jej rzecz czynności pomocnicze. Taka współpraca nie może jednak być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich zgodnie z przepisami w/w ustawy o kombatantach. Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie złożył A.P. podnosząc, że w aktach sprawy znajduje się jego życiorys, kwestionariusz, jak również zaznania świadków świadczące o tym, iż brał on udział w walkach z okupantem. Wykonywał rozkazy przełożonych, przenosił tajne meldunki, transportował broń i amunicję, konwojował partyzantów. Podniósł, że złożył przysięgę. Zaskarżona decyzja jest dla niego niesprawiedliwa i krzywdząca. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Przepis art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. stanowi, iż sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. na treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie, niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty - w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania. Przede wszystkim stwierdzić należy, iż organ pismo skarżącego z dnia 24 kwietnia 2009 r. prawidłowo zakwalifikował jako wniosek o uchylenie własnej decyzji z dnia [...] września 2008 r. na podstawie przepisu art. 154 § 1 k.p.a. w związku z art. 235 § 1 k.p.a. W oparciu o decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. skarżący (ani żaden inny podmiot) nie nabył prawa, zatem ponowne złożenie kwestionariusza osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich należało potraktować jako wniosek o zmianę wcześniejszej decyzji, która mu tych uprawnień nie przyznała. Tym niemniej rozstrzygnięcie organu administracji było wadliwe. Zgodnie z regulacją art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2. Przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 stanowi z kolei, iż za działalność kombatancką uznaje się także pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939- 1945. Sądowa kontrola przeprowadzona w niniejszej sprawie wykazała, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a także do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, naruszając tym przepis art. 7 k.p.a. Stwierdzić też należy, iż organ administracji nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego do czego zobowiązuje go norma art. 77 § 1 k.p.a. Nie można również uznać, aby uzasadnienie obu decyzji szczegółowo wskazywało fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a tym samym aby spełniało ono wymogi stawiane uzasadnieniu decyzji przez art. 107 § 3 k.p.a. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji główną przesłanką, jaką kierował się organ odmawiając skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich był zbyt młody wiek skarżącego, a także rodzaj wykonywanych przez niego czynności, które organ określił jako pomocnicze. Wskazać w tym miejscu należy na ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, zgodnie z którym kryterium wieku przy przyznawaniu statusu kombatanta nie ma znaczenia normatywnego, bowiem tego rodzaju ograniczenia, czy też warunku nie formułuje obowiązująca ustawa o kombatantach, a odwoływanie się do argumentu w postaci instrukcji z dnia 4 grudnia 1939 r. jako podstawy kreowania statusu prawnego jednostki w państwie stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady wyłączności i zupełności regulacji ustawą, jako źródła prawa powszechnie obowiązującego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 stycznia 2005r. sygn. akt II SA/Kr 856/04, zaaprobowany przez Naczelny Sądu Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 8 grudnia 2005r. sygn. akt II OSK 416/05). Ponadto należy mieć na uwadze, iż w warunkach walki konspiracyjnej nie sposób wykluczyć odstępstw od tej instrukcji. Ewentualne odstępstwa nie mogą zaś wywoływać negatywnych konsekwencji w postaci odmowy przyznania uprawnień kombatanckich dla osób, które mając mniej niż 17 lat faktycznie pełniły służbę w polskich organizacjach podziemnych. Odnosząc się natomiast do kwestii czynności wykonywanych przez skarżącego, Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę stoi na stanowisku, iż poprzez pojęcie "służby", w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach, można rozumieć także wykonywanie wyłącznie funkcji usługowych, pomocniczych. W utrwalonym orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, iż "służba" w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach, to także służba w ruchu oporu tożsama z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności przeciwko okupantowi, w zasadniczej postaci zaś to zorganizowana forma walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową, jakkolwiek mogących się wyrażać również w wykonywaniu wyłącznie funkcji usługowych, ale zawsze jednak uzależniona od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu wojskowego stanowiska i wykonywaniu określonych czynności (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 26 stycznia 2005r. sygn. akt II SA/Lu 859/04, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 marca 2008r. sygn. akt IV SA/Wr 626/07). Nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż wykonywanie funkcji pomocniczych wyklucza pełnienie służby w podziemnych formacjach lub organizacjach. Zaznaczyć należy także, że organ całkowicie zignorował oświadczenia świadków M.O. i W.G. . Zeznania te powinny zostać zweryfikowane. Odmawiając im wiarygodności organ powinien wskazać na przyczyny takiego stanowiska, wykazać ich ewentualną nierzetelność i nieprawdziwość. Nie jest dopuszczalna sytuacja, w której organ nie odnosi się do twierdzeń zawartych w oświadczeniach świadków, pomijając ich treść i znaczenie. Z zeznań tych wynika tymczasem, iż skarżący od kwietnia 1994 r. do stycznia 1945 r. pełnił funkcję łącznika - zwiadowcy, pod pseudonimem "[...]". Przekazywał materiały zwiadowcze, tajne meldunki, prasę konspiracyjną, ostrzegał ludzi zakonspirowanych, konwojował rannych partyzantów. Przewoził broń i amunicję. Brał także udział w akcjach dywersyjnych na terenie Wolbromia Żarnowiec. Na plecenie przełożonych przeciął linię telefoniczną na odcinku Z. P. . Informacje te znajdują także potwierdzenie w Rekomendacji Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych – Koło Miejskie w W. Z rekomendacji tej wynika, iż skarżący należał do Ruchu Oporu Armii Krajowej, w okresie od kwietnia 1944 r. do stycznia 1945 r. walczył pod dowództwem B.U. "Dąb". Po złożeniu jesienią 1944 r. przysięgi, brał czynny udział w walce z okupantem. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że organ w żaden sposób nie odniósł się również do oświadczenia skarżącego, który w swoim życiorysie podał, iż złożył przysięgę. W decyzji organ pisze jedynie, że świadkowie nie wspominają ani słowem o składaniu przysięgi. Tymczasem o przysiędze wspomina sam skarżący, a także jest o niej mowa w w/w Rekomendacji. Należy zwrócić uwagę na fakt, iż życiorys noszący datę [...] sierpnia 2008 r. był jednym z pierwszych pism złożonych przez skarżącego w sprawie. Uznać więc należy, iż skarżący nie mając wiedzy o tym, jakie znaczenie dla wagi sprawy ma kwestia złożenia przysięgi, podał iż taką przysięgę złożył. Okoliczność ta wymaga zatem przynajmniej weryfikacji, a z cała pewnością organ nie może przejść nad nią do porządku, przyjmując z góry, że skarżący przysięgi nie złożył. Reasumując, zdaniem Sądu przyjmowanie przez organ, iż wykonywanie opisanych wyżej czynności przez skarżącego wyklucza pełnienie służby, a także trzymanie się sztywnej granicy wieku 17 lat jest całkowicie nieuprawnione. Ponadto niedopuszczalne jest uzasadnienie decyzji w sposób ogólnikowy, z pominięciem znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń stron, czy też innych dokumentów, takich jak choćby Rekomendacja. Funkcją uzasadnienia jest przekonanie strony, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygniecie, to, że przyczyną tego są istotne powody. Nie może spełnić zatem wymagań wynikających z art. 8 k.p.a. organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń strony uważanych przez nią za istotne dla sposobu załatwienia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 sierpnia 1984r., II SA 742/84). Organ ponownie rozpatrując sprawę winien dokonać wnikliwej i wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów zgodnie ze swoim uprawnieniem wynikającym z art. 80 kpa. Wydana w sprawie decyzja powinna być zaś uzasadniona zgodnie z wymogami przepisu art. 107 § 3 k.p.a. W związku z powyższym, stwierdzając naruszenie w sprawie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a także art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wystarczającego uzasadnienia i odniesienia się do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy - Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł w jak sentencji.