II SA/Kr 1768/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda Sędziowie: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Sędzia WSA Mirosław Bator Protokolant: Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2010 r. sprawy ze skargi M. P., J. P. i M. S. na decyzję Wojewody z dnia 2 października 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala M.P. , M.S. oraz J.P. - spadkobiercy S.P. - wystąpili do Starosty M. o zwrot nieruchomości oznaczonej jako pgr. [...], pgr [...] i pgr. [...] , położonych w b. gm. kat. M. , a wywłaszczonej decyzją nr [...] Naczelnika Urzędu Miasta i Gminy w M. z dnia [...] grudnia 1977 r. nr [...] orzekającej o wywłaszczeniu nieruchomości w gm. kat. M. i o odszkodowaniu. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] Starosta M. orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako pgr. [...], pgr. [...] i pgr. [...], położonych w b. gm. kat. M. obj. księgą wieczystą KW nr [...] Sądu Rejonowego w M. Organ I instancji ustalił, że S.P. w ramach rekompensaty za wywłaszczoną nieruchomość otrzymał prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] o pow. 499 m2 w gm. kat. M. , położonej przy ul. [...] z przeznaczeniem pod budowę domu jednorodzinnego oraz odszkodowanie w formie pieniężnej. W związku z powyższym Starosta M. wskazał na treść art. 140 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603, z późn. zm.), w świetle którego w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Tymczasem w załączonym do akt sprawy oświadczeniu z 28 kwietnia 2009 r. J.P. wskazał, że nie zgadza się na włączenie ww. nieruchomości otrzymanej jako zamienną do zwrotu w wypadku oddania nieruchomości na osiedlu [...] (wywłaszczonej). W oparciu o treść art. 140 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz cytowane wyżej oświadczenie J.P. Starosta w decyzji z [...] maja 2009 r. nr [...] orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako pgr. [...], pgr. [...] i pgr. [...]. Dnia 19 czerwca 2009 r. do Kancelarii Starostwa Powiatowego w M. wpłynęło odwołanie M.P. , M.S. oraz J.P. , reprezentowanych przez radcę prawnego – C.K. Odwołujący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik stron podniósł, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego co do istoty sprawy, tj. nie zbadał, czy nieruchomość stała się zbędna dla celów wywłaszczenia. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. znak: [...] Wojewoda , na podstawie art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty M. z [...] maja 2009 r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego podano, że nieruchomość oznaczona jako pgr. [...] pgr. [...] i pgr. [...]. położona w b. gm. kat. M. , została wywłaszczona decyzją nr [...] Naczelnika Urzędu Miasta i Gminy w M. z [...] grudnia 1977 r. nr [...] z przeznaczeniem pod budowę osiedla [...] w M. S.P. w ramach rekompensaty za wywłaszczoną nieruchomość otrzymał w wieczyste użytkowanie jako działkę zamienną teren państwowy obejmujący działkę nr [...] o pow. 499 m2 położoną przy ul. [...] z przeznaczeniem pod budowę domu jednorodzinnego oraz odszkodowanie w formie pieniężnej. Organ ustalił, że spadkobiercami poprzedniego właściciela – S.P. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w M. z [...] grudnia 2000 r. sygn. akt [...] , są: żona M.P. oraz dzieci: M.S. i J.P. - każdy po 1/3 części. Tym samym M.P. , M.S. oraz J.P. nabyli uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i w dniu 23 września 2005 r. złożyli wniosek o zwrot parcel: pgr. [...], pgr. [...] i pgr [...] w b. gm. kat. M. Organ podał, że umową działu spadku oraz umową ustanowienia służebności zawartą w formie aktu notarialnego rep. [...]w dniu 10 lutego 2009 r. M.P. , M.S. i J.P. dokonali działu spadku po S.P. , przenosząc własności działki nr [...] o pow. 0,0499 m2, zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. [...] nr [...] na rzecz J.P. Zdaniem organu odwoławczego dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy zasadnicze znaczenie ma regulacja art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jak wynika z powołanego przepisu, warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, za którą przyznano nieruchomość zamienną jest zwrot przez byłego właściciela lub jego spadkobiercę tejże nieruchomości zamiennej, otrzymanej jako rekompensata za utraconą własność. Takie stanowisko znajduje również poparcie w doktrynie prawa administracyjnego. Organ odwoławczy powołał się na stanowisko T. Wosia, że konstrukcja art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami uzasadnia wniosek, że nieruchomość wywłaszczona, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, może być zwrócona tylko wówczas, gdy istnieją obiektywne możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej, otrzymanej przez poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości jako całość lub cześć odszkodowania za wywłaszczona nieruchomość. Przepis ten jest bowiem tak skonstruowany, że nie dopuszcza możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bez jednoczesnego zwrotu otrzymanej nieruchomości zamiennej. Nie przewiduje on bowiem możliwości zamiany obowiązku zwrotu odszkodowania ustalonego w naturze (nieruchomości zamienne/) na odszkodowanie pieniężne (T. Woś "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot", wyd. 3 LexisNexis Warszawa 2007, s. 336). Organ wyjaśnił, że J.P. dwukrotnie jednoznacznie oświadczył o braku wyrażenia zgody na zwrot nieruchomości zamiennej, tj. podczas rozprawy administracyjnej, w dniu 16 stycznia 2006 r., na co wskazuje treść protokołu oraz w oświadczeniu z 28 kwietnia 2009 r. nie zgadzając się na "włączenie ww. nieruchomości do zwrotu u wypadku oddania nieruchomości na osiedlu [...]". W związku z powyższym organ musiał orzec o odmowie zwrotu nieruchomości. Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie złożyli do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie M.P. , M.S. i J.P. , reprezentowani przez pełnomocnika radcę prawnego C.K. Wskazaną decyzję skarżący zaskarżyli w całości i zarzucili jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a przez to nie rozpoznanie istoty sprawy oraz naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez nie dokonanie wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie. W związku z powyższym, wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Starosty z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania. W uzasadnieniu zarzutów skargi skarżący zgodzili się co do zasady z twierdzeniem organów, iż zwrot nieruchomości może nastąpić przy jednoczesnym zwrocie nieruchomości zamiennej. Zauważyli jednak, że w przedmiotowej sprawie sytuacja jest nieco inna. Wywodzili, że problem przedstawia się inaczej, gdy w zamian za nieruchomość wywłaszczoną przyznana została w ramach rekompensaty zarówno nieruchomość zamienna, jak i odpowiednia suma pieniężna. W takiej sytuacji zwrot całej nieruchomości dopuszczalny jest wyłącznie w razie zwrotu nieruchomości zamiennej i odszkodowania pieniężnego, w przypadku jednak niemożności oddania jednego z elementów rekompensaty, nieruchomość wywłaszczona powinna zostać zwrócona w części odpowiadającej wartości tego składnika rekompensaty, który wnioskodawca jest w stanie oddać. Mając na uwadze brzmienie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który przewiduje możliwość zwrotu zarówno całości, jak i części wywłaszczonej nieruchomości, zasadność rozwiązania tego rodzaju nie powinna budzić wątpliwości. Skarżący podnieśli, że przedstawiona przez nich interpretacja art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami znalazła wyraz także w orzecznictwie sądów administracyjnych. Na szczególnie godne uwagi skarżący wskazali uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 maja 2009 r., sygn. II SA/Kr 445/09. W świetle powyższego zdaniem skarżących, nie ulega wątpliwości że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożony w niniejszej sprawie, powinien doprowadzić do oddania wnioskodawcom tej części nieruchomości, która odpowiada przyznanemu za wywłaszczenie odszkodowaniu pieniężnemu. S..P. , którego dotyczyła decyzja o wywłaszczeniu, otrzymał bowiem w zamian za utraconą nieruchomość nie tylko nieruchomość zamienna, ale również odszkodowanie pieniężne, które wnioskodawcy byli i są gotowi zwrócić Organy obu instancji, w następstwie wadliwej interpretacji art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skoncentrowały się tymczasem wyłącznie na probiernie zwrotu nieruchomości zamiennej, zupełnie pomijając kwestię odszkodowania pieniężnego, co w konsekwencji doprowadziło do niepełnych ustaleń faktycznych i w rezultacie, wydania wadliwych decyzji. W toku postępowania nie ustalono bowiem ani kwoty, którą otrzymał Pan S.P. w ramach rekompensaty, ani sumy, którą wnioskodawcy musieliby zwrócić, by odzyskać część wywłaszczonej nieruchomości, ani nawet stanowiska wnioskodawców co do zwrotu odszkodowania pieniężnego. Przytoczone okoliczności jednoznacznie świadczą o tym, że zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa materialnego, które doprowadziło do wadliwego rozstrzygnięcia, a nadto uchybienia art. 7 K.p.a. nakazującemu organowi administracyjnemu m.in. dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji nie znajdując podstaw do jego zmiany pod wpływem argumentów podniesionych w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja została co do istoty wydana zgodnie z prawem, a w takim zakresie, tj. pod względem zgodności z prawem Sąd w ramach swojej właściwości sprawuje kontrolę orzeczeń administracyjnych. Zgodnie art. 140 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603, z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "u.g.n." w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu jej zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Zgodnie z art. 140 ust. 5 u.g.n. jeżeli w ramach odszkodowania została przyznana nieruchomość zamienna oraz dopłata pieniężna, oprócz nieruchomości zamiennej zwraca się także tę dopłatę w wysokości ustalonej według zasad, o których mowa w ust. 2 tego artykułu. Sąd w tym składzie podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 maja 2009 r. sygn. II SA/Kr 445/09 dokonujące wyżej wskazanej interpretacji przepisu art. 140 ust. 1 i 5 u.g.n., w którym stwierdzono że "(...) Należy jednak wskazać, że w sytuacji gdy jako odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w części przyznano nieruchomość zamienną, a w części dopłatę pieniężną to - mając na uwadze, że przy zwrocie wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca obowiązani są do zwrotu nieruchomości zamiennej i ustalonego odszkodowania - nie można wykluczyć, że gdy nie jest możliwy zwrot Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego nieruchomości zamiennej można orzec o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości, która odpowiada przyznanemu wyrównaniu pieniężnemu (wyrównującemu różnicę pomiędzy wartością wywłaszczonej nieruchomości a wartością nieruchomości zamiennej). Powyższy wniosek uzasadnia także dyspozycja z art. 136 ust. 3 ab initio, statuująca zasadę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części (...)". Orzeczenie powyższe zapadło jednak w sytuacji, gdy uprawniony do zwrotu nie był już właścicielem nieruchomości zamiennej. Zdaniem Sądu (zawartym w uzasadnieniu ww. wyroku z 20 maja 2009 r.) możliwy i prawnie dopuszczalny byłby zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, która odpowiada przyznanemu wyrównaniu pieniężnemu (odszkodowaniu pieniężnemu), ale tylko w sytuacji, gdy niemożliwy byłby zwrot nieruchomości zamiennej np. z powodu utraty jej własności przez uprawnionego do zwrotu. Stanowisko takie uzasadnia treść przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ich wykładnia celowościowa. Należy więc stwierdzić, iż w przypadku, gdy właściciel wywłaszczonej nieruchomości otrzymał nieruchomość zamienną w ramach odszkodowania to w sytuacji zwrotu całej wywłaszczonej nieruchomości po stronie właściciela lub jego spadkobiercy powstaje obowiązek zwrotu nieruchomości zamiennej. Zatem brak możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej wyłącza możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nie jest również możliwa zamiana obowiązku zwrotu nieruchomości zamiennej na odszkodowanie pieniężne, jeżeli wywłaszczony właściciel lub jego spadkobierca nie dysponują już prawem do nieruchomości zamiennej. Wykładnia dokonana w powołanym wyżej orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie jest prawidłowa i zmierza do jak najszerszego umożliwienia obywatelowi utraconej własności, ale tylko w sytuacji, gdy z jakichś względów nie ma on żadnej możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej. W przedmiotowej sprawie skarżący (a właściwie J.P. który na mocy działu spadku jest jej właścicielem) mają możliwość zwrotu nieruchomości zamiennej, tylko nie zgadzają się na taką ewentualność. W tej sytuacji nie ma możliwości zamiany zwrotu nieruchomości zamiennej na odszkodowanie, bo do tego prowadziłoby faktycznie proponowane przez skarżących rozwiązanie, co stanowiłoby z kolei obejście prawa. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.