II SA/Kr 1772/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w B. w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia w B. i W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 26 października 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: I. przyznać Stowarzyszeniu radcę prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. II. oddalić wniosek Stowarzyszenia w przedmiocie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Stowarzyszenia [...] w B., zwane dalej w skrócie "Stowarzyszeniem" o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z oświadczeniem zawartym we wniosku przychody ze składek członkowskich na dzień 30 czerwca 2013 r. wynosiły 843,87 zł. Oszczędności za rok 2012 – 63,87 zł. Razem przychód to, jak oddaje Stowarzyszenie to kwota 843,87 zł. Wydatki na dzień 30 czerwca 2013 r, wyniosły 648,50 zł. Saldo na dzień 30 czerwca 2013 r. wyniosło 197,37 zł. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie podniosło, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, ponieważ nie są oni uprawnienie do złożenia skargi kasacyjnej bez kwalifikowanego pełnomocnika. Stowarzyszenie jest jednostką, która działa wyłącznie na podstawie środków finansowych pochodzących ze składek członkowskich. Jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie może korzystać z żadnej dotacji ani sponsorów. Natomiast środki pochodzące ze składek wystarczają jedynie na opłatę korespondencji i materiałów biurowych. Stowarzyszenie czyniło starania celem pozyskania prawnika za niską kwotę, ale bezskutecznie. Odpłatność za tego typu usługi przewyższają możliwości finansowe Stowarzyszenia, które na koniec czerwca 2013 r. dysponuje kwotą 195,37 zł. Stowarzyszenie podniosło, że w takim stanie rzeczy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest zasadny. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2013 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego Stowarzyszenia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W ustawowym terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od powyższego postanowienia nie podzielając stanowiska referendarza, zarzucając mu rażące naruszenie prawa oraz ograniczenie prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej w skrócie jako "P.p.s.a.", skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy postanowienia przeciwko, któremu został wniesiony, a Sąd rozpoznaje sprawę od nowa. Przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. następuje w zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z orzecznictwem opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu Stowarzyszenie w B. spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., od zaistnienia których zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. Jak wynika z akt sprawy Stowarzyszenie w B. jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 z późn. zm.) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Z brzmienia tego przepisu wynika, że składki członkowskie są wyłącznym źródłem dochodów stowarzyszenia zwykłego. Stowarzyszenie takie nie może zatem prowadzić działalności gospodarczej, a własną działalność finansują jego członkowie poprzez uiszczanie składek. Z § 20 regulaminu Stowarzyszenia wynika, że jedynym źródłem uzyskiwania środków finansowych są składki członkowskie. Stowarzyszenie nie posiada majątku. Tym niemniej wszczynając postępowanie sądowe także Stowarzyszenie powinno zdawać sobie sprawę z konieczności ponoszenia kosztów sądowych i jak wynika z dotychczas prowadzonego postępowania, tak wpis sądowy w wysokości 200 zł, jak i opłata kancelaryjna za doręczenie uzasadnienia wyroku sądu I. instancji została przez Stowarzyszenie uiszczona. Ponadto, jak wynika to z dokumentów doręczonych przez Stowarzyszenie, dysponowało ono kwotą 195,37 zł na koniec czerwca 2013 r. i prawidłowo prowadząc gospodarkę finansową powinno zdawać sobie sprawę, że może zostać zobowiązane – w razie wniesienia skargi kasacyjnej – do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Wyrok sądu I. instancji, od którego zamierza Stowarzyszenie wnieść skargę kasacyjną, został wydany już 10 maja 2013 r. Zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.) wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł. Tym samym skoro w tej sprawie wpis od skargi do sądu I. instancji wynosił 200 zł, to wpis od skargi kasacyjnej wynosić będzie 100 zł. Dysponując zaś kwotą 195 zł na koniec czerwca 2013 r., Stowarzyszenie będzie w stanie taką kwotę (100 zł) uiścić. Należy bowiem jeszcze raz przytoczyć treść art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a, zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje w zakresie całkowitym - gdy ta jednostka wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; lub w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro Stowarzyszenie może ponieść koszty związane z uiszczeniem wpisu sądowe od skargi kasacyjnej, to naruszyłoby ww. artykuł 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie w tym zakresie Stowarzyszeniu zwolnienia. Sąd natomiast przyznał Stowarzyszeniu prawo pomocy w zakresie ustanowienia z urzędu radcy prawnego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skoro sporządzenie skargi kasacyjnej wymaga udziału profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego lub adwokata), to zlecając na tzw. "wolnym rynku" wykonanie takiej usługi, Stowarzyszenie musiałoby za nią zapłacić. Pozostała po uiszczeniu wpisu sądowego od skargi kasacyjnej kwota 95, 37 zł z pewnością nie pozwoliłaby na pokrycie kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej. Tym samym nie chcąc ograniczać prawa do sądu Stowarzyszeniu z uwagi na niedostateczność posiadanych przez nie środków finansowych, przyznano mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.