II SA/Kr 1809/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2012r na posiedzeniu niejawnym wniosku J.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego [....] Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 5 września 2011r. Nr [....] w przedmiocie uznania skargi za bezzasadną p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych. W dniu 9 grudnia 2011r. skarżąca J.K. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 5 września 2011r. wydaną w przedmiocie uznania skargi za bezzasadną. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, ciężką sytuację materialną, podeszły wiek, samotność. Wskazuje, iż prowadzi sama gospodarstwo, zamieszkuje w domu syna na zasadach prawa dożywocia, utrzymuje się jedynie z renty rodzinnej. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Wprawdzie na wezwanie Sądu, wskazuje, iż zamieszkuje w domu syna jednakże jednoznacznie stwierdza, że prowadzi samotnie gospodarstwo domowe i z nikim nie gospodaruje. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest dochód z renty rodzinnej, który wynosi 1440,96 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż nie posiada ona własnych nieruchomości, zamieszkuje u syna na zasadach prawa dożywocia. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Ponosi koszty mediów, leków ( około 321 zł ), koszty spłaty kredytu w kwotach miesięcznych rat 102,58 zł, 83,71 zł. Nie ma rachunków bankowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości , a także innych kosztów sądowych nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów skarżącej w wysokości 1440,96 zł, brak oszczędności, brak własnego majątku nieruchomego, zwyczajowe i udokumentowane koszty utrzymania, zobowiązania pieniężne bankowe - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego i innych kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).