II SA/Kr 1818/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2010r na posiedzeniu niejawnym wniosku D.N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [....] z dnia 13 października 2009r. Nr [....] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [....] 2010r. skarżący D.N. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [....] z dnia 13 października 2009r. wydaną w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania . Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego z uwagi na niskie dochody rodziny. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i małoletnim synem. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości [....] zł oraz wynagrodzenie małżonki w kwocie [....] zł. Łącznie zatem dochody 3 osobowej rodziny wynoszą [....] zł. Skarżący – wezwany do uzupełnienia swego wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił dodatkowo informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochody za miesiące listopad i grudzień 2009r. , z którego wynika, iż osiągnął on ze stosunku pracy przychód w wysokości 760 zł. Ponadto strona przedstawia informację o dochodach żony za cały rok 2009, z której wynika, iż osiągnęła ona ze stosunku pracy przychód w wysokości [....] zł, zaś dochód wyniósł [....] zł. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom w K. o pow. 127 m2 oraz działkę o pow. 29 arów, położone przy ul. [....] . Skarżący nie wykazuje faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności. Podaje jedynie, iż jest właścicielem 11 letniego samochodu [....] o wartości rynkowej około 4000 zł. Ponadto skarżący dodaje, iż na bieżące utrzymanie wydatkuje około 50 % rodzinnego miesięcznego budżetu. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego nie byłoby, zdaniem orzekającego, aktualnie możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnego wpisu sądowego, aktualnie wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego w wysokości 200,00 zł, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny skarżącego w wysokości [....] zł, w odniesieniu do zwyczajowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności, konieczności utrzymania małoletniego dziecka nie osiągającego własnych dochodów - w kontekście wysokości samego wpisu - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od wpisu sądowego. Orzekający zaś nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż po pierwsze zarówno skarżący jak i jego małżonka posiadają stała pracę i otrzymują wynagrodzenie. Ponadto skarżący w żaden sposób nie udokumentował ew. wydatków koniecznych czy nadzwyczajnych, obciążających jego budżet domowy, a w znaczny sposób wpływających na możliwości płatnicze rodziny np. obciążenia kredytowe. Skarżący posiada również znaczny majątek – dom i 29 arową działkę w K. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia wpisu sądowego, który jest wymagany na obecnym etapie postępowania w celu umożliwienia skarżącemu skorzystania z drogi sądowej, należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne . Konieczność zaś poniesienia kosztów w części tj. innych niż wpis od wniesionej skargi należności i opłat sądowych, które ew. będą wymagane na dalszym etapie postępowania, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, pozwala na aktualne systematyczne zgromadzenie potrzebnej ewentualnie na dalszym etapie postępowania sądowego sumy, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).