II SA/Kr 189/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2016r na posiedzeniu niejawnym wniosku S. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 3 grudnia 2015r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego w ½ części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 14 marca 2016r. skarżący S. P. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie WINB w K. z dnia 3 grudnia 2015r. wydane w przedmiocie zawieszenia postępowania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną. Wskazuje, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką, aktualnie pozostaje w trakcie leczenia i rehabilitacji po wypadku. Skarżący jako comiesięczne koszty utrzymania wskazuje kwotę ok. 270 zł, składka KRUS kwartalnie 779 zł. Podaje aktualną wysokość zaległych opłat na kwotę 830,00 zł. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe aktualnie z żoną oraz studiującą córką. Małżonka strony jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Źródłem utrzymania rodziny jest aktualnie dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego wraz z dopłatą z Unii Europejskiej w wysokości 2714 zł. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada on dom o pow. 80 m2 o wartości 80 000 zł oraz gospodarstwo rolne o pow. 4,36 ha, w skład którego wchodzą dom, garaż i budynek gospodarczy do remontu. Ponadto wykazuje samochód osobowy [...], który jest przedmiotem zastawu dla [...] Bank . Małżonka strony posiada dom, w którym rodzina obecnie zamieszkuje. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że wykazał wystarczająco, iż uiszczenie aktualnie wymaganego wpisu sądowego w całości nie byłoby dal niego możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony oraz jego najbliższych. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200,203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Biorąc pod uwagę bezrobocie małżonki strony oraz fakt utrzymywania córki, która nie osiąga własnych dochodów, brak dochodów z tytułu świadczeń emerytalno – rentowych czy wynagrodzenia za pracę, aktualny stan zdrowia wymagający leczenia i rehabilitacji uznano, iż istnieją podstawy do zwolnienia strony w ½ części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi umożliwiając jej tym samym realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Nie widzi się natomiast podstaw do pełnego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż rodzina posiada stałe źródła dochodu ( dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, dochód z dopłat unijnych ) majątek, który nie służy jedynie do zaspakajania podstawowych potrzeb mieszkaniowych jak gospodarstwo rolne, które przynosi pożytki, dom małżonki, dom i zabudowania gospodarcze, samochód. Nie można zatem uznać, iż wnioskodawca jest osobą skrajnie ubogą. Nie wykazuje kredytów, pożyczek, czy innych – poza bezrobociem małżonki i trudną sytuacja zdrowotną – okoliczności znacząco wpływających na budżet rodzinny. Okoliczność zaś utrzymywania małżonki oraz córki, osób, które nie posiadają własnego dochodu, a także fakt aktualnego leczenia powypadkowego i koszty z tym związane została wzięta pod uwagę przy częściowym zwolnieniu strony od należnych kosztów sądowych. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne, szczególnie wobec okoliczności, iż rodzina skarżącego posiada stałe, pewne źródło dochodu, sam skarżący ma majątek w formie domów, gospodarstwa rolnego, samochodu. Konieczność zaś poniesienia kosztów w części tj. części wpisu należnego od wniesionej skargi i ew. innych należności i opłat sądowych, które ew. będą wymagane na dalszym etapie postępowania, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych w chwili obecnej, pozwala aktualnie zaoszczędzić z osiąganego dochodu środki finansowe z przeznaczeniem na dalsze, ewentualne koszty, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).