II SA/Kr 19/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2010r na posiedzeniu niejawnym wniosku J. i J. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 24 września 2009r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżących w ½ części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 9 listopada 2009r. skarżący J. i J.W. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2009r. wydaną w przedmiocie ustalenia opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, wydatki związane z utrzymaniem całkowicie niezdolnego do pracy, niepełnosprawnego syna, zaciągnięte kredyty. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe wraz z synem, osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód osiągany przez skarżącego z tytułu emerytury w wysokości [...] zł, emerytury skarżącej w kwocie [...] zł oraz renty socjalnej syna wnioskodawców – [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny – 153 zł. Łącznie zatem dochody 3 – osobowej rodziny wynoszą 3 285,68 zł. Z oświadczenia skarżących znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni dom o pow. 156 m2 obciążony hipoteką, nieruchomości rolne o pow. 0,22 ha oraz 0,12 ha w L. , a także nieruchomość o pow. 0,21 ha położoną w P. , obciążoną hipoteką. Skarżący wskazują również na obciążenia kredytowe w łącznej wysokości [...] zł. Skarżący nie wykazują faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Skarżący przedstawiają ponadto szereg dokumentów potwierdzających ich wydatki związane z utrzymaniem domu, opłatami za media, kosztami kredytu itp. Wykazują, iż miesięczne obciążenia kredytowe to kwota 1200 zł, utrzymanie – 320 zł, koszty leczenia syna około 400 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu, należnego na obecnym etapie postępowania w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości około 3 285 zł w przeliczeniu na liczbę członków rodziny, konieczność utrzymania niepełnosprawnego, całkowicie niezdolnego do pracy syna, obciążenia kredytowe - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie ( łącznie określanych na kwotę około 1520 zł ), braku oszczędności - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w ½ części od tegoż wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżących - uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów postępowania w całości mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie i synowi podstawowych potrzeb życiowych. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich w ½ części od wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu sądowego należy uznać za zasadne. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez nich danych i oświadczeń, a także stanu majątkowego - do takich osób, którym przysługiwałoby prawo pomocy w pełnym zakresie obecnie jednak nie należą. Nie widzi się bowiem podstaw do całkowitego zwolnienia skarżących od kosztów sądowych. Rodzina bowiem ma trzy niezależne źródła dochodu, z jednej strony są to emerytury, z drugiej renta socjalna ( łączna wysokość 3 285 zł ). Potencjalnie zatem skarżący mają możliwość wygenerowania w przyszłości środków finansowych na dalsze, ewentualne koszty i aktualnie na część wpisu sądowego. Rodzina posiada także znaczny majątek w formie domu jednorodzinnego oraz trzech działek ( dwie z nich nie są obciążone hipoteką ), który zawsze jego właścicielowi może służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli brakuje mu bieżących środków finansowych, bądź przynosić pożytki innego rodzaju np. być wydzierżawiony, wynajmowany itp - daje zatem możliwość zarobkowania i osiągania pożytków, a co za tym idzie zgromadzenia stosownych środków finansowych dla ew. dalszych kosztów sądowych czy obecnie, do uiszczenia części wymaganego wpisu sądowego . Nie można pominąć także i tego, iż wyłożenie przez stronę środków finansowych na koszty sądowe jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu tychże kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).