II SA/Kr 1920/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi R.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 listopada 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł od skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich skarżący R.S. złożył wniosek na urzędowym formularzu "PPF" o zwolnienie od kosztów sądowych. Jednocześnie w dniu 12 stycznia 2012 roku skarżący uiścił należny wpis od skargi. Z danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną E.S. . Ich miesięczny dochód brutto wynosi 2.688 zł i stanowi go emerytura skarżącego w wysokości [...] zł oraz emerytura jego żony w wysokości [...] zł. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, nie dysponuje oszczędnościami, jak również przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż ponosi znaczne koszty utrzymania związane z zakupem wyżywienia, leków, wizytami lekarskimi oraz opłatami za mieszkanie. Jego sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie opłaty od skargi. Żona otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych. Jednocześnie ze złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący uiścił bowiem wpis od skargi w wysokości 100 zł, jedyny na tym etapie postępowania składnik kosztów sądowy. Na dzień rozpoznania wniosku nie ciąży na nim obowiązek ponoszenia innych kosztów, a prawo skarżącego do sądu będzie realizowane. Uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi oznacza, że posiada on możliwości partycypowania w kosztach sądowych. Ponadto zarówno skarżący, jak i jego małżonka posiadają stałe źródło dochodu w postaci świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 2.688 zł. Uzyskując stałe, pewne dochody skarżący posiada możliwość gromadzenia środków niezbędnych do prowadzenia zainicjowanego postępowania sądowego. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że spełnione zostały przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).