II SA/Kr 1929/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie WSA Mariusz Kotulski Renata Czeluśniak / spr. / Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2012 r. sprawy ze skargi U.S. i R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 12 października 2011 r. nr [...] w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych skargę oddala Wójt Gminy L. decyzją z dnia 19 maja 2011r. znak: [....] , wydaną na podstawie art. 104 kpa w związku z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz. U. z 2005r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.), nie stwierdził naruszenia stosunków wodnych na działce nr [....] ze szkodą dla działek nr nr [....] i [....] w miejscowości M. i odmówił uwzględnienia żądania nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał m.in. na oświadczenie U.S. , z którego wynikało, iż problem nadsypywania ziemi i spustu wody na działkę nr [....] istnieje od roku 1998r. i trwa do chwili obecnej. Zdaniem tej strony na skutek nadsypywania ziemi przy oraniu przez Z.R. granica pomiędzy działkami nr [....] i [....] zmieniła położenie - zjechała wraz ze skarpą w dół na działkę nr [....] . Organ I instancji ustalił na podstawie oświadczenia Z.R. , iż teren jej działki nr [....] od wielu lat był uprawiany rolniczo, a w części północnej tej działki nie prowadzono prac ziemnych, na działkę tą nie nawożono ziemi, a woda deszczowa spływa po stoku w kierunku północnym, zaś przesunięcie ziemi mogło być wynikiem prac rolniczych. Organ I instancji załączył do akt sprawy oświadczenie wnioskodawczyni U.S. z dnia 14 maja 2010r., zgodnie z którym "zmiana stanu wody na gruncie niekoniecznie musiała być spowodowana zmianami ukształtowania terenu, mogło być odwrotnie - długotrwałe zalewanie wodą mogło być przyczyną obsunięcia się terenu". Podczas postępowania organ I instancji stwierdził również zmianę zeznań L.W. i K.K. , które stwierdziły, iż właścicielka działki nr [....] w M. nie spowodowała zmiany stanu wody na gruncie. Do akt sprawy organ I instancji dołączył zdjęcia obrazujące stan działki na dzień 2 czerwca 2010r. i szkody wyrządzone przez wodę w budynku gospodarczym na działce nr 89/1/ oraz mapę sytuacyjno - wysokościową. Wójt wskazał, iż podczas oględzin w terenie nie stwierdzono, by ukształtowanie działki nr [....] uległo zmianie. Rzędne terenu na mapie wskazują na spadek terenu w kierunku północnym, tj. w kierunku działek nr nr [....] i [....] i w tymże kierunku odbywa się spływ wód. W ocenie Wójta zalanie działki w czerwcu 2010r. było wynikiem intensywnych opadów deszczu, które w tym czasie wystąpiły. Ponadto organ I instancji podkreślił, że podczas oględzin strony zgodnie podały, iż na działkę nr [....] nie nawożono ziemi i nie wykonywano żadnych przepustów bądź urządzeń zmieniających kierunek spływu wody. Organ I instancji rozpatrzył uwagi i wnioski złożone przez wnioskodawców i wyjaśnił, iż przedmiotem sprawy nie było wykonanie pomiarów i ustaleń, czy skarpa zmieniła swoje ukształtowanie, ale ustalenie czy działania Z.R. na działce nr [....] spowodowały zmianę stanu wody na gruncie ze szkodą dla działki wnioskodawców. Organ I instancji uznał, że nie było potrzeby wykonywania nowych zdjęć, ponieważ materiał fotograficzny zebrany w sprawie był wystarczający. Wójt ustalił też, że działka nr [....] jest uprawiana w środkowej i południowej jej części, gdzie sposób prowadzenia orki nie ma wpływu na sprawę rozstrzyganą w prowadzonym postępowaniu. Zakrzewienie skarpy wzdłuż granicy działki nr [....] z działkami nr nr [....] zdaniem Wójta nie spowodowałoby zatrzymania spływającej ze stoku wody. Istotnym jest, iż stan ukorzenienia skarp powoduje większą przepuszczalność gruntu. Jednocześnie ze zdjęć wykonanych od roku 1998 i zdjęć aktualnych nie wynika, by teren skarpy był kiedykolwiek zakrzewiony. W związku z powyższym skupiono się na tym, aby ustalić czy miała miejsce czynność nadsypania terenu działki nr [....] , a co za tym idzie podwyższenia terenu wskazanej działki w stosunku do poziomu sąsiednich nieruchomości i czy czynności te spowodowały naruszenie stosunków wodnych. Po przeanalizowaniu zebranego materiału dowodowego organ I instancji nie stwierdził, aby właścicielka działki nr [....] w M. Z.R. zmieniła kierunek odpływu znajdującej się na jej nieruchomości wody opadowej, z czego wynika iż przyczyną szkody wskazanej przez wnioskodawców nie może być zmiana stanu wody na gruncie. Organ stwierdził również, iż Z.R. nie odprowadza wód na grunty sąsiednie, gdyż woda z działki nr [...] spływa zgodnie z jej naturalnym spływem tj. obniżeniem terenu w kierunku północnym, w stronę rzeki. Wobec niestwierdzenia zmian stanu wody na działce [...] w M. ze szkodą dla gruntów sąsiednich zgodnie z art. 29 ust. 1 Prawa wodnego Wójt uznał, że brak było podstaw do nałożenia obowiązków na właściciela działki nr [...] . U.S. i R.S. wnieśli odwołanie od decyzji Wójta Gminy L. , zarzucając naruszenie art. 29 Prawa wodnego przez jego błędną wykładnię i niezastosowanie, a także naruszenie art. 7 i 77 kpa przez to, że organ administracji publicznej w toku postępowania nie podjął wszelkich możliwych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, jak również nie miał na względzie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W związku z powyższym wnioskodawcy wystąpili o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji celem przeprowadzenia stosownego postępowania wyjaśniającego. Odwołujący się zarzucili też brak ustosunkowania się przez organ I instancji do wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę postępowania, błędną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, brak powołania biegłego, a także pozbawienie wnioskodawców możliwości czynnego brania udziału w sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia 12 października 2011r. znak: [...] , wydaną na podstawie art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W ocenie Kolegium decyzja Wójta Gminy L. była prawidłowa, organ I instancji w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny, a zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy dawał jednoznaczną odpowiedź na pytanie, czy były podstawy prawne do zastosowania art. 29 Prawa wodnego. Wójt przeprowadził dwukrotnie wizję lokalną na gruncie, w wyniku czego stwierdzono brak jakichkolwiek zmian na gruntach sąsiednich oraz brak jakichkolwiek działań właścicielki działki nr [...] mających na celu odprowadzanie wody na sąsiednie działki. Zdaniem Kolegium wykonywanie prac rolniczych związanych z orką ziemi na działce nr 88 nie wyczerpywało znamion określonych art. 29 ust. 1 pkt 2 i dlatego zarzut wnioskodawców w tym zakresie nie mógł być uwzględniony. Kolegium wyjaśniło, że szkoda w postaci zalewania działek nr nr [...] nie jest wystarczająca, ponieważ do zastosowania art. 29 ust. 3 Prawa wodnego niezbędne jest spełnienie obu ustawowych przesłanek łącznie. Z uwagi na fakt, iż prawidłowo ustalono brak spełnienia pierwszej przesłanki (działania polegającego na zmianie stanu wody na gruncie), a także brak drugiej przesłanki (celowego wylewania wody i ścieków przez sąsiadkę), nie było podstaw do nakazania właścicielce działki nr [...] w M. wykonywania dodatkowych urządzeń zapobiegających zalewaniu sąsiednich działek nr nr [...] . W ocenie Kolegium zarzut naruszenia art. 7 i 77 kpa był chybiony, ponieważ w toku postępowania dowodowego dokonano wizji lokalnych, zbierano inne dowody, w tym fotografie, a wnioskodawcy składali pisma i wnioski. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji rozpatrzył wszystkie pisma i wnioski wnioskodawców. Ponadto Kolegium wskazało, że żadna strona nie występowała z wnioskiem o przesłuchanie biegłego na okoliczność będącą przedmiotem tego postępowania, zaś organ odwoławczy nie dostrzegł potrzeby zwrócenia się w tej sprawie o opinię biegłego, gdyż w ustalenie, czy właścicielka działki [...] nie zmieniła stanu wód na swoim gruncie, a także nie odprowadzała wody na grunty sąsiednie zostało dokonane podczas oględzin i nie było konieczności pozyskania wiadomości specjalnych. Skargę na decyzję SKO w K. wnieśli U.S. i R.S. , którzy zarzucili naruszenie 1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 29 Prawa wodnego poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie; 2) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: – art. 7 kpa poprzez błędne i sprzeczne ze stanem faktycznym ustalenie, iż nie doszło do zmiany stanu wód na działce nr [...] , – art. 6, 7, 8, 9, 12 i 77 § 1 kpa poprzez zaniechanie wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, niedopełnienie obowiązku podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, niedopełnienie obowiązku informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, niewystarczające zgromadzenie materiału dowodowego oraz brak rozpatrzenia całokształtu tego materiału celem prawidłowego ustalenia podstawy faktycznej decyzji; – art. 77, 78 i 80 kpa poprzez odmowę przeprowadzenia dowodów wnioskowanych w pismach skarżących z dnia 19 kwietnia 2011. i 11 maja 2011r., w sytuacji gdy przeprowadzenie wnioskowanych tam dowodów było niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Skarżący domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę SKO w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uczestniczka Z.R. wniosła o oddalenie skargi, gdyż jej zdaniem zarzuty w niej zawarte nie były zasadne, a zaskarżone decyzje były prawidłowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Art. 29 Prawa wodnego reguluje sytuacje, w których doszło do naruszenia istniejących stosunków wodnych. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu wody ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich, 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Dodatkowo na właścicielu gruntu, stosownie do art. 29 ust. 2 Prawa wodnego, ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. W przypadku zaś spowodowania przez właściciela gruntu zmian stanu wody na gruncie, które to zmiany szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, decyzją nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Treść przytoczonego wyżej art. 29 Prawa wodnego niewątpliwie ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Należy podkreślić, że stosownie do tego przepisu przesłankami nałożenia na właściciela gruntu obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom jest spowodowanie zmiany stanu wód na gruncie oraz wynikająca z tego szkoda dla gruntów sąsiednich. Ustalenie, czy zachodzą podstawy do zastosowania tego przepisu, następuje w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez właściwe organy administracyjne. Stosownie do przytoczonych przepisów Prawa wodnego pierwszym celem postępowania wyjaśniającego powinno być ustalenie, czy na danym gruncie doszło do zmiany stanu wód i na czym ta zmiana polega. Realizując ten obowiązek, Wójt Gminy L. przeprowadził w dniu 22 kwietnia 2010r. oględziny, na podstawie których ustalono (k. 15-16 akt adm.), że wody opadowe z północnej części działki nr [...] spływają w kierunku północnym, czyli w kierunku działek nr nr [...] . Podczas oględzin nie stwierdzono prowadzenia prac ziemnych na działce nr [...] ani też obecności na tej działce gruntu innego niż rodzimy, co wskazywało na to, że także wcześniej nie był na działkę nr [...] nawożony grunt. Obserwacje organu I instancji dokonane podczas oględzin znalazły potwierdzenie w zeznaniach L.W. i K.K. złożonych [...] 2010r. (k. 13 akt adm.), w których stwierdziły one, iż Z.R. nie wykonywała żadnych urządzeń mających na celu skierowanie wody na działkę nr [...] , woda z działki nr [...] spływa w naturalny sposób w związku z nachyleniem terenu i nie jest przekierowywana na działki znajdujące się poniżej. Podczas ponownych oględzin, które miały miejsce [...] 2011r., nie zostały podważone ustalenia dokonane wcześniej, a dodatkowo U.S. potwierdziła, że działka nr [...] nie była nadsypywana (k. 83-84 akt adm.). W ocenie Sądu całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym dawał organom prowadzącym to postępowanie jednoznaczne podstawy do uznania, że na działce nr [...] nie doszło do zmiany stosunków wodnych, a skoro tak, brak było podstaw do nałożenia na właściciela tych działek obowiązków na podstawie art. 29 Prawa wodnego. Wyjaśnić trzeba, że "Przepis art. 29 Prawa wodnego nie nakłada na organ prowadzący postępowanie obowiązku ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje właściwemu organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy rzecz ujmując, postępowanie administracyjne, prowadzone na podstawie art. 29 p.w. ma wykazać zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom, o których mowa w tym przepisie" (tak WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 27 lipca 2011r. sygn. akt II SA/Sz 36/11, Lex Omega nr 950785). Skoro zatem trafnie organy przyjęły, że właściciel działki nr [...] nie dokonał zmiany stanu wód, a nawet sami skarżący nie potrafili wskazać konkretnych działań właściciela działki nr [...]negatywnie wpływających na stosunki wodne, brak było podstaw do nakładania na Z.R. obowiązków na podstawie art. 29 Prawa wodnego. Twierdzenia skarżących, że samo rolnicze użytkowanie (orka) działki nr [...] powodowało naruszenie stosunków wodnych nie znajduje uzasadnienia w materiale dowodowym, ponieważ w wyniku oględzin ustalono, że rolnicze użytkowanie, a zwłaszcza sposób wykonywania orki, południowej i środkowej części działki nr [...] nie ma wpływu na grunty sąsiednie, zaś północna część działki nr [...] od 2009 r. nie jest użytkowana rolniczo. Za uzasadnione należy przyjąć również wnioski organów, iż zalanie działki wykazane na zdjęciach przedstawionych przez U.W. nie było związane z działaniami właściciela działki nr [...] , lecz było wynikiem intensywnych opadów deszczu, jakie wystąpiły w maju i czerwcu 2010r. Odnośnie konieczności przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego wskazać trzeba, że bardzo często niezbędnym środkiem dowodowym w sprawach o naruszenie stosunków wodnych jest opinia biegłego, ponieważ w tego rodzaju sprawach dla dokonania właściwych ustaleń konieczne jest posiadanie wiadomości specjalnych w rozumieniu art. 84 § 1 kpa. Wyjaśnić trzeba jednak, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego nie jest w tego rodzaju sprawach obowiązkowe, ponieważ to organ prowadzący postępowanie decyduje, czy w danym przypadku konieczne jest skorzystanie z opinii osoby dysponującej specjalistyczną wiedzą. Brak przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego podlega oczywiście ocenie pod kątem tego, czy organy wyjaśniły wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności. W kontrolowanym postępowaniu zdaniem Sądu nie było konieczności sporządzania opinii biegłego, ponieważ całokształt materiału dowodowego (oględziny, zeznania świadków) jednoznacznie wskazywał, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 29 Prawa wodnego, gdyż nie można przypisać właścicielowi działki nr [...] żadnego konkretnego działania, które prowadziłoby do naruszenia stosunków wodnych. Ponadto na przedmiotowej działce nie stwierdzono także innych działań, np. osób trzecich, które spowodowałyby negatywne skutki dla gruntów sąsiednich w zakresie stosunków wodnych. Podsumowując, Sąd uznał za niezasadne wszystkie zarzuty skargi wskazujące na wadliwość postępowania dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Przeciwnie, analiza akt administracyjnych przemawia za tym, że organy podjęły odpowiednie działania w celu ustalenia, czy istniały podstawy do nałożenia na właściciela działki nr [...] obowiązków na podstawie art. 29 Prawa wodnego, zgromadziły materiał dowodowy i na jego podstawie wyciągnęły prawidłowe wnioski, że w sferze stosunków wodnych nie stwierdzono szkodliwego oddziaływania właściciela działki nr [...] na grunty sąsiednie. W konsekwencji za niezasadny należało także uznać zarzut skargi naruszenia art. 29 Prawa wodnego poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, należało uznać, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i oddalić skargę na podstawie art. 151 ppsa.