II SA/Kr 1951/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie skargi na postanowienie Wojewody z dnia 19 października 2011r. znak. [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu . W dniu 8 lutego 2012r. Z.B. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie skargi na postanowienie Wojewody z dnia [...] października 2011r. wydane w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z uwagi na niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów, inwalidztwo I grupy, podeszły wiek, znaczne koszty leczenia. Wskazuje iż utrzymuje się jedynie ze świadczeń rentowych w kwocie [...] zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z renty w kwocie 2 134,47 zł. Z akt sprawy oraz oświadczeń przesłanych na wezwanie Sądu przez skarżącego wynika, iż skarżący posiada w ¾ części mieszkanie spółdzielcze o pow. 60 m2, jednakże mieszkanie to w zakresie swoich udziałów nieprawnie przekazał synowi, który w mieszkaniu tym zamieszkuje wraz z rodziną i ponosi wszelkie koszty z tym związane. Skarżący zamieszkuje w lokalu, którego współwłaścicielami jest rodzeństwo S.B. i E.S. . Ponosi częściowe ( w 1/3 części ) koszty utrzymania tegoż lokalu. Określa je na kwoty – 60 zł – wywóz nieczystości, 2575 zł – koszty zakupu węgla, energia elektryczna – 152 zł. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Przedstawia liczne faktury VAT dotyczące zakupu leków, faktury za energię elektryczną, wypis z treści orzeczenia dot. nadania mu pierwszej grupy inwalidzkiej. Skarżący posiada samochód osobowy opel Corsa z 1992r. ( przedstawia xero dowodu rejestracyjnego ). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów w wysokości [...] zł, wykazane i zwyczajowe bieżące obciążenia budżetu domowego, szczególną sytuację rodzinną, znaczne koszty związane z leczeniem, I grupę inwalidzką, podeszły wiek - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść aktualnie wymaganych kosztów sądowych w niniejszej sprawie w formie wpisu sądowego od złożonej skargi. Odnosząc się natomiast do wniosku o pełne zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata bądź radcy prawnego, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca otrzymuje bowiem stały, pewny dochód z tytułu renty, nie wykazuje zadłużenia czy innych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego np. związanych z kredytem, nie ma innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu, prawnie posiada majątek w formie mieszkania spółdzielczego, który zawsze jego właścicielowi może przynosić pożytki bieżące bądź też służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu w sytuacji, gdy jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych itp. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w formie wpisu sądowego należnego od złożonej skargi – umożliwiając tym samym skarżącemu rozpoczęcie sprawy sądowej i realizację jego konstytucyjnego prawa do sądu - należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego pełnomocnika byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. przyszłych kosztów sądowych czy też kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawcy od wpisu sądowego nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).