II SA/Kr 1959/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.J., o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J.J. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 24 października 2011 roku Nr:[...] w przedmiocie umorzenia postępowania p o s t a n a w i a wniosek skarżącego oddalić W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] października 2011 roku Nr: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania skarżący J.J. zawarł wniosek o zwolnienie go od opłaty sądowej. W związku z tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 grudnia 2011 roku, skarżącemu został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia, pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zakreślonym terminie skarżący uzupełnił brak. Z zakreśleń dokonanych w rubryce 4 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący domaga się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jego rzecz radcy prawnego. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód netto wynosi 1.700 zł i stanowi go świadczenie emerytalne. W skład majątku skarżącego wchodzi drewniany parterowy dom o powierzchni około 60 m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,66 ha (w tym teren zadrzewiony). Wnioskodawca nie dysponuje zasobami pieniężnymi. Jako przedmiot wartościowy skarżący wskazał samochód osobowy Nissan Qashqai, rok produkcji 2008, diesel, zakupiony na raty, objęty cesją bankową. Pożyczka zaciągnięta na zakup samochodu ma być spłacana do marca 2015 roku. Skarżący podał, iż w samochodzie została rozbita przez wandala szyba, co wiązało się ze stratami finansowymi na kwotę ponad 4 tys. zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż liczy 66 lat i jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura. Jesienią 2010 roku zmarła żona skarżącego. Został on sam z zaciągniętą pożyczką na samochód zakupiony w 2009 roku. Na zakup samochodu skarżący wydał wszystkie oszczędności. J.J. bardzo przeżył śmierć żony, pozostawał pod opieką lekarza, przyjmował leki na uspokojenie. Pogrzeb żony był wydatkiem ponad możliwości finansowe wnioskodawcy. Po śmierci żony skarżący spotyka się ze złośliwościami ze strony sąsiadów. Sprawa spadkowa po żonie, która toczy się przed Sądem Okręgowym w K. została zawieszona. Skarżący podał, że jego wydatki przedstawiają się następująco: leczenie wysokiego ciśnienia (skierowanie do kardiologa), leczenie bólu kręgosłupa, rehabilitacja, żywność i leki to wydatek ponad 650 zł, zakup środków czystości ponad 40 zł, zakup odzieży i butów 210 zł, remont, utrzymanie domu, zakup węgla i drewna na zimę ponad 2 tys. zł, remont i czyszczenie przewodu kominowego ponad 300 zł jednorazowo, prąd ponad 80 zł, gaz 70 zł, TV 34,90 zł, podatek od nieruchomości 394 zł. Ze względu na dokuczającą samotność skarżący ponosił wysokie opłaty za telefon (w roku 2010 rachunki opiewały na kwoty ponad 600 zł). Dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i zdolności płatniczych skarżącego, dlatego został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez udokumentowanie wysokości świadczenia emerytalnego (odcinek emerytury za styczeń 2012 roku, bądź kopia decyzji o przyznaniu/waloryzacji tego świadczenia), potwierdzenie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania skarżącego (np. opłaty za, prąd, gaz, wodę, telefon, opał) poprzez przesłanie aktualnych (za ostatni okres rozliczeniowy) rachunków / faktur dotyczących ponoszonych wydatków, udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie, określenie i w miarę posiadanych możliwości udokumentowanie wydatków związanych z utrzymaniem samochodu (m.in. zakup paliwa, przeglądy, ubezpieczenie), potwierdzenie faktu zaciągnięcia kredytu bankowego na zakup samochodu (kopia umowy) oraz podanie wysokości miesięcznych rat, przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, ze od lat nie posiada konta bankowego. Na dzień dzisiejszy nie posiada decyzji o waloryzacji emerytury. Wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego wynosi 1.700 zł "na rękę" i jest to jedyne źródło utrzymania wnioskodawcy. Skarżący zrezygnował z telefonu na abonament. Ogranicza też wydatki na leczenie, zastosował metody babci. Nie stać go na wykupienie leków przepisanych przez kardiologa. Dzięki posiadanemu samochodowi skarżący może dowieźć wodę i produkty potrzebne do życia. W dniu 16 lutego 2012 roku skarżący za przegląd samochodu po 3 latach eksploatacji zapłacił 1.200 zł. Na zakup paliwa do samochodu skarżący ponosił następujące wydatki: 5 grudnia 2011 roku 202 zł, 23 stycznia 2012 roku 155 zł, 9 lutego 2012 roku 152,95 zł, 15 lutego 2012 roku 185,64 zł. Ubezpieczenie samochodu kosztuje wnioskodawcę 1.672 zł rocznie. Skarżący podniósł, że aktualnie toczy się kilka postępowań sądowych z jego udziałem, co wiąże się z wydatkami. Na zakup samochodu o wartości 87 tys. zł skarżący w dniu 23 marca 2009 roku zaciągnął kredyt bankowy, a miesięczna rata spłaty tego kredytu wynosi 995,80 zł. Skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla zdrowia. Do pisma skarżący załączył następujące dokumenty: odcinek doładowania telefonu kwotą 25 zł, postanowienie Referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 11 lipca 2011 roku o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego, fakturę z dnia 19 stycznia 2012 roku za energię elektryczną stanowiącą rozliczenie za okres od 1 sierpnia 2011 roku do 16 stycznia 2012 roku, kopie faktur za gaz z dnia 9 maja 2011 roku oraz z dnia 18 listopada 2010 roku wraz z pięcioma odcinkami płatności za gaz (terminy płatności 6 grudnia 2010 roku – kwota 59,52 zł, termin płatności 26 stycznia 2011 roku – kwota 70,68 zł, termin płatności 28 marca 2011 roku – kwota 64,49 zł, termin płatności 15 lipca 2011 roku – kwota 49,72 zł, termin płatności 15 września 2011 roku – kwota 72,19 zł), fakturę za przegląd samochodu z dnia 16 lutego 2012 roku opiewającą na kwotę 1.200 zł, cztery paragony za zakup paliwa opiewające na kwoty: 202,70 zł, 155,26 zł, 152,95 zł, 185,64 zł, kopię polisy ubezpieczeniowej za samochód za okres od 19 marca 2011 roku do 18 marca 2012 roku (wysokość składki 1.672 zł), kopię wezwania Sądu Rejonowego w G. z dnia 14 lutego 2012 roku do uiszczenia opłaty od zażalenia w kwocie 40 zł wraz z dowodem wpłaty tej opłaty, mandat karny z dnia 14 lutego 2012 roku na kwotę 100 zł, kopię umowy kredytowej z dnia 23 marca 2009 roku na zakup samochodu, kopię zażalenia z dnia 28 września 2011 roku na postanowienie Prezesa Sądu Rejonowego w G. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie J.J. , kopię wezwania J.J. przez Sąd Okręgowy w K; wydział II Cywilny do złożenia odpisu zgonu B.J. , kopię wezwania J.J. przez Sąd Rejonowy w K. Wydział I Cywilny z dnia 8 listopada 2011 roku do stawienia się w sądzie celem przesłuchania. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w części od kosztów sądowych i ustanowienia na jego rzecz radcy prawnego z urzędu. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie mu prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie na jego rzecz radcy prawnego z urzędu winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów postępowania we własnym zakresie. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, aby w stosunku do jego osoby zachodziły przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wyjaśnienia skarżącego wątpliwości tych nie usunęły. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wątpliwości budziło, przede wszystkim, oświadczenie skarżącego w kwestii uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków. Jak wynika z przesłanych przez skarżącego dokumentów w postaci faktur, dowodów wpłaty, paragonów i kopii umowy kredytowej miesięczne wydatki wnioskującego o przyznanie prawa pomocy przedstawiają się następująco: energia elektryczna 91,78 zł, gaz 72,19 zł (dane za wrzesień 2011 roku), telefon 25 zł, ubezpieczenie samochodu 139,33 zł (1672 zł/12 m-cy), zakup paliwa 338,59 zł (dane za luty 2012 roku – dwa paragony opiewające na kwoty 152,95 zł i 185,64 zł), rata kredytu 995,80 zł, przegląd samochodu 1.200 zł. Suma udokumentowanych wydatków miesięcznych wynosi 2.862,69 zł. We wniosku skarżący oświadczył ponadto, że na żywność i leki wydaje miesięcznie 650 zł, na zakup środków czystości 40 zł, odzież i buty kosztują go 210 zł, a opał na zimę 166,67 zł (2 tys. zł/12 m-cy). Suma tak określonych kosztów związanych z utrzymaniem wynosi dodatkowo 1.066,67 zł. Kwota ta nie uwzględnia jeszcze kosztów sądowych ponoszonych przez skarżącego w innych sprawach (w aktach sprawy widnieje chociażby dowód wpłaty opłaty od zażalenia w wysokości 40 zł w sprawi zawisłej przed Sądem Rejonowym w G. ), czy mandatu karnego opiewającego na 100 zł. Zestawienie wysokości ponoszonych wydatków z kwotą deklarowanych dochodów (1.700 zł) wskazuje, że ponoszone wydatki znacznie je przekraczają. W tym miejscu zaakcentować należy, że skarżący, pomimo wyraźnego wezwania nie udokumentował wysokości uzyskiwanych dochodów. Oświadczył jedynie, że na dzień dzisiejszy nie posiada decyzji o waloryzacji emerytury, nie wspominając o odcinku emerytury za miesiąc styczeń 2012 roku, o którego nadesłanie był wzywany lub chociażby decyzji o przyznaniu świadczenia). Postawa taka budzi wątpliwości orzekającego co do prawdziwości twierdzenia wnioskodawcy w tym przedmiocie, zwłaszcza w kontekście stwierdzonych dysproporcji w wysokości ponoszonych wydatków w stosunku do deklarowanych dochodów. Może to oznaczać, że strona celowo zaniża wysokość pobieranego świadczenia celem zwiększenia szans na przyznanie prawa pomocy, bądź uzyskuje dochody z innych źródeł, których nie ujawnia. Z tych względów oświadczenie skarżącego w przedmiocie wysokości uzyskiwanych dochodów uznać należy za niewiarygodne w świetle zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Tym samym należy uznać, że skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).