II SA/Kr 1962/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.Z. i A.K. na decyzję Wojewody z dnia 27 października 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie pozwolenia na rozbiórkę oraz zatwierdzenie projektu budowlanego p o s t a n a w i a oddalić wniosek A.K. o zwolnienie od kosztów sądowych P O S T A N O W I E N I E Dnia 10 lutego 2012 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.Z. i A.K. na decyzję Wojewody z dnia 27 października 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie pozwolenia na rozbiórkę oraz zatwierdzenie projektu budowlanego p o s t a n a w i a zwolnić W.Z. od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie pozwolenia na rozbiórkę oraz zatwierdzenie projektu budowlanego. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem R.K. i synem J. ur. [...]1992 r. Ich miesięczny dochód wynosi 4.460,68 zł i stanowi go emerytura wnioskodawczyni w wysokości [...] zł i emerytura jej męża w wysokości [...]zł. W skład majątku skarżącej wchodzi połowa domu z lat 70-tych o powierzchni 74 m². Skarżąca posiada akcje z byłego zakładu pracy o wartości około 30 tys. zł. Jest współwłaścicielką samochodu osobowego z 1999 roku o wartości około 7 tys. zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy A.K. podniosła, iż jest osobą niezamożną i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Jedynym źródłem dochodów skarżącej i jej męża są świadczenia emerytalne. Na utrzymaniu małżonków pozostaje pobierający naukę syn, który nie osiąga żadnych dochodów. Znaczna część dochodów rodziny przeznaczana jest na opłaty za prąd, wodę i gaz (ogrzewanie gazowe to bardzo wysoki koszt w sezonie grzewczym). Skarżąca od lat choruje na nadciśnienie i kręgosłup. Sporą część emerytury wydaje na leki i rehabilitację. Do wniosku skarżąca załączyła kopie następujących dokumentów: decyzji o waloryzacji emerytury z dnia 16 marca 2010 roku, decyzji z dnia 1 marca 2011 r. o waloryzacji emerytury męża, faktury za gaz za okres od 28 lutego 2011 r. do 25 marca 2011 r. opiewającej na kwotę 1.042,84 zł oraz faktury za gaz za okres od 14 września 2011 r. do 14 listopada 2011 r. opiewającej na kwotę 1.241,23 zł. Wykonując wezwanie Referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że jej syn J.K. nie uzyskuje dochodów w formie stypendium i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców. Skarżąca nie dysponuje rachunkami za wydatki ponoszone na leczenie. Nie posiada kont i lokat dewizowych. Zaznaczyła, że rachunki za gaz, wodę i prąd, które załączyła, dotyczą całego domu (część domu zamieszkuje matka skarżącej). Matka W.Z. w miarę posiadanych środków i możliwości finansowych partycypuje w opłatach. Do pisma skarżąca załączyła kopie następujących dokumentów: decyzji z dnia 15 marca 2011 roku o waloryzacji emerytury, z której wynika, że wysokość pobieranego przez skarżącą świadczenia wynosi 1.730,51 zł, decyzji z dnia 1 marca 2011 r. o waloryzacji emerytury męża, z której wynika, że wysokość pobieranego przez niego świadczenia wynosi 2.076,54 zł, rachunków: faktury za gaz za okres od 14 listopada 2011 r. do 13 stycznia 2012 r. opiewającej na kwotę 3.122,52 zł, faktury za wodę i ścieki za okres od 17 października 2011 r. do 11 stycznia 2012 r. opiewającej na kwotę 651,50 zł, faktury za energię elektryczną z dnia 18 października 2011 r. z rozliczeniem za okres od 15 kwietnia 2011 r. do 12 października 2011 r. oraz przewidywaną należnością na okres od 12 października 2011 r. do 2 kwietnia 2012 r. oraz decyzji Prezydenta Miasta K. m ając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa choć niełatwa ze względu na wysokie koszty utrzymania nieruchomości, w której zamieszkuje (zwłaszcza w okresie grzewczym), nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, potwierdzonego kopiami odpowiednich dokumentów, stałym i pewnym źródłem utrzymania skarżącej A.K. jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.730,51 zł netto. Stałymi dochodami z emerytury w wysokości 2.076,54 zł netto dysponuje również mąż skarżącej, R.K. . Łączne dochody małżonków K. , wynoszą zatem 3.807,05 zł. Udokumentowane miesięczne wydatki opiewają łącznie na kwotę 2.024,45 zł (gaz 1.561,26 zł – faktura z dnia 17 stycznia 2012 r. na kwotę 3.122,52 zł obejmuje okres 2 miesięcy, dostawa wody i odprowadzenie ścieków 217,17 zł – faktura z dnia 17 stycznia 2012 r. na kwotę 651,50 zł obejmuje okres 3 miesięcy, energia elektryczna 246,02 zł) i jak zaznaczyła skarżąca dotyczą one całego budynku przy ul. [...] w K. (część budynku zamieszkana jest przez matkę skarżącej). Matka skarżącej W.Z. , zgodnie z oświadczeniem skarżącej, w miarę posiadanych środków i możliwości finansowych pomaga finansowo w opłatach. Zatem zestawienie uzyskiwanych dochodów z ponoszonymi wydatkami wskazuje, że skarżącej pozostają wolne środki finansowe, którymi skarżąca może swobodnie dysponować. Dodatkowo zauważyć należy, iż niezależnie od uzyskiwanych dochodów z emerytury, pokrycie kosztów sądowych zapewniają skarżącej posiadane akcje byłego zakładu pracy o wartości około 30 tys. zł (z treści wniosku nie wynikają żadne ograniczenia co do możliwości ich zbycia przez skarżącą). Tym samym nie można stwierdzić, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmiaSygn. akt II SA/Kr 1962/11 U Z A S A D N I E N I E Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek W.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie pozwolenia na rozbiórkę oraz zatwierdzenie projektu budowlanego. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, iż skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem jej dochodu jest świadczenie rentowe w wysokości 1.332,99 zł. W skład majątku skarżącej wchodzi połowa domu z lat 70-tych o powierzchni 74 m². Skarżąca nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy W.C. podniosła, iż jest osobą niezamożną i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Skarżąca jest wdową, liczy 81 lat. Jest osobą bardzo schorowaną, ma problemy z poruszaniem. Znaczną część renty wydaje na leki, utrzymanie, opłaty za prąd, wodę i gaz (w sezonie grzewczym są to znaczne kwoty) oraz na najbardziej potrzebne i bieżące remonty domu. Do wniosku skarżąca załączyła kopię decyzji o waloryzacji renty z dnia 4 marca 2010 roku. Wykonując wezwanie Referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca przesłała kopie następujących dokumentów: decyzji o waloryzacji renty z dnia 3 marca 2011 r., z którego wynika, że wysokość pobieranego świadczenia wynosi 1.517,74 zł, oraz rachunków, które zgodnie z oświadczeniem córki skarżącej A.K. , dotyczą całego domu przy ul. [...] w K. : faktury za gaz za okres od 14 listopada 2011 r. do 13 stycznia 2012 r. opiewającej na kwotę 3.122,52 zł, faktury za wodę i ścieki za okres od 17 października 2011 r. do 11 stycznia 2012 r. opiewającej na kwotę 651,50 zł, faktury za energię elektryczną z dnia 18 października 2011 r. z rozliczeniem za okres od 15 kwietnia 2011 r. do 12 października 2011 r. oraz przewidywaną należnością na okres od 12 października 2011 r. do 2 kwietnia 2012 r. oraz decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] stycznia 2011 r. w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2011. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem instytucja prawa pomocy winna być stosowana jedynie w przypadkach wyjątkowych, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 w/w ustawy). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. W ocenie orzekającego skarżąca uwiarygodniła w sposób wystarczający i skuteczny, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego. Skarżąca jest osobą starszą (liczy 81 lat) i schorowaną, ma problemy z poruszaniem. Jedynym źródłem jej utrzymania jest świadczenie rentowe w wysokości [...] zł. Duża cześć dochodów przeznaczana jest na utrzymanie domu (zwłaszcza w okresie zimowym) i jego ogrzanie. Obrazują to przedłożone rachunki za gaz, prąd i wodę. Skarżąca nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi, które mogłyby zostać spieniężone celem pokrycia kosztów sądowych. Przedstawiona sytuacja materialna pozwala na stwierdzenie, że skarżąca W.Z. spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).