II SA/Kr 198/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2013r na posiedzeniu niejawnym wniosku S. i W.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 8 listopada 2012r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżących od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 20 lutego 2013r. skarżący S. i W.B. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. wydaną w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż obydwoje są osobami schorowanymi, utrzymującymi się jedynie z emerytur, wnioskodawcy mają stwierdzoną niepełnosprawność, są po przebytych zabiegach operacyjnych. Wskazują, iż miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 1156 zł. Mają na utrzymaniu bezrobotnego syna. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z dorosłym synem, bezrobotnym, bez prawa do zasiłku. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawców są emerytury w łącznej kwocie 2315,21 zł. Jak wskazują wnioskodawcy - koszty utrzymania to –opał 300 zł, światło – 137 zł, woda – 35 zł, wywóz nieczystości 25 zł, telefon 110 zł, telewizja 44 zł, podatek od nieruchomości 35 zł, leki 240 zł. Łącznie zatem wydatki określone zostały na kwotę 1156 zł. Z oświadczenia skarżących, znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni dom o pow. 154 m2, ogród 384 m2, nieruchomość rolną o pow. 10541 ha dzierżawioną w rodzinie oraz las o pow. 1 2615 ha. Skarżący nie wykazują innych cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający , iż nie są w stanie uiścić należnego obecnie wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności jego obecną, faktycznie bardzo trudną sytuację majątkową, stosunkowo niski dochód otrzymywany z tytułu emerytur strony, bezrobocie syna, przy specyficznej, trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącego oraz jego małżonki, braku znacznych oszczędności - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od obecnie wymaganych należności sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż skarżący posiadają stały pewny dochód z tytułu emerytur. Skarżący nie wskazują również żadnych nadzwyczajnych okoliczności obciążających w sposób znaczny, ponad przeciętny budżet domowy jak np. spłata kredytu. Posiadają również nieruchomości rolne i leśne, które zawsze ich właścicielom mogą przynosić pożytki bądź być przedmiotem zastawu pod pożyczkę czy kredyt w razie braku bieżących środków finansowych. Natomiast wskazane koszty leczenia i trudna sytuacja zdrowotna obydwojga skarżących została uwzględniona poprzez zwolnienie od należnego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu sądowego, umożliwiając tym samym rozpoznanie sprawy przez sąd – w konsekwencji - zapewnienie wnioskodawcom konstytucyjnego prawa do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób – w obecnej sytuacji majątkowo – bytowej, nie należą. Dlatego przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym jedynie zwolnienie od konieczności uiszczenia wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, umożliwiając im tym samym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić zatem starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od obecnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu sądowego jest zasadne. Konieczność zaś poniesienia ewentualnie wymaganych w przyszłości kosztów postępowania – przy jednoczesnym aktualnym zwolnieniu od wpisu sądowego i potencjalnym czasie na zgromadzenie środków finansowych na ew. przyszłe koszty, czy potencjalnej możliwości poprawy sytuacji majątkowej strony w przyszłości np. poprzez odpłatną dzierżawę nieruchomości czy też znalezienie pracy przez syna skarżących - obecnie nie naraża ich na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).