II SA/Kr 199/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych; I. oddalić wniosek skarżącego o ustanowienie radcy prawnego W dniu [...] kwietnia 2008 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Z. S., na urzędowym formularzu "PPF", o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] nr: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną I. S. Ich miesięczny dochód wynosi 3.084 zł i stanowi go świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości 2.071 zł oraz świadczenie emerytalne jego żony w wysokości 1.013 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi 1/2 cześć domu o powierzchni 90 m², mieszkanie o powierzchni 77 m² oraz nieruchomość rolna o areale 0,17 ha. Skarżący nie posiada zasobów pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż wysokość dochodów "na rękę" wynosi 2.557 zł, natomiast stałe wydatki i opłaty (prąd, woda, telefon, ogrzewanie, TV, śmieci) wynoszą około 600-700 zł. Znaczącą pozycją wśród wydatków stanowią koszty leczenia (około 300 zł miesięcznie). Po dokonaniu wszystkich opłat małżonkom S. pozostaje "na życie" około 1.500 zł, a uwzględnić także należy koszty remontu domu oraz urządzeń. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy powinno obejmować przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie (do takich osób można zaliczyć m. in. bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia), które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] (sygn. akt [...] niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zauważyć wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia [...], [...], niepubl.). Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 roku (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1209), od dnia 1 stycznia 2008 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.126 zł. W ocenie orzekającego sytuacja finansowa skarżącego umożliwia mu sprostanie obowiązkowi uiszczenia kosztów sądowych oraz kosztów wynagrodzenia kwalifikowanego pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i żony. Zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe skarżącego. Jak wynika z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący uzyskuje stałe miesięczne dochody w wysokości 2.071 zł, posiada więc możliwość gromadzenia środków niezbędnych do prowadzenia postępowania sądowego. Stałymi dochodami w wysokości 1.013 zł dysponuje także żona skarżącego pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym. Łączny dochód małżonków wynosi zatem 3.084 zł brutto (2.557 zł netto). Nawet po uwzględnieniu oświadczenia skarżącego o wysokości wydatków na zakup lekarstw (300 zł) oraz opłat za energię elektryczną, wodę, telefon, c.o., telewizję i wywóz śmieci (600-700 zł) do dyspozycji małżonków S. pozostaje miesięcznie kwota 1.557 zł. Wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów jest wyższa niż minimalne wynagrodzenie pracownicze, o którym mowa wyżej. Jest także znacznie wyższe od kwoty tzw. "minimum socjalnego", uzasadniającego przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej, wynoszącej 351 zł dla osób w rodzinie. Tym samym nie można stwierdzić, iż skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł oraz kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Zauważyć wypada, że skarżący, oprócz stałych miesięcznych dochodów, dysponuje także majątkiem nieruchomym o znacznej wartości w postaci ½ domu o powierzchni 90 m², mieszkania o powierzchni 77 m² oraz nieruchomości rolnej wielkości 0,17 ha. Zgodnie ze stanowiskiem zajętym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 lipca 2004 roku sygn. akt FZ 131/04 posiadanie majątku w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia. Oprócz argumentów natury finansowej odmowa przyznania radcy prawnego podyktowana została argumentem, iż na obecnym etapie postępowania nie występuje konieczność działania przez kwalifikowanego pełnomocnika. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto należy wskazać, iż stronom działającym bez adwokata lub radcy prawnego Sąd udziela potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 powołanej ustawy). Należy przy tym dodać, iż treść niniejszego rozstrzygnięcia nie przesądza o braku możliwości złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, w celu sporządzenia ewentualnej skargi kasacyjnej. Podsumowując, zdaniem orzekającego sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez stronę skarżącą kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).