II SA/Kr 199/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 23 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 listopada 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania p o s t a n a w i a I) ustanowić dla D. M. radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K.; II) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę D. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 listopada 2014 roku w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W dniu 4 września 2015 roku do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód netto wynosi 1.346,49 zł i stanowi go świadczenie emerytalne. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi udział 1/3 we własności domu po rodzicach oraz 1/2 mieszkania o powierzchni 44m². Skarżąca nie posiada zasobów pieniężnych w postaci oszczędności, czy papierów wartościowych, ani przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy D. M. podniosła, iż jest osobą schorowaną. Na leki wydaje miesięcznie 200 zł. Opłaty za gaz, prąd i telefon wynoszą ponad 200 zł, czynsz za mieszkanie 150 zł, a środki czystości około 100 zł. Pozostała kwota ok. 500 zł przeznaczana jest na żywność, obuwie i odzież. Do wniosku załączone zostało zaświadczenie o wysokości emerytury D. M. za miesiąc sierpień 2015 r. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że dom po rodzicach, którego jest współwłaścicielką nie jest wykorzystywany do celów dochodowych. Jest przedmiotem zniesienia współwłasności w toczącej się od 2006 roku sprawie przed Sądem Rejonowym w Krakowie. Mieszkanie jednopokojowe skarżąca zamieszkuje osobiście i nigdy go nie wynajmowała. Do pisma z dnia 20 października 2015 roku załączone zostały następujące dokumenty: roczne obliczenie podatku przez organ rentowy PIT-40 za rok 2014 (przychód 18.843,58 zł), wyciąg z rachunku bankowego za okres od 20 września do 20 października 2015 roku (saldo – 1.699,72 zł), kopia zawiadomienia z dnia 30 lipca 2015 roku Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K. o wysokości opłat z tytułu użytkowania lokalu mieszkalnego (370,77 zł), kopie czterech odcinków płatności za czynsz, kopie dwóch faktur za wodę: z dnia 31 lipca 2015 roku na kwotę 146,40 zł i z dnia 28 września 2015 roku na kwotę 212,47 zł, kopie dwóch faktur za gaz: za lipiec 2015 roku 36,20 ł i za wrzesień 2015 roku 36,13 zł, a także trzech odcinków płatności za energię elektryczną (terminy płatności październik, listopad i grudzień 2015 roku) na kwoty odpowiednio 205,74 zł, 87,80 zł i 87,80 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W rozpoznawanej sprawie skarżąca D. M. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jej rzecz radcy prawnego z urzędu. Biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawczyni przedstawioną we wniosku "PPF" oraz dodatkowym oświadczeniu i dokumentach źródłowych należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Ze względu na stan zdrowia skarżącej, wysokość ponoszonych przez nią wydatków na konieczne utrzymanie i leczenie oraz brak jakichkolwiek oszczędności, środki finansowe, którymi wnioskodawczyni dysponuje nie pozwalają na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika we własnym zakresie bez uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu. Orzekający wziął również pod uwagę fakt, iż wniosek strony o ustanowienie radcy prawnego motywowany jest chęcią złożenia skargi kasacyjnej od orzeczenia Sądu I instancji. Art. 175 p.p.s.a. przewiduje zaś obligatoryjne sporządzenie skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego w tym zakresie referendarz sądowy uwzględnił wniosek D. M. i ustanowił dla niej radcę prawnego z urzędu. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca, jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Sytuacja majątkowa skarżącej nie nosi bowiem znamion ubóstwa, czy biedy. D. M. jest współwłaścicielką dwóch nieruchomości. O ile jedna z nich służy zabezpieczeniu potrzeb mieszkaniowych strony, to druga z nieruchomości może być źródłem dodatkowego dochodu (np. z tytułu najmu), bądź tez stanowić zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi zabraknie bieżących środków finansowych na pokrycie kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Ponadto skarżącej nie grozi całkowite pozbawienie środków do życia, posiada ona bowiem stałe i pewne źródło utrzymania w postaci świadczenia emerytalnego. Ma ona zatem możliwości, aby z uzyskiwanych dochodów poczynić oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Tym bardziej, że koszty te na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r. poz. 2193 ze zmianami). Jest to najniższa wysokość wpisu sądowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a jak wynika z akt sprawy koszty sądowe takiego rzędu były przez skarżącą w niniejszej sprawie uiszczane (wpis od skargi w kwocie 200 zł uiszczony w dniu 26 marca 2015 roku i opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w kwocie 100 zł uiszczona w dniu 6 sierpnia 2015 roku). Uwzględniając powyższe uznano, że sytuacja materialna i zdrowotna wnioskodawczyni jest trudna, co przemawia za przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu, jednak nie jest ona na tyle ciężka, by uzasadniać uwzględnienie wniosku w pełnym zakresie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1- 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.