II SA/Kr 202/18

Dnia 10 grudnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Niżnik-Dobosz po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza sądowego z dnia [...] września 2018 r. oddalającego wniosek Z. F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi Z. F. na decyzję nr [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 21 listopada 2017 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: I. zmienić pkt 2 zaskarżonego postanowienia Starszego Referendarza sądowego z dnia 20 września 2018 r. w ten sposób, że ustanowić dla Z. F. radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K.; II. w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 20 września 2018 r. Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Z. F. na decyzję Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 21 listopada 2017 r., nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie nakazu rozbiórki. Wnioskiem z dnia 23 lipca 2018 r. (data stempla pocztowego) skarżący Z. F. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu, z uwagi na chęć wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący podniósł, że jego aktualna sytuacja materialna nie pozwala na opłacenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, który zająłby się przedmiotową sprawą. Ponadto w załączonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, skarżący wskazał, że nie jest on właścicielem żadnej nieruchomości, zaś jego małżonka – z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej – posiada połowę domu jednorodzinnego, samochód VW Polo oraz sprzęt AGD. Skarżący oświadczył również, że prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z żoną D. Ś.-F. oraz synem B. F. i córką A. F.. Skarżący dodał również, że na miesięczny dochód rodziny składa się wynagrodzenie jego żony z tytułu wynagrodzenia za umowę o pracę w wysokości [...] zł oraz uzyskiwany przez niego dochód z własnej działalności – średnio ok. [...] zł miesięcznie, co łącznie pozwala określić miesięczny dochód rodziny na kwotę w wysokości ok. [...] zł. Jednocześnie Z. F. w treści wniosku określił wysokość stałych miesięcznych wydatków i zobowiązań, na które składają się opłaty utrzymania domu – media w wysokości [...] zł oraz raty windykacyjne z tytułu niespłaconego kredytu w wysokości [...] zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 20 września 2018 r. Starszy Referendarz sądowy oddalił wniosek Z. F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu argumentując, że skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy. Zdaniem starszego referendarza sądowego, znaczenie dla odmowy uwzględnienia przedmiotowego wniosku miał fakt, iż wnioskodawca posiada stałe źródła dochodu, prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi miesięcznie stały przychód (rachunek bankowych obrazuje przepływ miesięczny znacznej gotówki), prowadzi wspólnie gospodarstwo z małżonką i jej dochody z wynagrodzenia za pracę stanowią również źródło utrzymania rodziny, zaś konieczne wydatki rodziny zamykają się w kwocie [...]zł (opłata za utrzymanie domu – media oraz raty windykacyjne z tytułu niespłaconego kredytu). Mając na uwadze powyższe podkreślono, że skarżący nie jest osobą ubogą, pozbawioną środków do życia, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 9 października 2018 r. (data stempla pocztowego), skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia starszego referendarza sądowego, uzupełniony na wezwanie Sądu o własnoręczny podpis skarżącego w dniu 5 listopada 2018 r. (data stempla pocztowego). W uzasadnieniu sprzeciwu Z. F. wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, na potwierdzenie czego przedłożył szereg dokumentów obrazujących sytuacje materialną jego rodziny, w tym zeznania podatkowe oraz wyciągi z rachunków bankowych. Skarżący podniósł przy tym, że wskazywane przez starszego referendarza sądowego obroty, to nic innego jak przychód, a nie dochód, gdy tymczasem rzeczywisty poziom dochodu skarżącego został wskazany w zeznaniu podatkowym PIT za 2017 r. oraz zestawieniu dochodów za czerwiec 2018 r., które wynosiły kolejno [...] zł rocznie (tj. mniej niż [...] zł miesięcznie) oraz [...] zł. Z. F. dodał, że wraz z żoną ma więc do dyspozycji miesięcznie kwotę ok. [...] zł, która przy liczebności rodziny (4 osoby) oraz wobec konieczności spłaty kredytu hipotecznego, nie jest kwotą wystarczającą na utrzymanie rodziny i opłacenie wszelkich opłat związanych ze skargą kasacyjną oraz udziałem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący zaznaczył również, że to nie on zainicjował postępowanie w sprawie, które zostało wszczęte z urzędu przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, a w związku z tym – wbrew twierdzeniom starszego referendarza sądowego – nie mógł się on spodziewać konieczności poniesienia kosztów prowadzonego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm. – dalej: p.p.s.a.), Sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie zaś do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z przedstawionych powyżej regulacji wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa wyłącznie na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, jako że jest ona zobowiązana do wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem jej takiego prawa. Wskazać bowiem należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, gdyż stanowi ona odstępstwo od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu przyznanie prawa pomocy powinno następować w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości finansowe strony lub ich brak mogłyby pozbawić ją możności skorzystania z zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu. Przenosząc powyższe regulacje oraz rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że sytuacja materialna skarżącego wskazana we wniosku, a następnie doprecyzowana w złożonym sprzeciwie, przemawia za uznaniem, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącemu prawa pomocy wyłącznie w zakresie częściowym, tj. w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał bowiem, zarówno w treści wniosku, jak i w złożonym przez niego sprzeciwie, iż nie będzie on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, które na obecnym etapie nie są znaczne, gdyż wynoszą [...] zł (wysokość wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej stosownie do treści § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Wymaga w tym miejscu również podkreślenia, że skarżący był w stanie ponieść dotychczas koszt wpisu od skargi w wysokości [...] zł oraz opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzanym na skutek zgłoszonego żądania w kwocie [...]zł, co – przy uwzględnieniu wykazanych w treści wniosku miesięcznych dochodach – prowadzi do wniosku, iż będzie on również w stanie ponieść koszty wpisu sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej. Zauważyć także należy, że skarżący oświadczył w treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, że jego dochód oraz pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie małżonki z tytułu umowy o pracę małżonki oraz prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej wynosi łącznie ok. [...] zł, która to kwota musi wystarczyć na miesięczne utrzymanie 4 osobowej rodziny. Zdaniem Sądu, mając na uwadze wskazane w treści ww. formularza stałe miesięczne koszty utrzymania oraz niewskazane, a oczywiście ponoszone koszty wyżywienia, czy też środków czystości, należy przyjąć, że o ile skarżący jest w stanie wygospodarować z uzyskiwanych dochodów, kwotę pozwalającą na pokrycie ww. kosztów postępowania, o tyle koszt ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru może przekraczać jego możliwości finansowe i tym samym narazić go na uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Okoliczność ta jest na obecnym etapie postępowania o tyle istotna, że w przeciwieństwie do postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, zaskarżenie wydanego w sprawie wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego – stosownie do treści art. 175 § 1 p.p.s.a. – obwarowane zostało, co do zasady, przymusem adwokacko-radcowskim. Tym samym nieudzielenie skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, na obecnym etapie postępowania, gdy jego aktualna sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, wiązałoby się z zamknięciem skarżącemu drogi do zaskarżenia orzeczenia, z którego jest niezadowolony. Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, że skarżący spełnił przesłanki przyznania mu pomocy w zakresie częściowym, tj. uzasadniające ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu. Dlatego też w ocenie Sądu należało zmienić w tym zakresie zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 20 września 2018 r. i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.