II SA/Kr 207/26
WyrokWSA w Krakowie2026-03-26
Skład orzekający: Mirosław Bator
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie uchylająca decyzję Wójta Gminy P. i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia była uzasadniona naruszeniem przepisów postępowania przez organ pierwszej instancji?Ratio decidendi
Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając, że organ ten nie wykazał naruszenia przepisów postępowania przez organ pierwszej instancji, które uzasadniałoby zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a. Ustalenia organu pierwszej instancji dotyczące zmiany stosunków wodnych i potencjalnych przyszłych szkód były wystarczające do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a organ odwoławczy nie przedstawił konkretnych braków w postępowaniu wyjaśniającym.Stan faktyczny
Wójt Gminy P. nakazał właścicielowi działki przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom wodnym, wskazując na utwardzenie terenu i zwiększony spływ wód opadowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło tę decyzję, uznając, że nie wykazano konkretnej szkody na działkach sąsiednich i związku przyczynowego. Strony wniosły sprzeciw do WSA, domagając się ponownej analizy sprawy.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie i zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu T. C., M. K., I. S. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2025 r. nr SKO.PW/4171/107/2025 w przedmiocie nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom 1/ uchyla zaskarżoną decyzję; 2/ zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżących solidarnie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Wójt Gminy P. decyzją z dnia 10 października 2025 r. nr GKiL.6331.1.2025 działając na podstawie art.104, oraz art.107 K.p.a. oraz art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne nakazał właścicielowi działki nr [...], własność E. Sp. z o.o. przywrócenie stanu poprzedniego na działce [...] wzdłuż jej północnej granicy licząc od drogi gminnej (asfaltowej), wykonanie rowu o długości około 35m, ze spadkiem w kierunku wschodnim (wzdłuż powierzchni utwardzonej zlokalizowanej w zachodniej części działki). Wykonać studnię chłonną do której należy odprowadzić wody z rowu. Studnię chłonną należy wykonać z kręgów betonowych średnicy 100 cm wokół studni należy wykonać obsypkę żwirową o grubości minimum 50 cm. Pojemność studni chłonnej minimum 3m3. Organ ustalił termin wykonania powyższych prac do 6 miesięcy od dnia, kiedy niniejsza decyzja stanie się ostateczna. Jednocześnie należy powiadomić Urząd Gminy w P. o wykonaniu prac po ich zrealizowaniu. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 27 marca 2025 r. odbyła się wizja w terenie, następnie powołano biegłego. Kolejna wizja w terenie odbyła się 9 maja 2025 r. podczas której wnioskodawczyni T. C. stwierdziła, że w styczniu wykonano korytowanie działki następnie nawieziono gruz z odpadami z rozbiórki i kruszywo. Teren został podniesiony, natomiast nie wystąpiły szkody, ponieważ nie było ulewnych deszczy. Wnioskodawczyni poinformowała, że w przeszłości występowały powodzie i nieruchomości [...] i [...] były zalewane. Wnioskodawczyni obawia się, że teraz będzie dochodziło do podtopień. Strony postępowania nie kwestionują utwardzenia działki [...] pod warunkiem wykonania odwodnienia. Podniesiono, że na działce [...] i [...] znajduje się studnia z wodą pitną, w odległości kilku metrów od utwardzenia na działce wnioskodawczyni. R. L. i Ł. L. poinformowali, że teren ich działki [...] w miejscu utwardzenia jest niższy od działki [...] S. . Na działce [...] S. zamierzają wykonać ogrodzenie, które zatrzyma ilość wód opadowych na ich terenie wewnątrz. Nie zamierzają przywracać działki do stanu pierwotnego i do poziomu, który był przed rozpoczęciem prac. Dnia 30 czerwca 20025 r. do organu wpłynęła opinia biegłego w której wskazano, że za stan pierwotny należy uznać stosunki wodne panujące przed 2025 r., gdy działka [...] stanowiła w całości teren zieleni pokryty trawnikiem oraz zadrzewieniem zlokalizowanym we wschodniej części nieruchomości. Biegły wskazał, że występujące na działce nr [...] zagłębienia terenu, o głębokości kilkunastu centymetrów, przyczyniały się do retencji wód opadowych na tej nieruchomości, natomiast nadmiar wód spływał w kierunku północnym i północno – wschodnim. Zgodnie z ustaleniami biegłego na początku 2025 na działce [...] rozpoczęto prace związane z zebraniem wierzchniej warstwy humusu z części nieruchomości i wykonano utwardzenie powierzchni ok 14 arów. Utwardzenie wykonano w zachodniej części działki nr [...] (na całej szerokości) oraz wzdłuż południowej granicy tej nieruchomości w pasie o szerokości około 4m (droga). Wzdłuż drogi, po jej północnej stronie usypana została pryzma ziemi i gruzu. Pryzmy z zebranej wierzchniej warstwy gruntu zostały również usypane we wschodniej części nieruchomości, gdzie tworzą obszar około 5 arów o pofałdowanej powierzchni z wysokim współczynnikiem chłonności wód opadowych. Roboty wykonane na działce nr [...] spowodują zwiększenie spływu wód opadowych w kierunku działki [...] szczególnie w zachodniej części, gdy wystąpi deszcz o średnim lub dużym natężeniu. W kwestii negatywnego oddziaływania spływu wód w kierunku działki [...] stwierdza się, że szkody nie wystąpiły na tej nieruchomości, ponieważ od momentu dokonania zmian na omawianym obszarze nie odnotowano intensywnych opadów, które mogłyby je uwidocznić. Przy opadach deszczu o małym natężeniu chłonność podłoża jest wystarczająca, aby do spływu powierzchniowego nie dochodziło. Natomiast przy opadzie o prawdopodobieństwie p-20% i mniejszym, zwiększony spływ wód opadowych w kierunku działki [...] wedle biegłego będzie następował. Przy wystąpieniu intensywnego opadu na działce nr [...] będą powstawać zastoiska wody. Ich rozmiar i zasięg występowania będzie zwiększony o dodatkowy spływ wód wynikający z utwardzenia działki nr [...]. Zgodnie z opinią biegłego szkody na działce nr [...] nie wystąpiły, a przedmiotowa nieruchomość nie jest zagrożona wystąpieniem szkód związanych z podniesieniem poziomu działki nr [...]. Droga na działce nr [...] została wzniesiona średnio około 20 cm ponad pierwotny poziom terenu , w wyniku czego w pasie pomiędzy drogą a ogrodzeniem działki [...] w trakcie opadów powstają zastoiska wody. Zatem podniesienie drogi przyczyniło się do powstania obszaru retencjonowania wód opadowych i opóźnienia spływu tych wód. Powierzchnia drogi jest usytuowana średnio około 10 cm poniżej powierzchni działki [...] zatem jej obszar w żaden sposób nie jest zagrożony podtopieniem od strony działki nr [...]. Należy zauważyć, że pryzmy gruzu i ziemi składowane na działce [...] nie oddziałują negatywnie na grunty sąsiednie, mimo że pryzmy mają
charakter tymczasowy przyczyniają się do zwiększenia infiltracji wód opadowych oraz opóźniają spływ w kierunku działki nr [...]. Biorąc pod uwagę, że zmiany dokonane na działce nr [...] będą przyczyniać się do powstawania szkód na działce [...], biegły zaproponował wykonanie następujących urządzeń. Na działce [...] wzdłuż jej północnej granicy licząc od drogi gminnej (asfaltowej) należy wykonać rów o długości ok 35 m, ze spadkiem w kierunku wschodnim (wzdłuż powierzchni utwardzonej a zlokalizowanej w zachodniej części działki). Odprowadzenie wód z rowu należy wykonać do studni chłonnej. Studnię chłonną należy wykonać z kręgów betonowych średnicy 100 cm wokół studni należy wykonać obsypkę żwirową o grubości minimum 50 cm. Pojemność studni chłonnej minimum 3m3 . Zgodnie z art. 234 ust. 1 ustawy Prawo wodne, właściciel gruntu, o ile przepisy nie stanowią inaczej, nie może: zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł ze szkodą dla gruntów sąsiednich; odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. W myśl ust. 2 na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Z kolei art. 234 ust.3 ustawy stanowi, że jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom ustalając termin wykonania tych czynności. Organ prowadzący sprawę podziela stanowisko biegłego w wydanej opinii, uznając opinię biegłego za rzetelną, kompletną i wyczerpującą do odtworzenia naruszonych stosunków wodnych, zgodnie z opracowaną dokumentacją wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W związku z powyższym, w oparciu o opinię biegłego oraz na podstawie powyżej ustalonego stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie stwierdzono naruszenie art. 234 ustawy Prawo wodne przez właściciela działki nr [...] E. t Spółkę z o.o. polegające na dokonaniu utwardzenia terenu działki nr [...], które przy zwiększonym opadzie deszczu będzie powodować powstawanie zastoisk wody na działce [...] i przyczyniać się do powstawania szkód na działce [...] Ich rozmiar i zasięg występowania będzie zwiększony o dodatkowy spływ wód wynikający z utwardzenia trenu działki nr [...].
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła T. C., M. K. oraz I. S. zarzucając naruszenie art. 234 Prawa wodnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 2 grudnia 2025 r. nr SKO.PW/4171/107/2025 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że istotną okolicznością w sprawie, którą organ I instancji powinien wziąć pod uwagę jest fakt, że odpowiedzialność oparta na art. 234 Prawa wodnego występuje przy wypełnieniu wszystkich trzech przesłanek ujętych w hipotezie tej normy prawnej. Są to następujące przesłanki: zmiana stanu wody na gruncie pozwanego, szkoda na gruncie wnioskodawcy oraz związek przyczynowy pomiędzy tymi zdarzeniami. Jedną z przesłanek jest zatem wystąpienie szkody na nieruchomości podmiotu domagającego się zastosowania odpowiedniej sankcji. Szkoda ta powinna być udowodniona i powinna być realną, wymierną szkodą. Z materiałów zawartych w aktach sprawy, nie mamy ustalonej konkretnej szkody, która wystąpiła na działkach o numerach [...] i [...]. W każdym wypadku zakaz dokonywania zmian stanu wody na gruncie jest uzależniony od tego, czy omawiana zmiana szkodliwie wpływa na nieruchomości sąsiednie. Jeżeli wiec właściciel gruntu podejmie jakiekolwiek działania, w wyniku których następuje zmiana stanu wody na jego gruncie, lecz nie przyniesie to szkody nieruchomością sąsiednim, działanie takie nie jest objęte zakazem określonym w art. 234 ust. 1 ustawy. Z brzmienia przepisu wynika ponadto, że musi nastąpić zmiana stosunków wodnych na działce nr [...] dokonana przez jej właściciela. Musi to być zmiana szkodliwie wpływająca na grunty pani C. i pana K. Zmiana stanu wody na gruncie może polegać na zbudowaniu głębinowej studni i poboru dużej ilości wody, zmiana spływu wód opadowych i kierunku odpływu wód ze źródeł, ale dotyczy to tylko sytuacji, gdy będzie ona wywoływać szkodę na gruntach sąsiednich. W orzecznictwie i literaturze podkreśla się, że konieczne jest stwierdzenie związku przyczynowego pomiędzy tą zmiana, a owym szkodliwym wpływem na grunty sąsiednie. Obowiązuje bowiem zasada - zgodnie z którą - wykonywanie swojego prawa własności może nastąpić tylko bez uszczerbku (szkody) dla innych osób. Ustawa wymaga, aby właściciel gruntu miał pełną kontrolę nad zdarzeniami zachodzącymi na jego gruncie, które powodują szkody na gruntach sąsiednich. Treść komentowanego artykułu rozszerza katalog obowiązków właściciela nieruchomości w sferze stanu wody, wychodząc poza zakres obowiązków uregulowanych w prawie cywilnym. Dlatego należy go interpretować ściśle, zwracając uwagę na wystąpienie kumulatywne wszystkich przesłanek wskazanych w art. 234 Prawa wodnego. Analiza przedstawionych ustaleń faktycznych i przytoczonych norm prawnych nasuwa kilka uwag krytycznych i wskazówek, które powinny być uwzględnione przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Kontrolowany organ w swojej decyzji oparł się jedynie na ogólnikowym stwierdzeniu, że mogą w przyszłości wystąpić szkody na działce pana K. spowodowane być może utwardzeniem terenu działki nr [...]. Aby można było zastosować art. 234 ust. 1 Prawa wodnego należy wyraźnie wskazać konkretne zmiany stanu wody na działce nr [...], ustalić konkretną szkodę na działce pana K. i ustalić związek przyczynowy pomiędzy tak ustaloną zmiany stanu wody na gruncie działki nr [...] i występowaniem szkód na działce nr [...]. Jak wyżej zostało wskazane art. 234 ustawy nie jest przepisem mającym na celu regulowanie wszystkich niedogodności związanych z występowaniem problemów wodnych. Ponadto należy stwierdzić, że organ I instancji prawidłowo przyjął, że odpady składowane na działce nr [...] będą rozpatrywane w oddzielnym postępowaniu i być może ustalenia dokonane przez organ I instancji poprawią sytuację odwołujących. W ocenie organu odwoławczego wydanie decyzji przez organ I instancji było przedwczesne, co na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uzasadnia jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Od powyższej decyzji sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła T. C., M. K. i I. S. wnosząc o ponowne i dokładne przeanalizowanie sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Postępowanie w przedmiocie sprzeciwu od kasacyjnej decyzji organu administracji, w relacji do zasad ogólnych jakimi rządzi się p.p.s.a., jest znacznie uproszczone. Organ administracji nie ma obowiązku udzielenia odpowiedzi na skargę (art. 64c § 4 p.p.s.a.), w postępowaniu przed sądem nie biorą udziału uczestnicy, a jedynie strona skarżąca i organ, który wydał zaskarżoną decyzję (art. 64b § 3 p.p.s.a.), sąd co do zasady rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 64d § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (art. 64e p.p.s.a.). Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.). Od wyroku uwzględniającego sprzeciw, nie przysługuje środek odwoławczy (art. 151a § 3 p.p.s.a.).
Konstrukcja postępowania sądowego w rozpoznaniu sprzeciwu od decyzji kasacyjnej implikuje zatem daleko idące ograniczenia w zakresie sposobu i kryteriów dokonywanej przez sąd kontroli. Ograniczeniu, by nie powiedzieć wyłączeniu, uległa możliwość badania i weryfikacji przez sąd materialnoprawnych aspektów zaskarżonego rozstrzygnięcia. Taka ocena stałaby się determinantą przyszłego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Kreowania takiej determinanty w postępowaniu prowadzonym pod nieobecność wszystkich podmiotów, których interesu prawnego jego wynik może dotyczyć i przy braku pełnej kontroli instancyjnej nie można pogodzić ani z podstawowymi zasadami porządku prawnego, ani z wymogami sprawiedliwości proceduralnej. W konsekwencji kontrola decyzji kasacyjnej musi się sprowadzać do oceny, czy przy przyjętych przez organ odwoławczy założeniach materialnoprawnych przesłanki z art. 138 § 2 k.p.a. jawią się jako spełnione - natomiast to, czy owe założenia są trafne, pozostać musi kwestią otwartą. Weryfikacja tych założeń będzie mogła nastąpić dopiero w razie wniesienia skargi na decyzję merytoryczną. Oceniając legalność decyzji kasacyjnej obowiązkiem sądu administracyjnego jest jedynie ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienia od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie 138 § 2 k.p.a. sąd nie jest zatem władny odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia, skoro na skutek uchylenia decyzji organu pierwszej instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt II OSK 2219/15). Także w wyroku z dnia z dnia 1 lipca 2021 r. II OSK 1190/21 Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, iż zgodnie z art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Oznacza to, że zakres kontroli legalności sprawowany przez sąd administracyjny w sprawie zainicjowanej sprzeciwem od decyzji kasacyjnej został określony w sposób zawężający, tzn. rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a. W konsekwencji, sąd jest władny uwzględnić sprzeciw wyłącznie, gdy uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania nie wynikało z przesłanek wynikających z ww. przepisu.
W myśl art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Przepis ten przesądza, iż organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy organ pierwszej instancji przy rozpatrywaniu sprawy naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji (zob. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15). Kasacyjne rozstrzygnięcie winno zapaść wtedy, gdy wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie da się wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a. tj. w sytuacji, kiedy konieczny do uzupełnienia materiał dowodowy ma tak dużą skalę, że dokonanie tych czynności (uzupełnienie materiału dowodowego) przez organ II instancji i oparcie na nim rozstrzygnięcia naruszyło by zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, chyba, że wszystkie strony zgodnie z art. 136 § 2 k.p.a. wniosą o przeprowadzenie postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 2021 r. I OSK 650/21). Jak zasadnie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w, wyroku z dnia z dnia 10 maja 2021 r. II SA/Gl 438/21, stwierdzenie "koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy" jest równoznaczne z nieprzeprowadzeniem przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
Przenosząc uwagi, o których mowa wyżej na realia niniejszego postępowania wskazać należy, że organ odwoławczy nie wykazał, aby zachodziły jakiekolwiek podstawy do wydania decyzji kasacyjnej. Decyzja organu została wydana w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych. Przypomnieć należy, że w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych, powinnością organu jest ustalenie w oparciu o materiał dowodowy (przede wszystkim opinię rzeczoznawcy), czy doszło zmiany kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na gruncie wód opadowych lub roztopowych oraz kierunku odpływu wód ze źródeł. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym zmiana ta polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla terenów sąsiednich tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody na gruncie lub gruntach, nie należących do sprawcy naruszenia. Dla przypisania odpowiedzialności za zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem (naruszeniem stosunków wodnych) a szkodą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2022 r. III OSK 5094/21, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2022 r. III OSK 390/22, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2022 r. III OSK 4782/21). Samo naruszenie stosunków wodnych należy rozumieć, jako ingerencję w teren działki, skutkującą zmianą zastanego stanu gospodarki wodnej na tym gruncie tj. ingerencją, na skutek której nastąpiła zmiana kierunku czy też natężenia - intensywności spływu wód z terenu działki, z której naruszenia dokonano na teren działek sąsiednich.
Organ pierwszej instancji przeprowadził dowód z opinii biegłego, w oparciu o którą ustalił, na działce [...] (której stan pierwotny całości określony został, jako teren zieleni pokryty trawnikiem oraz zadrzewieniem), przeprowadzono roboty polegające na zebraniu z części tej nieruchomości wierzchniej warstwy humusu i jej utwardzeniu wzdłuż południowej granicy w pasie o szerokości około 4m. i powierzchni ok 14 arów. Jak ustala organ, zmiany te spowodują zwiększenie spływu wód opadowych w kierunku działki [...] szczególnie w zachodniej części, gdy wystąpi deszcz o średnim lub dużym natężeniu. W kwestii negatywnego oddziaływania spływu wód z działki nr [...] w kierunku działki [...] organ stwierdza, że szkody dotychczas nie wystąpiły, ponieważ od momentu dokonania zmian nie odnotowano intensywnych opadów, które mogłyby je uwidocznić. Przy opadach deszczu o małym natężeniu chłonność podłoża jest bowiem wystarczająca, aby do spływu powierzchniowego nie dochodziło. Natomiast przy opadach o średniej i wysokiej intensywności zwiększony spływ wód opadowych z działki nr [...] w kierunku działki [...] będzie następował, na skutek którego na działce nr [...] będą powstawać zastoiska wody. Ich rozmiar i zasięg występowania będzie zwiększony, o dodatkowy spływ wód wynikający z utwardzenia działki nr [...]. W oparciu o opinię biegłego organ stwierdza też, że szkodom tym zapobiegnie wykonanie, na działce [...] wzdłuż jej północnej granicy rów o długości ok 35 m, ze spadkiem w kierunku wschodnim. Przy czym odprowadzenie wód z rowu należy wykonać do studni chłonnej o pojemności minimum 3m3, wykonanej z kręgów betonowych o średnicy 100 cm wokół której należy wykonać obsypkę żwirową o grubości minimum 50 cm.
W ocenie sądu, ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji są wystarczające to orzeczenia w sprawie naruszenia stosunków wodnych. Ustalono stan początkowy nieruchomości, na której dokonano robót skutkujących naruszeniem stosunków wodnych, które w przyszłości przy opadach o średnim i dużym natężeniu będą negatywnie wpływać na działkę sąsiednią. Organ ten poczynił też ustalenia w zakresie dotyczącym urządzeń zapobiegnie tym szkodom jaki należy wykonać.
Organ odwoławczy nie wskazuje natomiast jakie to przepisy postępowania naruszył organ pierwszej instancji, oraz jaki konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (przesłanki stosowania art. 138 § 2 K.p.a.) tj. jakie braki w ustaleniach stanu faktycznego w ocenie organu zachodzą, by uznać, że sprawa nie nadaje się do merytorycznego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy mógł negatywnie ocenić opinię biegłego, w oparciu o którą wydano decyzję pierwszoinstancyjną, co hipotetycznie uzasadniało by wydanie decyzji kasacyjnej (konieczność ponowienia postępowano dowodowego), tym niemniej organ opinii tej nie neguje. Jak się wydaje (nie można tego jednoznacznie stwierdzić wobec ogólnikowych i nieprecyzyjnych rozważań), że braku dostatecznych ustaleń organ odwoławczy dopatruje się w tym, że opinia (za nią decyzja) nie stwierdza szkód, które już wystąpiły na działce nr [...] na skutek zmiany stanu wód na działce nr [...], ale które wystąpią w przyszłości. Oczywiście, organ może prezentować taki pogląd prawny, ale wtedy jednak jest to podstawa do wydania decyzji reformacyjnej (odmowa nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom) a nie decyzji kasacyjnej. Sąd zwraca jednak uwagę, że w orzecznictwie wyraźnie występuje pogląd prawny, że szkody jakie wystąpić mogą w przyszłości na skutek naruszenia stosunków wodnych, także stanowią podstawę do orzekania w trybie art. 234 ust 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (vide Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 marca 2024 r. II SA/Kr 196/24). Ta ostatnia uwaga ma jednak walor ogólny i organ rozpoznający sprawę ponownie nie może jej traktować jako wiążącego zalecenia dotyczącego wykładni prawa materialnego. Jak mowa wyżej, sąd rozpoznający sprzeciw od decyzji kasacyjnej, uprawnień do wydawania takich zaleceń nie ma.
Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności, sąd na zasadzie art 151a § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło