II SA/Kr 208/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016r na posiedzeniu niejawnym wniosku T. L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego z dnia 17 grudnia 2015r. znak. [...] w przedmiocie udostepnienia informacji publicznej p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu . W dniu 9 maja 2016r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w przedmiocie udostepnienia informacji publicznej. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż jest osobą nie uzyskującą dochodu, nie ma możliwości pokrycia kosztów sądowych. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Nie wykazuje żadnego dochodu. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada on 1/3 domu o pow. około 35 m2 i wartości [...] zł. Wnioskodawca nie wykazuje cennych ruchomości ani oszczędności. Nie oświadcza też jakie są jego miesięczne zobowiązania i koszty utrzymania. Na wezwanie orzekającego do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: wyjaśnienie z czego aktualnie się utrzymuje, wyjaśnienie z kim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, podanie dochodów, majątku oraz oszczędności członków rodziny, wykazanie do kogo należy mieszkanie, w którym skarżący zamieszkuje, potwierdzenie wydatków na utrzymanie, oświadczenie czy posiada samochód, a także przedstawienie rachunków bankowych – skarżący na powyższe wezwanie odpowiedział pismem z dnia 14 czerwca 2016r. W piśmie tym wnioskodawca wskazał, iż wg. niego bezprawnym było wzywanie go o uzupełnienie braków złożonego uprzednio formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uważa, iż przepis nie wymaga przedkładania żądnych dokumentów ani dodatkowych oświadczeń – wystarcza sam formularz urzędowy. Stwierdza, że działanie organu jest błędem lub zaplanowanym naruszeniem prawa ubogich by uniemożliwić wnioskodawcy otrzymanie prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata we własnym zakresie. Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych nie zostało wykonane przez skarżącego w ogóle. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno wysokości i źródeł uzyskiwanych dochodów potwierdzonych stosownymi dokumentami, szczegółowych danych majątkowych, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił w żaden sposób. Nie przedstawił danych, dokumentów czy oświadczeń dotyczących aktualnego dochodu, kosztów utrzymania, posiadanego majątku, samochodów, oszczędności. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż orzekający nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych czy też ustanowienia pełnomocnika. Orzekający ma bowiem wątpliwości i nie ma wiedzy co do faktycznego stanu majątkowego skarżącego, dochodów rodziny, obciążeń budżetu domowego. Nie wie, z czego utrzymuje się skarżący, czy pracuje, czy pobiera zasiłki, czy ma majątek czy oszczędności. Jedyne dane podane przez stronę to ujawnienie faktu posiadania udziału w domu jednorodzinnym o pow. 35 m2. Żadnych innych danych dotyczących bieżącej sytuacji finansowej strony nie wyjaśniono. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Poniesienie zaś kosztów sądowych może być tylko czasowe, gdyż stronie będzie przysługiwał na zasadach art. 200, 203 cyt. ustawy zwrot kosztów sądowych w przypadku uwzględnienia jej skargi. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).