II SA/Kr 208/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Łomnicka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 sierpnia 2016 r. wniosku T. L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. L. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego z dnia 17 grudnia 2015 r. znak [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek, skarżącego T. L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. We wniosku skarżący oświadczył, iż jest osobą nie uzyskującą dochodu i nie ma możliwości pokrycia kosztów sądowych. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Nie wykazuje żadnego dochodu. Z oświadczenia skarżącego wynika, iż posiada on [...] domu o pow. około 35 m2 i wartości [...] zł. Nie posiada cennych ruchomości ani oszczędności. Nie podał jakie są jego miesięczne zobowiązania i koszty utrzymania. W opinii referendarza informacje przekazane przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, pismem z dnia 12 maja 2016 r., skarżący został wezwany do jego uzupełnienia poprzez: wyjaśnienie z czego aktualnie się utrzymuje, wyjaśnienie z kim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, podanie dochodów, majątku oraz oszczędności członków rodziny, wykazanie do kogo należy mieszkanie, w którym skarżący zamieszkuje, potwierdzenie wydatków na utrzymanie, oświadczenie czy posiada samochód, a także przedstawienie rachunków bankowych – skarżący na powyższe wezwanie odpowiedział pismem z dnia 14 czerwca 2016r. W piśmie wskazał, iż wg. niego bezprawnym było wzywanie go o uzupełnienie braków złożonego uprzednio formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uważa, iż przepis nie wymaga przedkładania żądanych dokumentów ani dodatkowych oświadczeń – wystarcza sam formularz urzędowy. Stwierdził, że działanie organu jest błędem lub zaplanowanym naruszeniem prawa ubogich by uniemożliwić wnioskodawcy otrzymanie prawa pomocy. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 czerwca 2016 r. oddalił wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając rozstrzygnięcie uznał, że skarżący nie przedstawił żądanych przez referendarza informacji, w związku z czym nie uzasadnione jest przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od ww. postanowienia referendarza sądowego, skarżący wskazał, iż nie ma obowiązku udowadniać biedy, a odmowa przyznania prawa pomocy narusza konstytucyjne prawa. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych i przyznania adwokata lub radcy prawnego. Okoliczności przedstawione przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie pozwalają uznać, że spełnia on przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wymaga podkreślenia, iż skarżący nie wykonał wezwania referendarza sadowego i nie przedstawił danych, dokumentów czy oświadczeń dotyczących aktualnego dochodu, kosztów utrzymania, posiadanego majątku, samochodów, oszczędności. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał zatem, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jak to już wskazano wyżej strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej oraz ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im dokładniej udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny, w przeciwnym bowiem razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.