II SA/Kr 210/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółdzielczego Zrzeszenia Budowy "[...]" w likwidacji w K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...]r. w przedmiocie nałożenia kary p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. ustanowić dla strony skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. W dniu [...] lipca 2008r. Spółdzielcze Zrzeszenie "[...]" w likwidacji w K. złożyło wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie skargi kasacyjnej dotyczącej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 maja 2008r. oddalającego skargę strony na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...]r. wydane w przedmiocie nałożenia kary. Wnioskodawca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na fakt, iż skarżący nie zgadza się z wyrokiem Sądu Administracyjnego, a przy tym nie posiada żadnych własnych dochodów, nie może ponieść kosztów sądowych. Wskazuje ponadto, iż nie posiada żadnego majątku i nie prowadzi działalności gospodarczej. Dodaje, iż Spółdzielnia ma wierzytelności w kwocie 6087,73 zł, jednakże nie jest w stanie prawnie przeprowadzić ich windykacji. Podaje, iż zgodnie z uchwałą Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni z czerwca 1999 roku, zarząd został zobowiązany do przeniesienia własności działek i budynków Spółdzielni na jej członków. Przeniesienie to nastąpiło w roku 2000. Budynki budowane były systemem gospodarczym przez członków spółdzielni. Spółdzielnia nie prowadziła sprzedaży tychże budynków. Nie prowadziła również innej działalności gospodarczej. Wszyscy pracownicy spółdzielni pracują społecznie - nieodpłatnie. Obecnie wnioskodawca dysponuje kwotą 819,83 zł, która jest niezbędna do dokończenia likwidacji spółdzielni. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawcą w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest Spółdzielcze Zrzeszenie "[...]" w likwidacji w K. reprezentowane przez likwidatora J. K. Wniosek o przyznanie prawa pomocy określa wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych strony na wartość 819,83 zł na podstawie przedłożonego raportu kasowego z dnia 26.05.2008r. Skarżący nie posiada żadnych środków trwałych, nie wykazuje również wysokości zysku ani strat za ostatni rok obrotowy. Z dołączonego zaś do formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy bilansu sporządzonego w dniu 31.12.2007r. wynika, iż wnioskodawca posiada należności krótkoterminowe na kwotę 6 087,73 zł. Z akt sprawy wynika ponadto, iż wnioskodawca nie posiada rachunków bankowych, natomiast zgodnie z raportem kasowym sporządzonym w dniu 26.05.2008r. dysponuje kwotą 819,83 zł ( według bilansu sporządzonego za rok 2007 kwota ta wynosiła 5 133,69 zł ). Suma pasywów wnioskodawcy wynosi natomiast, według stanu na 31.12.2007r. 11 221,42 zł ( bilans za rok 2007 ). Prawo pomocy - stosownie do art. 245 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania ( art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. W ocenie orzekającego, wnioskodawca nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie posiada dostatecznych ani tym bardziej jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie aktualnie wymaganych kosztów sądowych. Wnioskodawca posiada - jak wykazał w raporcie kasowym, środki finansowe w wysokości 819,83 zł. Wysokość tychże środków finansowych przewyższa wysokość należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych, nie można zatem uznać, iż wnioskodawca nie posiada środków finansowych zapewniających mu możliwość uiszczenia stosownych opłat sądowych. Sąd pragnie wskazać, iż wnioskodawca prowadzący działalność, zarządzający mieniem, prowadzący działalność publiczną winien się liczyć z ewentualnym dochodzeniem swoich praw związanych z tą działalnością przed sądami, a co się z tym wiąże - winien zabezpieczać środki finansowe na ten cel, również poprzez egzekwowanie należnych mu wierzytelności. Wykazany przez wnioskodawcę brak oszczędności na rachunkach bankowych, fakt likwidacji Spółdzielni czy jej wykazane zobowiązania nie oznacza, i nie jest wystarczającą podstawą do uznania, iż nastąpił ciągły brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Wnioskodawca winien bowiem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów nie tylko bieżącej działalności, ale również i prowadzonego postępowania sądowego. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga posiadania środków finansowych ( art. 199 cyt. ustawy nakłada na strony obowiązek ponoszenia kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie - co jest regułą ), posiadanie przez wnioskodawcę tych środków staje się istotnym składnikiem działalności nie tylko podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, ale także jednostek samorządu terytorialnego i innych jednostek prowadzących działalność publiczną. Oznacza to, iż w procedurze planowania wydatków związanych ze swoją działalnością podmioty prowadzące te działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu. Planowanie zaś wydatków bez uwzględnienia tej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, wyzbywając się tym samym środków na poniesienie kosztów sądowych, nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Trzeba ponadto zaznaczyć, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z uwagi natomiast na przedstawione powyżej okoliczności, w szczególności na fakt, iż wnioskodawca posiada zgodnie z raportem kasowym środki finansowe swą wysokością przewyższające wysokość należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych, należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji, zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Natomiast, odnosząc się do wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, orzekający uznał, iż biorąc pod uwagę fakt, iż na obecnym etapie postępowania sądowego, udział kwalifikowanego pełnomocnika jest obowiązkowy, gdyż sporządzenie skargi kasacyjnej obwarowane jest, stosownie do art. 175 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym tzw. przymusem adwokackim, dla wnioskodawcy, w jego aktualnej sytuacji finansowej, należało ustanowić adwokata z urzędu. Zdaniem orzekającego, przy braku majątku trwałego, który ewentualnie można byłoby spieniężyć i przy wykazanej wysokości środków finansowych pozostających do dyspozycji wnioskodawcy - nie ma on możliwości ponieść pełnych kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Odmowa zaś przyznania skarżącemu prawa pomocy w postaci wyznaczenia adwokata lub radcy prawnego mogłaby doprowadzić do pozbawienia go konstytucyjnego prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).