II SA/Kr 2112/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabela Dobosz (spr.) Sędziowie: WSA Mariusz Kotulski AWSA Wojciech Jakimowicz Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie I. uchyla zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej H. B. kwotę 10 zł. (dziesięć złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] marca 2001 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" i art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) pozbawiono H. B. uprawnień wdowy po kombatancie W. B., który posiadał uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w Wojsku Polskim [...] września 1939 r. - [...] września 1939 r., działalności w ruchu oporu [...] czerwca 1942 r. - [...] stycznia 1945 r. oraz utrwalania władzy ludowej [...] sierpnia 1944 r. - [...] lipca 1946 r. Organ stwierdził, że H. B. uzyskała uprawnienia kombatanckie po zmarłym mężu na podstawie decyzji Zarządu Wojewódzkiego ZBoWID w K. z dnia [...] grudnia 1990 r. W toku postępowania weryfikacyjnego ustalono na podstawie akt kombatanckich ZBoWID, że W. B. w okresie od [...] listopada 1944 do [...] lipca 1946 r. pełnił służbę w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. W myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy o kombatantach (...) pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich z wszelkich tytułów. Również dotyczy to wdów po kombatantach, zgodnie z art. 20 ust. 3 cytowanej ustawy. Od tej decyzji H. B. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu [...] listopada 2001 r. Uważa, że decyzja ta jest dla niej krzywdząca, gdyż jest osobą schorowaną, która od kilku lat leczy się na serce i miażdżycę, o czym świadczyć ma załączone do wniosku zaświadczenie lekarskie. Więcej przebywa w szpitalach niż w domu i po otrzymaniu decyzji rozchorowała się po raz kolejny, co uniemożliwiło jej odwołanie się we właściwym czasie. Również sporo czasu upłynęło, gdyż syn zabrał ją do siebie na Śląsk w związku z jej stanem zdrowia. Uważa, że nie można jej było pozbawić uprawnień kombatanckich, gdyż mąż nie żyje od 11 lat i nie można go w ten sposób karać, a ona sama nabyła uprawnienia po śmierci męża w 1990 r. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] kwietnia 2003 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. odmówiono uchylenia decyzji własnej z [...] marca 2001 r. Organ stwierdził, że we wniosku z [...] listopada 2001 r. H. B. domagała się przywrócenia uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie, a ponieważ nie powołała się ani na ustawowe podstawy wznowienia, ani też na podstawy stwierdzenia nieważności, wniosek ten, stosownie do art. 235 § 1 k.p.a. zakwalifikowano jako wniosek o uchylenie decyzji własnej (art. 154 k.p.a.). Organ stwierdził, że wydana wcześniej przez niego decyzja stała się ostateczna, ale nie może być uchylona lub zmieniona, gdyż wnioskodawczyni nie wskazała, aby za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny albo też jej słuszny interes. Z akt sprawy nie wynika, aby strona spełniała którąkolwiek przesłankę przyznania lub zachowania uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie z uwagi na fakt pełnienia przez męża służby w latach 1944 - 1946 w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny, a mąż H. B. gdyby żył byłby tych uprawnień pozbawiony. W efekcie uprawnień nie może ona zachować. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H. B. wnosi o ponowne rozpatrzenie decyzji w sprawie przywrócenia jej uprawnień kombatanckich. Mąż bowiem miał nie tylko uprawnienia z tytułu tzw. "utrwalania władzy ludowej", ale z tytułu wojny obronnej z 1939 r. oraz służby w Batalionach Chłopskich za okupacji. Pierwszą decyzję o pozbawieniu jej uprawnień otrzymała w marcu 2001 r., od której się odwołała i do dziś nie otrzymała odpowiedzi. Mąż zmarł w 1990 r., a ją samą pozbawiono uprawnień w 10 lat po śmierci męża. Uważa, że nie można zweryfikować ani oceniać zmarłego, który nie ma możliwości obrony. Jest pewna, że w okresie służby w UB jej mąż nikogo nie pozbawił życia, okoliczności jego służby powinny być dokładnie zbadane. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 17 lipca 2003 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 oraz art. 154 § 1 i § 2 k.p.a. utrzymano w mocy decyzję z [...] kwietnia 2003 r. Organ podtrzymał swoje poprzednie stanowisko i stwierdził, że brak podstaw do uchylenia decyzji Kierownika Urzędu w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień wdowie po kombatancie, gdyż pełnił on służbę w organach bezpieczeństwa publicznego. Natomiast fakt służby męża strony w Batalionach Chłopskich i skierowania do Urzędu Bezpieczeństwa nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Z akt sprawy wynika bowiem, że pełnił on służbę początkowo w Batalionach Chłopskich, jednakże wiosną 1944 r. przeszedł do Armii Ludowej. Służył tam w brygadzie Armii Ludowej dowodzonej przez ppłk F. K., która była zaczątkiem organizującego się na Rzeszowszczyźnie aparatu bezpieczeństwa. Mąż strony został następnie oddelegowany na początku 1945 r. do Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w K., nie było to jednak skierowanie przez organizację niepodległościową spełniające warunki, o których mowa w art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach (...). W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego H. B. wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji. Uważa, że urząd dopuścił się naruszenia art. 7 - 9, 11 - 12, 75, 77, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. oraz art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach (...). Bez przeprowadzenia wnikliwego postępowania została pozbawiona uprawnień wdowy po kombatancie, gdyż mąż jej uzyskał uprawnienia kombatanckie za służbę wojskową w 1939 r. i działalność w partyzantce. Został skierowany do UB na rozkaz dowódcy dla obrony przed terrorem UPA na terenie Bieszczad. Uważa, że powinna utrzymać status wdowy po kombatancie. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosi o jej oddalenie i podtrzymuje argumenty, o których mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim należy stwierdzić, że Kierownik Urzędu w zaskarżanej decyzji myli się pisząc, iż H. B. domagała się przyznania uprawnień wdowy po kombatancie, gdyż takie uprawnienia skarżąca posiadała od 1990 r. i decyzją z [...] marca 2001 r. została ich pozbawiona. Pismo, które wniosła do urzędu [...] listopada 2001 r. (k. 25 - 27 akt administracyjnych), jest wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonym po terminie, co wynika z jego treści, a zwłaszcza ze sformułowania "po otrzymaniu tej decyzji rozchorowałam się po raz kolejny, co uniemożliwiło mi odwołanie się w ustawowym terminie". Na dowód okoliczności uniemożliwiających terminowe przedłożenie odwołania skarżąca złożyła zaświadczenie lekarskie (k. 26 akt administracyjnych). Wobec powyższego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych winien rozważyć, czy przywrócić skarżącej termin do wniesienia odwołania, czy też nie i podjąć stosowne w tej materii rozstrzygnięcie. Zakwalifikowanie tego pisma jako wniosku o uchylenie decyzji w trybie art. 154 k.p.a. było zatem niezgodne z przepisami. W konsekwencji decyzja z [...] kwietnia 2003 r., jak i późniejsza decyzja z 17 lipca 2003 r., zostały wydane w niewłaściwym trybie. Zwrócić trzeba również uwagę, iż skarżąca we wniosku z [...] kwietnia 2003 r. (k. 36 akt administracyjnych) powołuje się na to, że od decyzji z 2001 r. złożyła odwołanie i nie otrzymała żadnej odpowiedzi, co już na tym etapie powinno organ skłonić do skorygowania decyzji z [...] kwietnia 2003 r. Art. 154 k.p.a. nie może być nadużywany. Powołany w zaskarżonej decyzji art. 235 § 1 k.p.a. dotyczy skarg. Nie miał on zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż ani z formy, ani z treści pisma skarżącej wcale nie wynika, by była to skarga. Nie jest tak, że każde pismo strony wpływające do sprawy zakończonej decyzją ostateczną jest skargą w rozumieniu art. 227 k.p.a. Automatyczne stosowanie takiej sytuacji art. 235 § 1 k.p.a. i inicjowanie postępowania zmierzającego do wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub zmiany decyzji jest nadużyciem. Z treści pisma może bowiem wynikać, że należy go zakwalifikować do innej kategorii pism procesowych, np. że jest ono spóźnionym odwołaniem lub wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia. W takiej sytuacji zastosowanie trybu określonego w art. 154 k.p.a. jest dowolne i pozbawione podstaw prawnych. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.). W orzeczeniu uwzględniającym skargę sąd orzeka o zwrocie kosztów na rzecz skarżącego od organu, który wydał zaskarżony akt, o czym orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74 poz. 368 z późn. zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.).