II SA/Kr 213/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2012r na posiedzeniu niejawnym wniosku A.P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 25 listopada 2011r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 6 marca 2012r. skarżący A.P. , złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2011r. wydanej w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż prowadzi działalność gospodarczą – usługową. Ma na utrzymaniu niepracującą żonę oraz uczącego się syna. Działalność przynosi dochód, który jest na bieżąco konsumowany, nie posiada oszczędności. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz synem. Rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę, której miesięczny przychód określony został przez stronę na 3000 zł. Żona skarżącego nie pracuje, syn studiuje. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on udział w wysokości ¼ wysokości w prawie własności nieruchomości budynkowej o pow. 160 m2. Dodatkowo wskazuje, iż jest właścicielem mieszkania o pow. 54 m2, a także działki o pow. 18 arów. Nie wykazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Dodaje, iż jego małżonka również posiada udział w wysokości ¼ we wspomnianej nieruchomości budynkowej. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący, działając przez swego pełnomocnika, wyjaśnia, iż zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej w styczniu 2012r., jest to działalność z zakresu robót remontowo – budowlanych, zeznania za 2011r. jeszcze nie złożył. Szacuje natomiast, iż w 2011r. jego dochód wyniósł około 30 000 zł, co daje 2500 zł miesięcznie. Pełnomocnik skarżącego wskazuje, iż wnioskodawca jest stroną dwóch rachunków bankowych, na których łącznie zgromadzone są środki w wysokości 2000 zł. Na wydatki miesięcznie związane z bieżącymi potrzebami przeznacza około 1050 zł. Wskazuje, iż jest właścicielem 25 letniego samochodu marki [...] o wartości około [...] zł. Ponadto wskazuje, iż mieszkanie będące własnością skarżącego użytkuje jego córka i ponosi wszystkie związane z tym koszty. Dodaje również, iż pomoc prawna udzielana przez adwokata A.K. jest świadczona skarżącemu grzecznościowo. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno źródeł utrzymania skarżącego, rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił jednak w sposób precyzyjny i oczywisty. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym osobiście 6 marca 2012r. wskazał jedynie, iż utrzymuje się z dochodów osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 3000 zł. Tymczasem, w uzupełnieniu tegoż wniosku, pełnomocnik oświadcza, iż skarżący zawiesił prowadzenie działalności 20 stycznia 2012r. A zatem występuje tu oczywista sprzeczność. Równocześnie pełnomocnik skarżącego nie wyjaśnia, z czego w takim razie aktualnie utrzymuje się rodzina strony, tym bardziej , iż małżonka skarżącego nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów. Orzekający zatem nie ma żadnej obiektywnej możliwości stwierdzić, z czego w chwili obecnej utrzymuje się rodzina, a jeśli z działalności gospodarczej – to jakiej wysokości są to dochody. Oświadczenie pełnomocnika przeczy zawartemu przez wnioskodawcę pierwotnie w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzeniu, iż strona prowadzi działalność gospodarczą i ma z tego tytułu dochody. Ponadto, jeśli pełnomocnik skarżącego stwierdza, iż nie prowadzi on działalności gospodarczej, gdyż została w styczniu 2012r. zawieszona, i nie wskazuje równocześnie źródeł przychodów rodziny, to od razu rodzi się pytanie z jakich środków pokrywane są wyliczone szczegółowo media i wszelkie koszty utrzymania rodziny. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Ponadto skarżący ma majątek, ma dom na zasadach współwłasności, ma mieszkanie, nieodpłatnie oddane córce, ma działkę 18 arową. Wreszcie ma i oszczędności na dwóch rachunkach bankowych w łącznej kwocie 2000 zł, choć dane te – wbrew wezwaniu Sądu – pochodzą jedynie z oświadczeń pełnomocnika, zamiast być poparte stosownymi dokumentami i wyciągami bankowymi. Skarżący działa również przez profesjonalnego pełnomocnika, mimo, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy, co również ma znaczenie przy całokształcie oceny jego sytuacji materialnej warunkującej przyznanie prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Orzekający ma bowiem wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego skarżącego, jego dochodów osiąganych z tytułu działalności gospodarczej, faktycznych środków finansowych ( brak wyciągów bankowych ). Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).