II SA/Kr 213/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 25 listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. postanowienia z dnia 22 czerwca 2012 r. W dniu 6 marca 2012r. skarżący A. P., złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 25 listopada 2011r. znak: [...] wydanej w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Skarżący domagał się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku wskazał, iż prowadził działalność gospodarczą – usługową. Miał na utrzymaniu niepracującą żonę oraz uczącego się syna. Działalność przynosiła dochód, który był na bieżąco konsumowany, nie posiadał oszczędności. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Kr 213/12 oddalił wniosek A. P. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu napisano, że skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dodano, że dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Sprzeciw od w/w postanowienia Referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2012 r. wniósł w ustawowym terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, A. P. reprezentowany przez adwokata A. K.. W/w postanowieniu zarzucono naruszenie: art. 243 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt. 1) bądź 2) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie w sytuacji, gdy skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź, co najmniej, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny; art. 252 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, iż skarżący nie przedstawił dokładnych danych, o których mowa w tym przepisie; art. 255 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż skarżący wykonał wezwanie oparte na tym przepisie w sposób wybiórczy. Wobec powyższego na podstawie art. 260 p.p.s.a. wniesiono o wydanie postanowienia przyznającego skarżącemu prawo pomocy w całości bądź w części, to jest zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożonej w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu stwierdzono, że A. P. w sposób spójny przedstawił uzyskiwany dochód oraz ponoszone koszty związane z bieżącym utrzymaniem, na wezwanie o uzupełnienie wniosku o udzielenie prawa pomocy. Złożył także dodatkowe oświadczenie w piśmie z dnia 11 kwietnia 2012 r., w którym w sposób całościowy przedstawił swoją sytuację majątkową, a nie w sposób wybiórczy, co podnosił Referendarz sądowy. Dalej zdaniem pełnomocnika nie można było czynić zarzutu A. P., iż przedstawienie dokumentów w w/w kwestii było koniecznością, bowiem wskazane w w/w piśmie informacje dotyczące podstawowych bieżących wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę np. opłaty za media, wynikające z eksploatacji nieruchomości, stanowiły kwoty nie odbiegające od kosztów ponoszonych w przeciętnym gospodarstwie domowym i ściśle związane były z utrzymaniem rodziny. Dodatkowo, zdaniem pełnomocnika, A. P. przedstawił całokształt swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej w sposób spójny i zupełny. W ocenie pełnomocnika A. P. w sposób wyczerpujący przedstawił wydatki ponoszone na utrzymanie i tym samym wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz synem. Rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę, której miesięczny przychód określony został przez stronę na ok. 3000 zł. Żona skarżącego nie pracuje, syn studiuje. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on udział w wysokości ¼ w prawie własności nieruchomości budynkowej o pow. 160 m2. Dodatkowo wskazuje, iż jest właścicielem mieszkania o pow. 54 m2, a także działki o pow. 18 arów. Nie wykazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Dodaje, iż jego małżonka również posiada udział w wysokości ¼ we wspomnianej nieruchomości budynkowej. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący, działając przez swego pełnomocnika, wyjaśnia, iż zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej w styczniu 2012 r., jest to działalność z zakresu robót remontowo – budowlanych, zeznania za 2011 r. jeszcze nie złożył. Szacuje natomiast, iż w 2011 r. jego dochód wyniósł około 30 000 zł, co daje 2500 zł miesięcznie. Ponadto pełnomocnik skarżącego wskazuje, iż wnioskodawca jest właścicielem dwóch rachunków bankowych, na których łącznie zgromadzone są środki w wysokości 2000 zł. Na wydatki miesięcznie związane z bieżącymi potrzebami przeznacza około 1050 zł. Wskazuje, iż jest właścicielem 25 letniego samochodu marki [...] o wartości około 4000 zł. Nadmienia, iż mieszkanie będące własnością skarżącego użytkuje jego córka i ponosi wszystkie związane z tym koszty. Dodaje również, iż pomoc prawna udzielana przez adwokata A. K. jest świadczona skarżącemu grzecznościowo. Sąd biorąc pod uwagę powyższe stwierdza przede wszystkim, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. W myśl art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Sąd po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy stwierdził, iż A. P. nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych tj. kwoty 200 zł. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 6 marca 2012 r. wskazywały jedynie, iż utrzymuje się z dochodów osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 3000 zł. Tymczasem, w uzupełnieniu tegoż wniosku z dnia 20 kwietnia 2012 r., pełnomocnik oświadczył, iż skarżący zawiesił prowadzenie działalności 20 stycznia 2012 r. W takiej sytuacji Sąd jest pozbawiony możliwości stwierdzenia, z czego w chwili obecnej utrzymuje się rodzina A. P., przyjmując, że miesięczne koszty utrzymania wynoszą ok. 1650 zł co wynika z w/w pisma z dnia 20 kwietnia 2012 r. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej. Dodatkowo podnieść należy w tym miejscu, że z treści sprzeciwu skarżącego od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2012 r. nie wynikają żadne nowe fakty czy też okoliczności pozwalające na uwzględnienie wniosku A. P. dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Ponadto zauważyć trzeba, że A. P. posiada majątek, na który składają się: dom na zasadach współwłasności, mieszkanie, nieodpłatnie oddane córce oraz 18 arową działkę. Posiada również oszczędności na dwóch rachunkach bankowych w łącznej kwocie 2000 zł, choć dane te – wbrew wezwaniu Sądu – pochodzą jedynie z oświadczeń pełnomocnika, zamiast być poparte stosownymi dokumentami i wyciągami bankowymi. Dodatkowo skarżący działa poprzez profesjonalnego pełnomocnika wskazując, że ten ostatni czyni to grzecznościowo, mimo, że jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ).