II SA/Kr 2142/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kremer Sędziowie NSA Wiesław Kisiel AWSA Dorota Dąbek sprawozdawca Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2004 r sprawy ze skargi W. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 18 czerwca 2001 r, Nr : [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Uzasadnienie. Decyzją z dnia 18 czerwca 2001r., nr [...] , [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...]1999r., nr [...] , którą orzeczono o braku podstaw do stwierdzenia u W. K. chorób zawodowych układu oddechowego, wymienionych w poz. 3 i 4 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji organu I instancji ograniczono się do wskazania, że W. K. w latach 1960-1978 pracował w kilku zakładach pracy na stanowisku tokarza, a następnie od 1979r. pracował we własnym gospodarstwie rolnym. Od 1993r. przebywa na rencie. Przeprowadzone badania lekarskie przez W.Ośr. M.P. w [...] - testy punktowe - nie wykazały związku przyczynowego między występującymi u badanego dolegliwościami a wykonywaną pracą. Z treścią tej decyzji nie zgodził się W. K.. W toku postępowania odwoławczego przeprowadzono ponowne badania lekarskie i w dniu [...] .2000r. Klinika Chorób Wewnętrznych i Zawodowych Instytutu Medycyny Wsi w [...] wydała orzeczenie, w którym stwierdzono, że wobec braku cech atopii, starszego wieku pacjenta, niewielkiego stopnia rozedmy płuc oraz niewielkich zmian w badaniu spirograficznym należy za najbardziej prawdopodobne uznać rozpoznanie przewlekłej choroby obturacyjnej płuc we wczesnym stadium. Ze względu na brak niewydolności oddechowej (prawidłowe badanie gazometryczne), rozpoznanie to nie wyczerpuje definicji zawartej w poz. 4 wykazu, nie może więc być uznane za chorobę zawodową. Nie ma też wystarczających danych na rozpoznanie dychawicy oskrzelowej, która dotyczyłaby poz. 3 wykazu lub jakiegokolwiek innego schorzenia układu oddechowego. W wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego organ II instancji utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organu II instancji stwierdzono, że zgodnie z przepisami Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych, warunkiem niezbędnym do stwierdzenia choroby zawodowej jest rozpoznanie choroby przez upoważnioną jednostkę służby zdrowia. W przedmiotowej sprawie zaś brak jest rozpoznania choroby zawodowej przez właściwe placówki służby zdrowia. W skierowanej do sądu administracyjnego skardze na powyższą decyzję W. K. podnosi, że wykonywana od 1979r. praca w gospodarstwie rolnym była wykonywana ręcznie. Uciążliwe warunki tej pracy spowodowały ataki duszności z utratą przytomności i ta choroba nadal postępuje. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Dodatkowo podkreślił, że występujące u osoby badanej schorzenia uważa się za choroby zawodowe, jeżeli są określone w wykazie chorób zawodowych i zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Tymczasem skarżący zakończył pracę tokarza w 1978r., jest zatem mało prawdopodobne, aby ten okres pracy miał wpływ na jego zdrowie. Na stanowisku tokarza nie występują bowiem czynniki szkodliwe przekraczające dopuszczalne normy. Zakładając, że mogłaby zaistnieć sytuacja, w której tokarz pracowałby w przekroczeniach pyłów, to dolegliwości ze strony układu oddechowego występowałyby już na początku lat 80-tych. Ponieważ od 1979r. skarżący prowadził gospodarstwo rolne, przeprowadzono badania w kierunku czynników szkodliwych występujących w rolnictwie. Badano zatem skarżącego w kierunku chorób z poz. 3 i 4 wykazu. Ponieważ jednak odpowiednie jednostki służby zdrowia nie rozpoznały u skarżącego chorób zawodowych, organy Inspekcji Sanitarnej nie miały podstaw do stwierdzenia tych chorób drogą decyzji administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga w niniejszej sprawie została złożona w 2001r., a więc przed dniem 1 stycznia 2004r. W konsekwencji podlega rozpoznaniu zgodnie z wyżej wskazaną zasadą. W ocenie sądu wydane w niniejszej sprawie decyzje administracyjne naruszają prawo. Stosownie do §1 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.), "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Na pojęcie choroby zawodowej składają się zatem dwa elementy: istnienie schorzenia wymienionego w przedmiotowym wykazie, oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. W pozycji 3 wykazu chorób zawodowych wymieniono "przewlekłe choroby oskrzeli wywołane działaniem substancji powodujących napadowe stany spastyczne oskrzeli i choroby płuc przebiegające z odczynami zapalno-wytwórczymi w płucach". W poz. zaś 4 wskazano "przewlekłe zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących - w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego". W niniejszej sprawie przeprowadzone u skarżącego badanie lekarskie przez W.Ośr. M.P. w [...] - testy punktowe - nie wykazały związku przyczynowego między występującymi u badanego dolegliwościami a wykonywaną pracą, co spowodowało brak rozpoznania choroby zawodowej. Ponowne badania lekarskie doprowadziły do wydania orzeczenia z dnia [...] .2000r., w którym Klinika Chorób Wewnętrznych i Zawodowych Instytutu Medycyny Wsi w [...] stwierdziła, że wobec braku cech atopii, starszego wieku pacjenta, niewielkiego stopnia rozedmy płuc oraz niewielkich zmian w badaniu spirograficznym należy za najbardziej prawdopodobne uznać rozpoznanie przewlekłej choroby obturacyjnej płuc we wczesnym stadium. Ze względu na brak niewydolności oddechowej (prawidłowe badanie gazometryczne), rozpoznanie to nie wyczerpuje definicji zawartej w poz. 4 wykazu, nie może więc być uznane za chorobę zawodową. Nie ma też wystarczających danych na rozpoznanie dychawicy oskrzelowej, która dotyczyłaby poz. 3 wykazu lub jakiegokolwiek innego schorzenia układu oddechowego. Decyzja organu I instancji oparta została w niniejszej sprawie wyłącznie na pierwszym ze wskazanych powyżej orzeczeń, ponowne badania lekarskie przeprowadzone bowiem zostały dopiero w postępowaniu odwoławczym toczącym się przed organem II instancji. Szczególnego podkreślenia w tym miejscu wymaga, że naruszono w ten sposób prawo strony do zakwestionowania niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia lekarskiego, skarżący nie został bowiem pouczony o możliwości złożenia wniosku o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego. Naruszono w ten sposób §9 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.). To naruszenie wskazanego przepisu prawa w efekcie doprowadziło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania lekarskiego, które poprzedzać winno postępowanie administracyjne. Orzeczenia lekarskie obu instancji lekarskich powinny być wydane wcześniej i na ich postawie organ I instancji winien oprzeć wydawaną przez siebie decyzję administracyjną. Należy zatem uznać, że decyzja organu I instancji zapadła bez należytego wyjaśnienia sprawy, co naruszyło art. 7 i art. 77 §1 kpa. Zastrzeżenia budzi też zbyt lakoniczne uzasadnienie decyzji organu I instancji, które nie spełnia wymogów art. 107 §3 kpa. Powyższe uchybienia proceduralne mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 litera c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowią zatem przesłankę do uchylenia tej decyzji. W przedmiotowej sprawie doszło także do innych naruszeń prawa procesowego. Zgodnie z treścią § 10 cyt. powyżej Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych, podstawą wydania przez inspektora sanitarnego decyzji w sprawie choroby zawodowej jest orzeczenie lekarskie wydane przez upoważnioną jednostkę służby zdrowia i wyniki dochodzenia epidemiologicznego. Opierając się na orzeczeniach lekarskich, orzekające w niniejszej sprawie organy administracyjne stwierdziły, że skoro dwie upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych jednostki służby zdrowia nie znalazły podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, również inspektor sanitarny nie mógł wydać pozytywnej decyzji. Podnieść jednak należy, że przedmiotowe orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są w istocie opiniami w rozumieniu art. 84 §1 kpa (tak m.in. NSA w wyroku z 21 września 2001r., sygn. akt I S.A. 2870/00; z dnia 14 kwietnia 1999r., sygn. akt I S.A. 1931/98; z dnia 5 listopada 1998r., sygn. akt I S.A. 1200/98, LEX nr 45833) i jak każdy dowód winny być przez organ wszechstronnie ocenione. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 kpa. Organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonywającego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. Mając taką opinię, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym, bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem jej okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone. Tymczasem w niniejszej sprawie orzeczenia lekarskie nie spełniają wskazanych powyżej wymogów proceduralnych. Uzasadnienie pierwszej z opinii jest jednozdaniowe. Wprawdzie uzasadnienie opinii Kliniki Chorób Wewnętrznych i Zawodowych Instytutu Medycyny Wsi w [...] z dnia [...] .2000r. jest nieco szersze, nie można go jednak uznać za prawidłowe. Zawiera ono bowiem stwierdzenia typu: "za najbardziej prawdopodobne uznać należy", "nie ma wystarczających danych". Z całą pewnością zatem nie można uznać, że w sposób wyczerpujący i przekonywujący uzasadniają one treść dokonanego rozpoznania. Obowiązujące przepisy prawne wskazują na istnienie domniemania związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a szkodliwymi warunkami pracy. W niniejszej sprawie organ nie przeprowadził należytego postępowania wyjaśniającego co do szkodliwości warunków pracy skarżącego, a cytowane orzeczenia lekarskie wskazując jedynie na prawdopodobieństwo, a nie pewność i powołując się na "brak wystarczających danych", tego domniemania nie obalają. Wobec powyższego przyjąć należy, że decyzje organów obu instancji zapadły bez należytego wyjaśnienia sprawy, co naruszyło art. 7 i art. 77 §1 kpa. Przeprowadzone zatem w przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne było dotknięte wadami. Powyższe uchybienia proceduralne mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 litera c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowią zatem przesłankę do uchylenia decyzji obu instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne winny w sposób prawidłowy i wyczerpujący przeprowadzić postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej, uwzględniając w tym zakresie zawarte powyżej wskazówki Sądu. Dopiero wydane w oparciu o takie postępowanie rozstrzygnięcie nie będzie obarczone wadami prawnymi. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji.