II SA/Kr 217/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. oraz Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych Sygn. akt II SA/Kr 217/08 P O S T A N O W I E N I E Dnia 11 kwietnia 2008 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. oraz Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej p o s t a n a w i a oddalić wniosek Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. C. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. Nr: [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną W. C. Ich miesięczny dochód wynosi 3.527,51 zł i stanowi go świadczenie emerytalno - rentowe skarżącego (renta z tytułu chorób zawodowych) w wysokości 2.150 zł oraz świadczenie emerytalne jego żony w wysokości 1.377,51 zł. W skład majątku skarżącego wchodzą dwa mieszkania w C.: przy ul. [...] o powierzchni 43 m- oraz przy ul. [...] o powierzchni 39 m-. Nie posiada on zasobów pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych. W polu 5 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy "uzasadnienie" skarżący podniósł argumenty odnoszące się do merytorycznych aspektów wniesionej skargi. Natomiast w polu 11 formularza "inne dane, które składający oświadczenie uważa za istotne" znajduje się informacja o stanie zdrowia skarżącego sporządzona przez lek. Med. P. S. Wynika z niej, że pacjent cierpi m.in. na nadciśnienie tętnicze, choroby serca, miażdżycę, przewlekłe zapalenie oskrzeli, nerwicę, przewlekły nieżyt żołądka. Skarżący oświadczył ponadto, że jego żona W. C. leczy się systematycznie w Poradni Kardiologicznej i Diabetologicznej. Do wniosku dołączono kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia [...] listopada 2003 roku oraz wynik badania echokardiologicznego. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia [...] r., [...], niepubl.). Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 roku (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1209), od dnia 1 stycznia 2008 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.126 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia [...] r. (sygn. akt [...], niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem orzekającego przedstawiona sytuacja majątkowa skarżącego nie charakteryzuje go jako osoby ubogiej. M. C. uzyskuje bowiem stałe miesięczne dochody w wysokości 2.150 zł, posiada więc możliwość gromadzenia środków niezbędnych do prowadzenia postępowania sądowego. Stałymi dochodami w wysokości 1.377,51 zł dysponuje także żona skarżącego pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym. Łączny dochód małżonków C. wynosi zatem 3.527,51 zł Wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów jest wyższa niż minimalne wynagrodzenie pracownicze, o którym mowa wyżej. Jest także znacznie wyższe od kwoty tzw. "minimum socjalnego", uzasadniającego przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej, wynoszącej 351 zł dla osób w rodzinie. Tym samym nie można stwierdzić, iż skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zauważyć wypada, że skarżący, oprócz stałych miesięcznych dochodów, dysponuje także majątkiem nieruchomym o znacznej wartości w postaci dwóch mieszkań położonych w C. Zgodnie ze stanowiskiem zajętym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 lipca 2004 roku sygn. akt FZ 131/04 posiadanie majątku w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia. Skarżący ma także możliwość wynajęcia jednego mieszkań i uzyskiwania z tego tytułu dodatkowych dochodów. Podniesione przez skarżącego argumenty dotyczące stanu zdrowia zarówno jego, jak też małżonki, nie mogły wpłynąć na odmienną ocenę orzekającego, gdyż jedynym kryterium, od którego przepis art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy jest kryterium ekonomiczne, a więc brak możliwości finansowych poniesienia przez stronę jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Przedstawione przez skarżącego zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia oraz wynik przeprowadzonych badań nie wskazuje jakie ewentualnie koszty leczenia ponosi zarówno skarżący, jak i jego żona. Podsumowując, zdaniem orzekającego sytuacja materialna M. C. pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i żony. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącego kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie mu przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Sygn. akt II SA/Kr 217/08 U Z A S A D N I E N I E [...] Zarząd Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę z siedzibą w K. złożył wniosek do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] roku Nr: [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. Z danych zawartych w urzędowym formularzu "PPPr" wynika, iż skarżące Stowarzyszenie jest organizacją pozarządową zrzeszającą osoby represjonowane przez III Rzeszę. Podmiot ten nie prowadzi działalności gospodarczej. W oświadczeniu o majątku i dochodach w rubryce 6 (wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych) wpisano sumę 92.632,00 zł, zaś w rubryce 8 (wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu) podano kwotę 39.785,56 zł, stanowiącą stratę. Ponadto wskazano, iż skarżące Stowarzyszenie dysponuje kontem bankowym w [...] O/M K., na którym stan środków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wyniósł 34.631,70 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżące Stowarzyszenie podniosło argumentację odnoszącą się do merytorycznych aspektów złożonej skargi. Dodało ponadto, iż organizacja nie posiada majątku trwałego, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie otrzymuje dotacji państwowych i samorządowych. Utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich systematycznie malejących ze względu na wiek członków. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30.8.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przedmiotowej sprawie skarżące Stowarzyszenie domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia [...] r. (sygn. akt [...], niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z treści art. 246 § 2 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem orzekającego Stowarzyszenie Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę nie wykazało, iż spełnia przesłanki, od których zaistnienia zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa wynika bowiem, że wnioskodawca dysponuje wolnymi środkami finansowymi zgromadzonymi na rachunku bankowym w wysokości 34.631,70 zł. Wysokość tych środków znacznie przekracza kwotę wpisu sądowego w niniejszej sprawie, który na obecnym etapie postępowania jest jedynym składnikiem kosztów sadowych. Konto bankowe nie zostało zablokowane, ani zabezpieczone, a więc nie ma przeszkód do dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Skarżące Stowarzyszenie posiada natomiast środki finansowe wystarczające na uiszczenie pełnych kosztów postępowania sądowego, dlatego wniosek tego podmiotu o zwolnienie od tych kosztów nie mógł zostać uwzględniony. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów procesu. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).