II SA/Kr 219/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] w przedmiocie odszkodowania i przejęcia nieruchomości p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu 10 marca 2016r. skarżący M. M. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody wydaną w przedmiocie odszkodowania i przejęcia nieruchomości. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego podnosząc argumenty merytoryczne dotyczące złożonej skargi. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Rodzina utrzymuje się z emerytury wnioskodawcy w kwocie 3735 zł oraz renty inwalidzkiej [...] grupy małżonki w wysokości 952 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 4 687,00 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom jednorodzinny o pow. 140 m2 i wartości 200 000 zł, nieruchomość zadrzewioną o pow. 840 m2 wykorzystywaną do własnych upraw ogrodniczych, budowlaną o pow. 601 m2 . W skład majątku strony - jak wynika z innych akt sądowych strony ( sygn. akt I SA/Kr 1217/15 ) wchodzi dom o powierzchni 140 m², działka [...] o powierzchni 120 m², działka [...] o powierzchni 120 m², działka [...] o powierzchni 600 m², ½ część działki [...] o powierzchni 601 m² oraz udział ½ we własności budynku. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości. Wskazuje natomiast na oszczędności w wysokości 20 000 zł z przeznaczeniem – jak oświadcza – na pogrzeby. Ogólnikowo podaje miesięczne koszty utrzymania określając ich przeznaczenie, a nie wysokość. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu , z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść jednorazowych kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie oraz ewentualnych innych , dalszych kosztów sądowych. Jak wynika z dokumentów – rodzina skarżącego ma stały dochód z tytułu emerytury oraz renty. Łączny dochód wynosi 4 687,00 zł. Skarżący ma znaczny majątek, posiada bowiem dom, działki oraz oszczędności. Skarżący nie wykazał także żadnych obciążeń budżetu domowego, nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób wpływałyby na pogorszenie sytuacji bytowej jego rodziny. Wskazanie, iż skarżący ponosi koszty leczenia małżonki, bez potwierdzenie tych twierdzeń stosownymi fakturami, dokumentami itp. poświadcza jedynie o złym stanie zdrowia osoby, a nie o faktycznych kosztach z tym związanych. Wnioskodawca nie wykazuje żadnych obciążeń kredytowych, nie ma też innych osób – nie osiągających własnego dochodu – na utrzymaniu. Nawet jednak przy zwyczajowych kosztach utrzymania domu i rodziny – dochód jaki posiada skarżący z tytułu emerytury oraz renty żony pozwala na pokrycie należnych kosztów sądowych. Tym bardziej, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępcy prawnego z wyboru. Rodzina wnioskodawcy posiada bowiem, jak wskazano, stały dochód oraz majątek . Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, mieszkania, działek, w tym nieruchomości nie służących do zaspokajania podstawowych potrzeb mieszkalnych rodziny ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Rodzina posiada także oszczędności w wysokości 20 000 zł. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wnioskach o przyznanie prawa sytuacja majątkowa strony nie nosi zatem znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżący jest właścicielem domu oraz kilku nieruchomości, w tym nieruchomości gruntowych. Nie grozi mu pozbawienie środków do życia, posiada bowiem stałe i pewne źródło utrzymania. Stałym dochodem z renty dysponuje także małżonka skarżącego, z którą prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 4.687 zł. Dodatkowo posiada oszczędności w wysokości 20 tys. zł. Wnioskodawca nie wykazał przy tym, że środki finansowe, jakimi dysponuje, są w całości przeznaczane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny. W takiej sytuacji należy uznać, że M. M. ma możliwości, aby pokryć we własnym zakresie należne w sprawie koszty sądowe, jak również wynagrodzenia pełnomocnika, jeśli jego udział w sprawie uznaje za potrzebny. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Regulacje cyt. ustawy w zakresie prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Nie ma też znaczenia dla oceny pozytywnych przesłanek przyznania prawa pomocy argument strony o skomplikowanym, jej zdaniem, charakterze sprawy i konieczności udziału w niej radcy posiadającego specjalistyczną wiedzę z zakresu problematyki dotyczącej zagospodarowania przestrzennego. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada się bowiem tylko sytuację materialną strony wnoszącej, a ta, zdaniem orzekającego, nie uzasadnia przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego adwokata, szczególnie w sytuacji, gdy jego udział, na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).