II SA/Kr 2201/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kremer Sędziowie WSA Bożenna Blitek NSA Piotr Lechowski (spr. ) Protokolant Agnieszka Słaboń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2005 r sprawy ze skargi R.J. na decyzję Wojewody z dnia 14 sierpnia 2003 r Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego R. J. kwotę [...]- ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania R.J., decyzją z dnia 14 sierpnia 2003 [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2003r. Nr [...] orzekającą o wymeldowaniu R.J. z pobytu stałego z lokalu Nr [...] przy ul. [...] W podstawie prawnej decyzji powołano przepisy art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz.U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm. ). Uzasadniając decyzję Wojewoda wskazał następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. Z wnioskiem o wymeldowanie R. J. w [...] 2003r., wystąpiła jego żona A. B. twierdząc, że mąż od 1998r. nie mieszka w lokalu Nr [...] przy ul. [...] nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, przed sądem toczy się postępowanie o separację, a z uwagi na naganne zachowanie męża nie widzi możliwości wspólnego zamieszkania. Decyzją z dnia [...] 2003r. Burmistrz Miasta orzekł o wymeldowaniu R.J. z pobytu stałego w lokalu Nr [...] przy ul. [...]. Rozstrzygnięcie swoje oparł organ I instancji na ustaleniu, że konflikt w małżeństwie rozpoczął się w 1996r., kiedy to A. B. zmieniła wyznanie z katolickiego na wyznanie świadków Jehowy, a w 1998r. R.J. wyprowadził się do domu swego ojca przy ul. [...] zabierając z sobą małoletnie córki A. i Z. Przy A.B. pozostała urodzona [...].2000 najmłodsza córka D. Organ I instancji nie dał wiary zeznaniom złożonym przez R. J. w [...] 2003r., że do [...] 2003r. mieszkał w tym lokalu, a dopiero od s[...] nie może wejść do mieszkania wobec wymiany zamków. Za podstawę swoich ustaleń przyjął organ z powołaniem na uzasadnienie postanowienia Sądu Okręgowego z dnia [...] 2001r. sygn[...] że pobyty R.J. w lokalu przy ul. [...]mają związek tylko z tym orzeczeniem regulującym miejsce kontaktów matki z córkami Z i A. oraz miejsce kontaktów ojca z córką D. Odwołał się Burmistrz także do treści wywiadu środowiskowego zawodowego kuratora rodzinnego na potrzeby postępowania w sprawie [...] w którym R.J. wskazał adres przy ul [...] jako miejsce swego zamieszkania. Za podstawę ustalenia, że R.J. nie przebywa pod adresem stałego zameldowania przyjął organ I instancji także udzielone informacje przez Komendę Powiatową Policji z dnia [...].2003r. oraz Straży Miejskiej z [...].2003r. Opierając się na tych ustaleniach, ze wskazaniem na rejestracyjną funkcję instytucji zameldowania i wymeldowania oraz na stan prawny powstały w następstwie wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002r., uznał organ I instancji, że zaistniały przesłanki do wymeldowania R.J. z pobytu stałego na podstawie części pierwszej art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Odwołanie od tej decyzji złożył R. J. podnosząc, że organ I instancji nie uwzględnił złożonych przez niego przed wydaniem decyzji wniosków procesowych i dowodowych. Wskazywał, że złożył doniesienie do Prokuratury o uniemożliwianiu mu przez żonę zamieszkiwania we wspólnym mieszkaniu, oraz że wystąpił z powództwem cywilnym o ochronę naruszonego posiadania, wnosząc o dołączenie akt tych spraw. Podnosił także, że wywiad Policji oparty jest tylko na oświadczeniu żony. Zdaniem odwołującego się toczące się wyżej postępowania przed Prokuraturą i Sądem obligowały organ I instancji do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 kpa. Podnosił, że zebrany w tych postępowaniach materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że jego pobyt na ul [...] ma charakter czasowy, a uprawnień do lokalu przy ul. [...] nie utracił. Wskazywał także, że sprawa o ochronę posiadania, została przekazana do sprawy Sądu Okręgowego sygn. [...] o separację, gdzie ma zapaść rozstrzygnięcie odnośnie mieszkania. Wojewoda rozpoznając odwołanie wskazał, że przesłankę wymeldowania na podstawie części pierwszej art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w stanie prawnym uwzględniającym skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. stanowi wyłącznie okoliczność opuszczania bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Oceniając zebrany materiał dowodowy, uznał organ odwoławczy, że z" oświadczeń stron jednoznacznie wynika, że R.J. nie mieszka w lokalu Nr [...], a z zebranych dowodów, że ".nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowany na pobyt stały ani nie ma takiego zamiaru". W tym zakresie przytaczając twierdzenia i wyjaśnienia A. B. i R. J. organ odwoławczy przyjął ustalenia zbieżne z ustaleniami organu I instancji. W szczególności przyjął ustalenie oparte na wyjaśnieniu A. B. że mąż w 1998r. wyprowadził dobrowolnie, a w [...] 2003r. wymieniła zamki dlatego, że wyniósł z domu telewizor, a przed tą datą przychodził do mieszkania tylko sporadycznie, a zamieszkał w lokalu ojca przy ul. [...] Odnosząc się do odwołania uznał Wojewoda, że zawarte w odwołaniu argumenty nie mogą skutkować zmiany decyzji " skoro udowodnione zostało w postępowaniu, że R.J. sam z własnej woli, co prawda z uwagi na zaistniałą sytuację rodzinną zadecydował, że wraz z dwiema córkami zamieszkiwał będzie pod innym adresem i istotnie zamieszkał", a nie można posiadać dwóch miejsc pobytu stałego. Zdaniem organu, z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego z dnia [...] 2001r. sygn. [...] wynika, że odwołujący się nie ma zamiaru powrócić do dotychczasowego miejsca zamieszkania. Z tych względów uznał organ, że brak było podstaw do zawieszenia postępowania, albowiem niezbędna do wymeldowania przesłanka jaką jest opuszczenie lokalu została udowodniona, a sprawa przed Prokuraturą Rejonową " o dopuszczenie w przedmiocie zamieszkania w lokalu przy ul [...] została w dniu [...] 2003r. umorzona". Powyższe okoliczności zdaniem organu odwoławczego uzasadniały utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy na powyższą decyzję złożył R.J., z wnioskiem o jej uchylenie, ewentualnie zmianę. Skargę oparto na zarzucie naruszenia przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przez przyjęcie że zachodzi przesłanka wymeldowania w postaci dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu stałego z zamiarem rezygnacji z centrum życiowego pod adresem zameldowania. Zarzucono naruszenie także przepisów art. 75, 78 i "97 pkt 4 kpa". Naruszenia przepisów postępowania upatruje skarżący w "niedopuszczeniu dowodów z urzędu i nieprzeprowadzeniu postępowania dowodowego", pominięciu dowodów wnioskowanych przez skarżącego, oraz niezawieszenie postępowania, a także sprzeczność ustaleń faktycznych z zebranym materiałem dowodowym. Uzasadniając skargę podniesiono, że już toczyło się postępowanie o wymeldowanie R. J., zakończone odmowną decyzją z dnia [...] .1999r., w której stwierdzono, że mieszka przy ul. [...]. Zarzucono, że organ odwoławczy odwołał się do nieprawomocnego umorzenia postępowania przed Prokuraturą z doniesienia skarżącego o utrudnianie dostępu do mieszkania, które po jego zażaleniu uchylono. Podnosił, że w postępowaniach przed sądami powszechnymi w sprawach o dowód z których wnosił, żona zeznawała odmiennie niż w postępowaniu administracyjnym, co mogło mieć wpływ na ocenę jej wiarygodności. Zdaniem skarżącego zaniechanie zawieszenia postępowania naruszało przepis art. 97 pkt 4 kpa, gdyż wobec przekazania sprawy o ochronę posiadania w trybie art. 443 kpc do sprawy [...] w [...][...] o separację "w przypadku ustalenia że wspólnym miejscem zamieszkania jest lokal przy ul [...] ", postępowanie o wymeldowanie było bezpodstawne. We wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, skarżący powoływał się na uzasadnienie wydanego [...].2004r. do sygn. [...] w sprawie o separację postanowienia Sądu Okręgowego, zmieniającego postanowienie tego Sądu z dnia [...].2001 ([...]) m.in. co do kontaktów z dziećmi, w którym ustalono, że we wrześniu 2003r. skarżący przywrócił sobie posiadanie lokalu przy ul. [...] i wymienił w nim zamki. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia i stanowisko prawne, a pismem z dnia [...] 2005r., zawiadomił, że dnia [...] 2004r. R. J. zameldował się na pobyt stały w lokalu przy ul. [...] Na rozprawie w dniu [...] 2005r. skarżący reprezentowany przez pełnomocnika- adwokata podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skargę wniesiono do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie przed tą datą nie zostało zakończone. Zgodnie zatem z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn.zm.) sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270); sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Zgodnie z przepisem art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na tej płaszczyźnie kontroli skarga jest uzasadniona. Przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tj. Dz.U. z 2001 Nr 87, poz. 460 z późn.zm.), utracił moc z dniem 19 czerwca 2002r. W tym dniu opublikowany został bowiem (Dz.U. Nr 87, poz. 716) wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.05.2002r. sygn. K 20/01 (OTK-A 2002/3/34), stwierdzający niezgodność tego przepisu ze wskazanymi wyrokiem Trybunału przepisami Konstytucji RP. Mimo zatem, że w dacie wydania przez Wojewodę w dniu 14 sierpnia 2003r. zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] 2003r., brzmienie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pozostało nie zmienione, to utrata mocy przez przepis art. 9 ust. 2 ustawy, spowodowała nowy stan prawny według którego wystarczającą przesłanką wymeldowania z pobytu stałego na podstawie części pierwszej art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności jest ustalenie opuszczenia bez wymeldowania miejsca stałego pobytu. Należy zatem podzielić, co do zasady stanowisko prawne organów administracji obu instancji, że doniosłość prawną przy wymeldowaniu na podstawie art. 15 ust. 2 ma wyłącznie przesłanka faktyczna opuszczenia miejsca stałego pobytu bez wymeldowania. Oznacza to, iż rozpoznając sprawę w przedmiocie wymeldowania R.J, organy obowiązane były do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niezbędnego do załatwienia sprawy (art. 7 kpa), przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego ( art. 77 § 1 kpa). Dopiero wyczerpująco zebrany, cały materiał dowodowy winien być poddany, przysługującej organowi ocenie dowodów, zastrzeżonej art. 80 kpa. Przypisana organowi kompetencja do oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, nie może być jednak oparta na przesłance dowolności tej oceny. Przyjęte przez organ ustalenie nie może być sprzeczne z dowodami lecz musi przynajmniej znajdować oparcie w niektórych z nich, nie może też pozostawać w sprzeczności z zasadami poprawnego myślenia i doświadczeniem życiowym. Ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych rozróżnia pomiędzy pobytem stałym ( art.6 ust.1), a pobytem czasowym (art.7 ust.1). Tym ostatnim jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości lecz pod innym adresem. Przepis art. 8 ust. 1 ustawy konstruuje obowiązek osoby zameldowanej na pobyt czasowy i przebywającej w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 2 m-ce zameldowania na pobyt stały, ale tylko wówczas, gdy pobyt ten utracił charakter pobytu czasowego. W dalszej swej części art. 8 ust. 1 przykładowo (" w szczególności") określa okoliczności, które przemawiają za pobytem czasowym dłuższym niż dwa miesiące. Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania ( art. 6 ust.1). Stałe przebywanie oznacza zaś jak to wyjaśniono już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z 2001.05.14 V SA 1496-Lex.Nr 54454) skoncentrowanie w danym miejscu swoich interesów osobistych i majątkowych, a więc ulokowanie swego centrum życiowego. Podstawą wymeldowania z pobytu stałego, stanowi opuszczenie (bez wymeldowania) tego centrum. Aktualne nadal jest ukształtowane orzecznictwo NSA wykładające przesłankę opuszczenia mieszkania przez pojęcie dobrowolności tej czynności (por. np. wyrok NSA z 2002.08.22 V SA 108/10-Lex Nr 49954). Równocześnie jednak orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wypracowało- podzieloną przez obecny skład rozpatrujący sprawę- regułę, że za równoznaczną z opuszczeniem - w rozumieniu art. 15 ust.2 - lokalu, należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale i taką sytuację, gdy osoba dotychczas zameldowana została z lokalu usunięta, nie jest do niego dopuszczona, a nie skorzystała ze środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu ( por. np. wyroki NSA z 12.04.2001 V SA 3078/00- Lex Nr 78937 czy z 2000.04.18 V SA 1424/99- Lex nr 79243). Z powyższego zróżnicowania przesłanek pobytu stałego i czasowego wynika, iż o rodzaju pobytu decydują okoliczności faktyczne związane z przebywaniem w lokalu jak i towarzyszący im zamiar, któremu to przebywanie ma służyć. Zamiar stałego lub czasowego pobytu manifestuje się na zewnątrz określonymi czynnościami faktycznymi. Samo zatem ustalenie, że skarżący nie przebywa pod adresem zameldowania stałego, nie dowodzi, iż jego pobyt w innym miejscu w tej samej miejscowości, ma charakter pobytu stałego, a zatem że nie dopełnił obowiązku wymeldowania się z adresu miejsca stałego pobytu. Jeżeli bowiem opuszczenie mieszkania nastąpiło bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego, to można mówić o niedopełnieniu obowiązku zameldowania pobytu czasowego. W świetle powyższego rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymagało poczynienia dokładnych i precyzyjnych ustaleń znajdujących oparcie w zebranych dowodach. Takich wymogów przeprowadzone postępowanie nie spełniło. Akta sprawy nie zawierają uzasadnienia Sądu Apelacyjnego z dnia [...] 2000r., na które powołał się organ I instancji ( st. 3 uzasadnienia decyzji) jako na jedną z przesłanek ustalenia, że skarżący nie mieszka pod adresem zameldowania, a które to ustalenie stanowiło podstawę wniosku, że miejscem jego stałego pobytu jest ul. [...] Podobnie organ odwoławczy, powołał uzasadnienie Postanowienia Sądu Okręgowego sygn. [...] z [...] 2001r., jako dokument, z którego miałoby wynikać, iż skarżący nie ma zamiaru powrócić do dotychczasowego miejsca stałego zameldowania i stale w nim zamieszkiwać. Lektura uzasadnienia tego postanowienia (k. [...].) prowadzi do wniosku, iż nie zawiera ono takiego sformułowania, ani też nie daje podstaw do przyjęcia braku zamiaru powrotu do miejsca stałego zameldowania. W orzeczeniu tym Sąd Powszechny w ogóle nie zajmował się problematyką stałego czy czasowego pobytu na ul. [...] skarżącego i córek, lecz miejsce zamieszkania określał jako miejsce pobytu z uwagi na przedmiot orzeczenia - regulację sposobu kontaktów rodziców z dziećmi. Z wniosku o wymeldowanie skarżącego wynika, że miał dostęp do lokalu stałego zameldowania, który utracił przez wymianę zamków w 2003r. Z wnioskiem tym koresponduje treść wyjaśnień obu stron, i złożona do akt kopia wniosku skarżącego z [...] 2003r. o wszczęcie postępowania m.in. w sprawie uniemożliwiania mu wejścia do wspólnego zamieszkania. Z przedłożonej przy skardze kopii decyzji z dnia [...].1999r. wynika, że w toczącej się wówczas sprawie skarżący wyjaśniał, że w [...] 1998r. chcąc zapobiec pogłębiającemu się kryzysowi rodzinnemu zabrał ze sobą córki Z i A. i zamieszkał przy ul. [...] Wprawdzie wbrew uzasadnieniu tej decyzji, skarżący twierdzi, iż ustalono w niej, że mieszka przy ul. [...] lecz w obecnym postępowaniu organy nie wskazały tych dowodów, na których oparły ustalenie, że z zamiarem zamieszkania skarżącego przy ul. [...] połączony był zamiar zorganizowania pod tym adresem swego centrum życiowego. Trafnie organy podnoszą, że nie można mieć dwóch stałych miejsc pobytu. Jednakże nie wskazały przesłanek uzasadniających przyjęcie stałego pobytu pod adresem przy ul. [...] Nadal aktualne jest orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w myśl którego jeżeli przed sądami lub organami prokuratury toczy się postępowanie, podczas którego może nastąpić ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu, organ administracji prowadzący postępowanie o wymeldowanie powinien powstrzymać się od rozstrzygania sprawy do czasu zakończenia postępowania sądowego lub przygotowawczego, przez zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa (wyrok 1991. [...][...], O NSA 1991, Nr 3-4, poz. 65). Ustalenie organu odwoławczego, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że sprawa przed Prokuraturą Rejonową " została [...] 2003r. umorzona", nie znajduje odzwierciedlenia w jakimkolwiek dokumencie znajdującym się w aktach, choćby w zapisku urzędowym. Skarżący przeczy temu ustaleniu podnosząc, że postanowienie o umorzeniu postępowania ( czego również nie dokumentuje) zostało uchylone. Organ II instancji jest organem merytorycznym. Jeżeli zatem w ramach służących mu kompetencji uzupełnia materiał dowodowy, to stosownie do przepisu art. 10 § 1 winien umożliwić stronie możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Takiej możliwości skarżący nie miał, a w każdym razie nie miał możliwości dowodzenia w postępowaniu przed organem odwoławczym, że umorzenie postępowania nie jest prawomocne. Już te okoliczności wskazują, iż doszło do naruszenia w postępowaniu administracyjnym zasad postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w punkcie I- szym sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.). Z uwagi na treść uchylonych decyzji orzeczenie w II punkcie sentencji oparto na przepisie art. 152 ustawy. Orzeczenie w przedmiocie zwrotu skarżącemu zastąpionemu przez pełnomocnika adwokata kosztów postępowania, oparto na przepisach art. 200 w zw. z art. 205 i 209 powołanej ustawy.