II SA/Kr 227/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie Wojewody z dnia 19 grudnia 2011r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu 13 kwietnia 2012r. skarżący K.K. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie Wojewody z dnia [...] grudnia 2011r wydane w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z uwagi na trudną sytuację materialną. Wskazuje, iż wszystkie oszczędności z pracy za granicą włożył w małe gospodarstwo w K . Ubiega się o emeryturę, aktualnie odwołał się od negatywnej decyzji ZUS w N. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Jak wynika z formularza złożonego przez skarżącego, ubiega się on o emeryturę. W wieku 62 lat nie posiada stałej pracy, został skreślony z listy bezrobotnych bez prawa do zasiłku. Odwołał się od niekorzystnej decyzji w sprawie emerytury ZUS w N. do Sądu Okręgowego. Z wyjaśnień skarżącego wynika, iż jako wykładowca, podejmuje się dorywczo serii wykładów na podstawie umów o dzieło, sporadycznie wykonuje ekspertyzy np. Dla Urzędu Rejestracji Leków. Jak wskazuje, ostatnio uzyskał gratyfikacje z tytułu wykładu na sympozjum organizowanym przez Starostwo Powiatowe w N. Oddał do druku również książkę, umowy natomiast jeszcze nie posiada. Jak zaznacza, dochody miesięczne z tytułu umów o dzieło nie przekraczają wydatków związanych z utrzymaniem, które szacuje na kwotę 508 zł. Jednocześnie wskazuje, iż opiekuje się swoją matką i dysponuje jej emeryturą w wysokości 1400 zł, opłacając rachunki, zakupy itp. Nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom jednorodzinny o pow. 69 m2, budynki gospodarcze o pow. 70 m2, nieruchomość rolną o pow. 0,3 ha. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości bądź oszczędności. Ponieważ dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające, strona wezwana została do uzupełnienia braków poprzez potwierdzenie wysokości dochodu osiąganego z tytułu umów zlecenia, o dzieło i wszelkich dokumentów potwierdzających wysokość aktualnych zarobków ( w szczególności przedstawienie zeznania podatkowego za 2011r. ), wykazanie dochodu osiąganego z posiadanego przez stronę gospodarstwa rolnego, oświadczenie, czy posiada samochody, maszyny rolnicze, przedstawienie wyciągów bankowych skarżącego z ostatnich trzech miesięcy, a także udokumentowanie wydatków związanych z utrzymaniem. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący wyjaśnił, iż dostarczył już sądowi wyczerpujących informacji w poprzednich pismach, nie jest w stanie przedstawić dokumentów, ponieważ ich nie posiada. Jednocześnie z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca uiścił wymagany wpis sądowy. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącej ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sadowych w niniejszej sprawie. Dane zawarte w złożonym przez niego formularzu, a także w uzupełnieniu tegoż formularza nie mają cechy dokładności, a której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia braków tegoż wniosku i danych zostało wykonane przez skarżącą w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć, na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów, stanu rodzinnego, jeśli jej oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego jej stanu majątkowego możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości. Oznacza to, iż dane, którymi dysponował orzekający w momencie złożenia przez stronę formularza nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wnioskodawca, przede wszystkim, nie potwierdził żadnymi dokumentami dochodu osiąganego przez niego z tytułu umów o dzieło, zlecenia. Sam skarżący wskazuje, iż oddał w zeszłym miesiącu książkę do druku, nie wyjaśnił natomiast jaką otrzymał z tego tytułu gratyfikację. Twierdzi jedynie, iż jego miesięczne dochody nie przekraczają ponoszonych wydatków ( równocześnie zaznacza, iż dysponuje emeryturą matki ).Orzekający nie ma zatem możliwości zweryfikowania twierdzeń skarżącego dotyczących jego faktycznych dochodów, ich rzeczywistej wysokości, nie ma też jego zeznania podatkowego za 2011r, które by przybliżyło wysokość średniomiesięcznych dochodów strony w ubiegłym roku. Skarżący nie wykazał – mimo wezwania – w jaki sposób użytkuje swoje gospodarstwo rolne, w które włożył oszczędności zarobione za granicą, czy osiąga z niego dochody. Nie przedstawił - pomimo wezwania – wyciągów bankowych, ani też nie oświadczył, że takowych nie posiada. Nie przedstawił też żadnych dokumentów potwierdzających wydatki na utrzymanie. Nie wyjaśnił, czy posiada samochody, maszyny rolnicze. Orzekający zatem nie ma możliwości rzetelnej i pełnej oceny stanu majątkowego rodziny strony, a co się z tym wiąże – ustalenia, czy zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o jakie wnosi skarżący. Tym bardziej, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano podobnie, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępcy prawnego z wyboru. Ponadto należy zaznaczyć, iż wnioskodawca posiada majątek. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, gospodarstwa rolnego ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Regulacje cyt. ustawy w zakresie prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Orzekający rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada bowiem tylko sytuację materialną strony wnoszącej, a ta, zdaniem orzekającego, nie uzasadnia przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego adwokata, szczególnie w sytuacji, gdy jego udział, na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Podsumowując, brak potwierdzenia przez skarżącego podstawowych informacji dotyczących wysokości uzyskiwanego dochodu, ponoszonych wydatków, ewentualnych oszczędności spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące rzetelnej oceny jej stanu majątkowego. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Jednocześnie z akt sprawy wynika, iż wymagany na obecnym etapie postępowania wpis sądowy został przez skarżącego uiszczony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).