II SA/Kr 227/17

Kraków, dnia 7 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 24 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego W dniu 19 kwietnia 2017 r. M.B. złożyła do Sądu wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 24 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe jest osobą ubogą i osiąga bardzo niskie dochody. Wskazała, że wiele lat pozostawała bez stałej pracy. Skarżąca jest współwłaścicielką w ½ części domu oraz działki o pow. 15 a. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny, bowiem nie stać ją na poniesienie kosztów opłaty sądowej i kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Domaga się ona zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów. Skarżąca wskazuje, iż jest osobą bardzo ubogą, wydatkuje większość osiąganych dochodów na utrzymanie, utrzymuje się jedynie z minimalnego, niepełnego wynagrodzenia. Wskazuje na koszty utrzymania, leczenia, koszty dojazdu do pracy. Ponadto wskazuje, iż w szeregu prowadzonych przed Sądem sprawach musiała opłacić wpisy sądowe co znacznie uszczupliło jej bieżący budżet. Ponosiła te koszty również za pożyczone pieniądze. Aktualnie wnioskodawczyni wskazuje na koszty energii elektrycznej – wyrównanie 520 zł – szacunkowo 101,46 zł, telefon 50 zł, bilet miesięczny 100 zł, opłata za odpady 10 zł, opłata za wodę 52,60 zł, leki 80 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2017 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz wskazał, że skarżąca nie wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obecnie skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.440 zł . Jej wydatki konieczne zamykają się kwotą około 500 zł (opłaty za media, wykup lekarstw). Pozostałe zadeklarowane przez skarżącą wydatki nie mają charakteru koniecznych. Szczególnie wydatki na zakup tuszu, papieru do drukarki czy usług kserograficznych, o których wspomina w szeregu innych wniosków w sprawach prowadzonych przed sądem. Nawet jeśli skarżąca osiąga miesięczny dochód netto z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.440 zł, to jednak zsumowanie wszelkich wiarygodnie wykazanych wydatków o charakterze stałym i koniecznym (około 500 zł) wskazuje, że miesięcznie skarżąca po ich opłaceniu dysponuje jeszcze kwotą ok. 600 zł. Ponadto orzekający nie dał wiary skarżącej, iż prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe, skoro ponosiła opłatę za śmieci w Gminie, także za syna czyli za dwie osoby zamieszkujące przedmiotową nieruchomość (vide: art. 6h i 6j ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 2016. 250 t.j.). Trudno więc przyjąć, że obowiązek ten skarżąca realizuje tylko "dla zadowolenia T.S. ". Nie mniej należy zauważyć, że nawet gdyby owe koszty ponosiła tylko "dla zadowolenia T.S. " to znaczy, że stać ją i godzi się na dodatkowe wydatki, które w takiej sytuacji trudno uznać za konieczne. W sprzeciwie od tego postanowienia referendarza sądowego, skarżąca wskazała, iż Sąd bezpodstawnie odmówił jej przyznania prawa pomocy analizując dokumenty przedłożone do innych spraw. Ponadto jej zdaniem "sąd bezpodstawnie rozmnożył sprawy" i pominął rachunek w kwocie 520,26 zł za ogrzewanie. Dalej zarzuciła, że kłamstwem jest uznanie, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo razem z synem. Skarżąca podniosła, że zarabia tylko 1.440 zł i nie jest w stanie z tej kwoty poczynić żadnych oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a." - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu podzielić należy pogląd zaprezentowany przez referendarza sądowego, że skarżąca nie wykazała skutecznie, że należy jej się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że skarżąca w wielu sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie składała wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednakże jej oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym w poszczególnych sprawach różnią się od siebie. W myśl art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Z kolei art. 252 § 1a przewiduje, że oświadczenia, o których mowa w § 1, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Jeżeli więc oświadczenia skarżącej złożone w różnych sprawach różnią się od siebie, to niewątpliwie wpływa to na ocenę wiarygodności twierdzeń skarżącej, a co za tym idzie - na ocenę, czy skarżąca wykazała zaistnienie przesłanek do przyznania jej prawa pomocy. W formularzu złożonym w niniejszej sprawie skarżąca wskazała na następujące wydatki: bilet miesięczny 100 zł, telefon 50 zł, 101,46 zł opłaty za energię elektryczną, opłata za odpady 10 zł, opłaty za dojazdy autobusowe na rehabilitację 28 zł, zakup leków 80 zł, środki czystości 70 zł, opłaty za wodę 52, 64 zł, listy polecone – 21,80 zł. Okoliczności te skarżąca wykazała dołączając do akt sprawy kserokopie stosownych dokumentów. Podniosła, że pozostałą część dochodu przeznacza na wyżywienie. Ponadto wskazała, że jej zarobki osiągnęły kwotę 1400 zł. Wątpliwości budzi wysokość miesięcznego dochodu skarżącej. We wniosku wskazała na dochód w kwocie 1400 zł jednak nie przedłożyła na tę okoliczność jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałaby wysokość uzyskiwanego przez nią wynagrodzenia za którykolwiek miesiąc, podczas gdy w sposób skrupulatny udokumentowała ponoszone przez nią koszty, przedkładając liczne zaświadczenia i rachunki. Niemniej jednak, nawet gdyby dać wiarę, iż skarżąca otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 1400 zł (w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1247/16 – 789,71 zł, zaś w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1236/16 – 821 zł), zadeklarowane przez skarżąca wydatki nie przekraczają jej stałego dochodu z tytułu umowy o pracę. Ponadto w ocenie Sądu, argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być także fakt, że ze skarg tej samej skarżącej toczy się duża ilość postępowań sądowych. Przyznanie prawa pomocy nie jest bowiem uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, LEX nr 1270155). W ocenie Sądu biorąc pod uwagę powyższe okoliczności nie jest możliwe ustalenie faktycznie uzyskiwanego przez skarżącą dochodu, tym bardziej co wymaga powtórnego podkreślenia, że w innych sprawach, w których skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy podawała ona w składanych sprzeciwach odmienne kwoty uzyskanego dochodu za ten sam miesiąc, tj. listopad (w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1247/16 – 789,71 zł, zaś w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1236/16 – 821 zł). Z tego też względu Sąd nie mógł ocenić w pełni faktycznej sytuacji majątkowej skarżącej. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.