II SA/Kr 2274/01

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 czerwca 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie : NSA Izabela Dobosz WSA Małgorzata Brachel -Ziaja (spr) Protokolant : Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2005r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] 2001 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego K. S. kwotę 30 zł (trzydzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] 7. 2001 r. znak: [...] po rozpatrzeniu odwołania K.S. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] 01. 2001 r., znak: [...], orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości położonej w K. przy ul. W., oznaczonej jako działka nr "1" o pow. 392 m2 - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji Jak wynika z uzasadnienia decyzji przedmiotowa nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa umową notarialną z dnia [...] 05. 1968 r. w trybie ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z przeznaczeniem pod budownictwo mieszkaniowe Spółdzielni Mieszkaniowej w K. Gmina K, jako właściciel działki oddała tę nieruchomość umowa notarialną z dnia [...] 04. 1997 r. Stronnictwu "A" z siedzibą w W. w użytkowanie wieczyste na 99 lat. Na wniosek Stronnictwa "A" działka nr "1" o pow. 396 m2 została wyłączona z księgi wieczystej nr [...] i dla działki tej założono księgę Nr [...], a w jej dziele II zostało ujawnione Stronnictwo "A", jako użytkownik wieczysty gruntu i właściciel budynku stanowiącego odrębny przedmiot prawa własności Zgodnie z postanowieniami art. 229 u.g.n.. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 tej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem jej wejścia w życie nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. W przedmiotowej sprawie nabycie przez Stronnictwo "A" nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. przed dniem 1.01. 1998 r. i zostało ujawnione w księdze wieczystej. Skoro w sprawie zachodzą przesłanki wynikające z art. 229 u.g.n. przeto zasadnie organ I instancji umorzył postępowanie. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, skarżący K. G. S. zarzucił niezgodność z prawem decyzji Wojewody [...] podnosząc, że: 1/ Ustanawiając użytkowanie wieczyste Zarząd Gminy naruszył przepisy art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z dn. 29.04. 1985 r. które mają odpowiedniki w przepisach art. 136 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce gruntami z dnia 21.08 1997 r., a które wymagały zgody właściciela na użycie nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Obowiązek ten nie był uzależniony od wniosku właściciela o zwrot, nieruchomości. Jednakże Gmina wiedziała, że skarżący ubiega się o zwrot przedmiotowej nieruchomości, gdyż była stroną tego postępowania. Uwłaszczenie nastąpiło więc z naruszeniem prawa bowiem po złożeniu wniosku przez uprawnionego do żądania zwrotu nieruchomości, wbrew zakazowi z art. 47 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, który ma charakter bezwzględny i nieograniczony czasowo /wyrok NSA OZ w Krakowie z dn. 7.04. 1997 r. II SA /Kr 1787/96 i T. Woś "Wywłaszczenia i zwrot nieruchomości" W-wa 1998 s. 210/. 2/ W razie wystąpienia przesłanek zwrotu na organie spoczywa obowiązek doprowadzenia stanu, w którym stanie się on na powrót organem rzeczywiście władającymi sporną nieruchomością. 3/ Wbrew obowiązkowi wynikającemu z ustawy, organ nie dokonał badania przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia /decyzji o wywłaszczeniu dla określenia celu, decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycyjnej/. Nie ulega wątpliwości, iż Spółdzielnia Mieszkaniowa nigdy takiej decyzji lokalizacyjnej nie uzyskała, a tylko taki fakt, w zgodności z celem wywłaszczenia określonym w akcie notarialnym z dnia 29.05. 1968 r. mógłby stanowić przesłankę odmowy zwrotu nieruchomości. 4/ Od daty złożenia wniosku o zwrot nieruchomości wszelkie działania dotyczące tej nieruchomości; czy to o charakterze faktycznym, czy też prawnym wywierające skutki w zakresie stanu prawnego nieruchomości pozostają bez wpływu na ocenę jej zbędności, jeżeli w dacie złożenia wniosku o zwrot, nieruchomość ta była zbędna w rozumieniu art. 69 ust. 1 u.g.g., o czym przesądza nie zrealizowanie celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w osnowie decyzji i argumenty wskazane w jej uzasadnieniu. Sąd rozpoznając skargę zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. -Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271/ - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30. 08. 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Właściwym zatem do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zgodnie z treścią art. 134 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie jest związany granicami skargi i jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w sprawie. Skarga jest uzasadniona. Zarzutom skarżącego nie można odmówić słuszności. W toku postępowania nie zostały bowiem wyjaśnione i ustalone istotne okoliczności mające zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcie w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Jak wynika z akt spawy Skarb Państwa nabył od J.S. aktem notarialnym z dnia 29.05. 1968 r. zdziałanym w PBN w K. do Rep. [...], prawo własności kilku wymienionych w nim nieruchomości w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. /Dz.U. Nr 18 póz.61/, z przeznaczeniem pod budownictwo Spółdzielni Mieszkaniowej. W dniu [...] 04. 1982 r. zmarła J.S., a spadek po niej na podstawie testamentu nabył K.G.S. w całości, co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia 5. 11. 1982 r. /sygn. [...] W dniu 20.05.1996 r. K.G.S. złożył wniosek o zwrot części nieruchomości objętej powołanym wyżej aktem notarialnym, stanowiącej część wywłaszczonej działki nr [...], a oznaczonej obecnie w ewid. gruntów m. K. nr "1", opow. 396 m2 , obręb [...] położonej w K. przy ul. W. Spółdzielnia Mieszkaniowa w piśmie z dnia 19.06. 1996 r. skierowanym do Urzędu Rejonowego w K. Oddział Gospodarki Gruntami w odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości m. in. działki ozn. dawnej nr [...] poinformowała, że nie rości sobie żadnych praw do niej, gdyż nie pozostaje w jej posiadaniu, gdyż znajduje się poza osiedlem mieszkaniowym, i w zw. z tym wniosła o wyłączenie jej z postępowania administracyjnego na zasadzie strony. Aktem notarialnym z dnia [...] 04. 1997 r., [...] Gmina Miasta K., jako właściciel działki nr "1" zawarła umowę ze Stronnictwem "A" z siedzibą w W., na podstawie art. 80 ust. 1a ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dnia 29.04.1985 r. /nowela do ugg z dnia 21.10.1994 r/ o oddanie przedmiotowej działki w wieczyste użytkowanie na okres 99 lat oraz sprzedaży znajdującego się na niej budynku parterowego. Na tle powyższych bezspornych okoliczności nie można odmówić słuszności zarzutom skarżącego o niezgodności zaskarżonej decyzji z obowiązującym w dacie jej wydania stanem prawnym. Przepis art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wprowadził zakaz obowiązujący i obecnie (por. art. 136 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami ), użycia wywłaszczonej nieruchomości na inne cele, niż określone w decyzji o wywłaszczeniu. Zakaz ten ulegał wyłączeniu tylko w jednym przypadku gdy nieruchomość nie mogła być zwrócona w trybie art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu ze względu na brak ich zgody na zwrot, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Kategoryczne i jednoznaczne brzmienie art. 69 ustawy o gosp. gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości w powiązaniu z zakazem z art. 47 ust. 4 nie pozostawia żadnych wątpliwości, że pierwszeństwo w przypadku kolizji z roszczeniami osób trzecich ma poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości: nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W szczególności roszczenie, jako mające na celu zmianę w sferze własności wyprzedzało roszczenie wynikające z art. 80 ust. 1a u.g.g., którego zapis nie stwarzał obowiązku po stronie organu oddania gruntów odpowiednio z zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste posiadaczom gruntów stanowiącym własność Skarbu Państwa lub Gminy, którzy nie legitymowali się w dniu 5.12.1995 r. dokumentami o przekazaniu im gruntów w formie prawem przewidzianej, na ich wniosek złożony do dnia 31. 12. 1995 r. Przepis ten stanowi, że; grunty te mogą być oddane odpowiednio w zarząd, użytkowanie, lub użytkowanie wieczyste. Zwłaszcza z uwagi na dopuszczoną tym przepisem możliwość uznania administracyjnego, postępowanie w sprawie wniosku Stronnictwa "A" o oddanie mu przedmiotowego gruntu w użytkowanie wieczyste powinno zostać obligatoryjnie zawieszone do czasu rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela. Bowiem właśnie ta sprawa zmierzająca do wywarcia skutku w sferze własności przedmiotowej nieruchomości miała charakter zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 par 1 pkt 4 k.p.a. dla tego postępowania, o którym powinien być powiadomiony skarżący. Co więcej nieruchomość ta nie mogła zostać oddana w użytkowanie wieczyste na podstawie powołanego art. 80 ust. 1a, jeżeli zaktualizowały się przesłanki zwrotu nieruchomości. Dla realizacji uprawnienia poprzedniego właściciela z przytoczonego w dosłownym brzmieniu przepisu art. 69 u.g.g. konieczne jest zaistnienie ustawowej przesłanki zwrotu nieruchomości jaką jest jej zbędność na cel wywłaszczenia. Jak wynika z treści korespondencji organu orzekającego w sprawie zwrotu nieruchomości z Spółdzielnią Mieszkaniową pod potrzeby, której dokonano wywłaszczenia, nieruchomość ta, w ogóle nie została użyta przez Spółdzielnię na cel wywłaszczenia i pozostała poza granicami wybudowanego osiedla, ./por. k. 11-127/ Jednakże organy orzekające w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie dokonały w tym zakresie żadnych własnych ustaleń, uważając, że skoro w toku postępowania administracyjnego Gmina Miasta K. będąca stroną tegoż postępowania zadysponowała przedmiotową nieruchomością; oddając ją w użytkowanie wieczyste innemu podmiotowi na 99 lat., to postępowanie w sprawie zwrotu tej nieruchomości stało się bezprzedmiotowe wobec treści art. 299 u.g.n, Tym samym roszczenie poprzedniego właściciela przysługującego mu z mocy z art. 136 ust. 3 tej ustawy zostało zniweczone. Z przytoczonego już wyżej przepisu art. 47u.g.g. wyraźnie wynika, że nie można decydować o przeznaczeniu nieruchomości na inny cel, niż określono w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli właściciel nie wypowie się o rezygnacji z przysługującego mu z mocy ustawy uprawnienia. Oznacza, to że gdyby nieruchomość miała zostać przeznaczona na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, to właściwy organ administracji powinien z urzędu poinformować byłego właściciela lub jego spadkobiercę o możliwości zwrotu nieruchomości zgodnie z zasadą praworządności i lojalności organów administracji w stosunku do obywatela /por. OSN III CKN 20/99 LEX nr 52367/ Z ugruntowanego i bogatego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika że ; 1/ użycie nieruchomości w rozumieniu art. 47 ust. 4 ustawy o gosp. gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, należało rozumieć nie tylko gospodarcze przeznaczenie nieruchomości i jej fizyczne wykorzystanie, ale także rozporządzenie nieruchomością w drodze czynności prawnej, w wyniku której prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości przechodzi na inną osobę. Rozporządzenie takie jest następstwem niewykorzystania nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i jego skutkiem staje się niemożność takiego wykorzystania nieruchomości w przyszłości. 2/ Art. 47 ust. 4 ustawy o g.g. statuujący ustawowy zakaz użycia wywłaszczonej nieruchomości na inne cele niż określone w decyzji o wywłaszczeniu, gdy nieruchomość podlega zwrotowi w trybie art. 69 ustawy o g.g.., zawierał normę o charakterze imperatywnym. W konsekwencji, czynność prawna dokonana z naruszeniem zakazu wynikającego z przepisu bezwzględnie obowiązującego jest stosownie do art. 58 par. l k. c. - czynnością nieważną, /por. wyrok SN, III CKN 543/00 - LEX nr 54361, wyrok SN II CKN 20/99 - LEX 52367, wyrok SN, ICKN 1102/98 - LEX 110623/ Tak więc w sytuacji gdy roszczenie poprzedniego właściciela nie było wyłączone zgodnie z treścią art. 47 ust. 4 drugi człon zdania, to należało rozpoznać sprawę o zwrot nieruchomości zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego. Jeżeli w toku postępowania organ stwierdzi, iż stosownie do normy zawartej w odnośnym przepisie (uwzględniając zmianę stanu prawnego ), nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a zatem istnieją przesłanki do jej zwrotu, to stosownie do art. 97 par 1 pkt 4 k.p.a. - ma on obowiązek zawiesić postępowanie o zwrot nieruchomości do czasu uregulowania w ramach dostępnych środków prawnych uwolnienia nieruchomości od użytkowania wieczystego, które powstało na podstawie umowy w okolicznościach wyżej omówionych i podjąć właściwe czynności celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości określone w art. 100 par l k.p.a.. /por. T. Woś " Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości " WP Lexis Nexis W-wa 2002 . Wydanie 2, str. 233-2357 Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że decyzja została wydana przedwcześnie, bez przeprowadzenia należytego postępowania wyjaśniającego i analizy materiału dowodowego, co stanowi naruszenie przepisów postępowania, a to; art. .6, 7,8, 9, i art. 77 k.p.a., a nadto została wydana z naruszeniem prawa materialnego art. 47 ust. 4 i art. 69 ustawy o gosp. gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W związku z czym Sąd uchylił wszystkie decyzje wydane w tej sprawie w ramach postępowania administracyjnego Takie rozstrzygniecie sięgające w głąb sprawy jest w tym przypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia w myśl przepisu art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy dodać na koniec, że przesłanka negatywna przewidziana art. 229 u.g.n. wyłączająca możliwość zwrotu nieruchomości " roszczenie o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuj e" jest przesłanką merytoryczną (materialną) prowadzącą do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nie do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 k.p.a. W tej sytuacji Sąd uwzględniając skargę orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 lit. "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.