II SA/Kr 231/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie WSA Aldona Gąsecka-Duda WSA Mirosław Bator / spr. / Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2009 r. sprawy ze skargi D.G. , E.G. , G.K. i J.K. na decyzję Wojewody [....] z dnia 10 grudnia 2008 r. nr [....] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości skargę oddala II SA/Kr 231/09 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] marca 2008r. Prezydent Miasta K. na podstawie art. 136 ust. 3. art. 137 ust. l art. 142 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 z późn. zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz Upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] - po rozpatrzeniu wniosku J.K. , G.K. , E.G. i D.G.-S. o zwrot parceli l. kat. 1 b. gm. kat. N. orzekł o odmowie zwrotu części działki ewidencyjnej nr 2 o pow. 849 m2 obr. [...]. ewid. K. , objętej księgą wieczystą [...], stanowiącej własność Akademii [...] w K. w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa parceli I. kat 1 oraz o odmowie zwrotu części działki ewidencyjnej nr 3 o pow. 4802 m2 obr. [...]. ewid. K. , objętej księgą wieczystą [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa we władaniu Komendy Wojewódzkiej Policji w K. w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa parceli l. kat. 1 b. gm. kat. N. na rzecz J.K. , G.K. , E.G. i D.G.-S. . Na podstawie zebranej dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej organ I instancji ustalił, iż parcela l. kat. 1 stanowi obecnie część działek nr 4 , nr 5 , nr 6 , nr 7 , nr 8 , nr 3 , nr 9 , nr 2 , nr 10 nr 11. obr. [...]. ewid. K. , przy czym niniejsze postępowanie dotyczy działek nr 2 i nr 3 obr. [...]. ewid. K. m. K. . Na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalono, że osobami uprawnionymi do występowania z roszczeniem o zwrot części nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. 1 , stanowiącej poprzednio własność H.G. są obecnie D.G.-S. , E.G. , G.K. i J.K. . Odnośnie części działek nr 3 i nr 2 w granicach parceli l. kat. 1 , organ I instancji ustalił, działka nr 3 stanowi obecnie własność Skarbu Państwa we władaniu Komendy Wojewódzkiej Policji w K. . Działka nr 2 stanowi natomiast własność Akademii [...] w K. na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody z dnia [...].03.2007 r. nr [...] stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez [...] w K. z dniem 01.09.2005 r. prawa własności w/w działki na podstawie przepisów ustawy z dnia 27.07.2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Parcela l. kat. 1 wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ostatecznego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] 1952 r. nr [...] , które wydane zostało na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939 – 1945r. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że parcela l. kat. 1 wraz z innymi parcelami została zajęta przez okupanta w okresie wojny. Na przedmiotowej nieruchomości okupant wybudował garaże samochodowe i budynek administracyjny. Garaże te po ustąpieniu okupanta zostały zajęte przez Skarb Państwa i po remoncie w dalszym ciągu pozostają w jego posiadaniu. Organ I instancji zaznaczył, że przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami nie zawiera ograniczenia z którego wynikałoby, że dotyczy on wyłącznie nieruchomości wywłaszczonych w trybie i na zasadach określonych w tej ustawie. W konsekwencji oznacza to, że przez nieruchomość wywłaszczoną, w rozumieniu tego przepisu należy rozumieć również nieruchomość wywłaszczoną na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945. Równocześnie organ wskazał, że z uwagi na fakt, iż podstawą wydania orzeczenia o wywłaszczeniu w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. było uprzednie zrealizowanie celu wywłaszczenia, w jego ocenie, nie może być mowy o zbędności nieruchomości w rozumieniu art. 137 cytowanej wyżej ustawy. W związku z powyższym uznać należało, że do wywłaszczenia dokonanego na podstawie przepisów w/w dekretu nie ma zastosowania instytucja zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie przepisów obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odwołanie od tej decyzji do Wojewody wniosły D.G. –S. , G.K. , E.G. i J.K. , zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 107 § 3 kpa w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 137 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami, równocześnie wnioskując o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta K. oraz orzeczenie o zwrocie przedmiotowych działek bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Decyzją z dnia [...] grudnia 2008r. znak:[...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kpa (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., nr 98, póz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r., nr 261, póz. 2603 z późn. zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, iż zgodnie z tym co ustalił organ I instancji parcela l. kat. 1 , wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z [...] 1952 r. nr [...], wydanego w oparciu o przepisy art. 22 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z 24 września 1934 r. - prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem (Dz. U. Nr 86, póz. 776) oraz dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz. U. R.P. Nr 20 póz. 138 i z r. 1949 r. Nr 65 póz. 527). Organ odwoławczy zaznaczył, iż z zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego z dnia [...] 1970r. wynika, iż Skarb Państwa nabył, a rodzina G. utraciła prawo własności przedmiotowej nieruchomości na mocy orzeczenia o wywłaszczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...]1952 r., nr [...]. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę na treści księgi wieczystej nr [...] z której wynika, że prawo własności całej nieruchomości wpisanej w tej księdze przeniesione zostało na rzecz Skarbu Państwa. Przyjąć zatem należy, że sąd wieczystoksięgowy ustalił w sposób wiążący erga omnes, czy zostało przeniesione prawo własności, mocą jakiego aktu i w jakiej dacie został wpisane. W tym stanie rzeczy organy administracyjne, orzekające w sprawie zwrotu nieruchomości były obowiązane przyjąć stan prawny nieruchomości na podstawie wpisów wskazanych w księdze wieczystej. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji dokonał prawidłowej kwalifikacji przedmiotowej nieruchomości stwierdzając, że przysługuje jej status nieruchomości wywłaszczonej. Parcela l. kat. 1 została bowiem wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie indywidualnej decyzji administracyjnej wydanej po przeprowadzeniu postępowania wywłaszczeniowego w związku z realizacją celów użyteczności publicznej. Na uwzględnienie zasługuje fakt, iż w/w dekret z 7 kwietnia 1948r. miał na celu uregulowanie stanu prawnego nieruchomości zajętych już w czasie wojny na określony cel użyteczności publicznej, a znajdujących się w dniu wejścia w życie dekretu (16 kwietnia 1948 r.) we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Wywłaszczenie w trybie powołanego dekretu miało zatem charakter następczy. Odnosiło się tylko do zajętych nieruchomości, na których został już zrealizowany cel użyteczności publicznej. Zatem w odniesieniu do nieruchomości przejętych w trybie tego dekretu podstawą wydania decyzji wywłaszczeniowej było już uprzednie zrealizowanie celu wywłaszczenia i w związku z tym nie może być mowy o zbędności takiej nieruchomości w rozumienie art. 137 stawy o gospodarce nieruchomościami, który odnosi się do nieruchomości wywłaszczonych (nabytych) dla realizacji przyszłego celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Biorąc pod uwagę powyższe, organ odwoławczy stwierdził, iż decyzja Prezydenta Miasta K. z [...] marca 2008 r. jest prawidłowa, wobec czego orzekł o utrzymaniu jej w mocy. Skargę na powyższą decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyły D.G.-S. , G.K. , E.G. i J.K. zarzucając naruszenie przepisów art. 6, art. 7, art. 77, art. 107 § 1, art. 107 § 3 i art. 140 Kpa oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżące zarzuciły, że decyzja organu I instancji nie wskazuje na podstawie jakich okoliczności i dowodów organ uznał, że na nieruchomości doszło do zrealizowania celów wywłaszczenia określonych w dekrecie z 1948r. Podobnie zdaniem skarżących organ I instancji nie wykazał w oparciu o jaki dowody uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, w szczególności nie wyjaśniono w jaki sposób są obecnie wykorzystywane działki objęte wnioskiem o zwrot. Również decyzja organu II instancji nie powołuje żadnych okoliczności i dowodów mogących świadczyć o tym, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany. Organ II instancji przyjął wybiórczo jedynie część dowodów, nie odniósł się do wniosku skarżących o przeprowadzenie oględzin. W dalszym ciągu nie wiadomo jaka jest powierzchnia wolna od zabudowy ani w której części nieruchomości stoją garaże poniemieckie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podkreślając, że wywłaszczenie w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. miało charakter następczy i odnosiło się tylko do nieruchomości, na których został już zrealizowany cel użyteczności publicznej. Podstawą wywłaszczenia była uprzednia realizacja tego celu, a nie zamiar jego realizacji w przyszłości. W związku z powyższym nie można mówić o zbędności przedmiotowych nieruchomości na cel wywłaszczenia stosownie do art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty – w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania. Przepis art. 151 mówi z kolei, iż w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest żądanie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z dnia [...] marca 1958r. wydanego w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945r. Dz.U. z 1948 Nr 20 poz. 138. Dekret ten w art. 1 ust 1 stanowił, iż dopuszczalne jest wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1) i znajdujących się w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Podstawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uregulowane są w art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 136 ust. 3 tej ustawy - poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis art. 137 ust 1 przesądza natomiast, iż nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Zdaniem sądu (co do zasady) na podstawie art. 136 z tej ustawy, roszczenie o zwrot nieruchomości przysługuje tylko w przypadku wywłaszczenia nieruchomości dokonanego na podstawie obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, po spełnieniu przesłanek o których mowa w art. 136 i 137. Nie przysługuje natomiast (co do zasady) w stosunku do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych aktów prawnych. Wynika to z brzmienia art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami zgodnie z którym, przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach, ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi, art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami [...] Parku Narodowego. Jak stanowi § 2 tego artykułu przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli; art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych; ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Mając na uwadze powyższe przyjąć należy, iż przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami w stosunku do nieruchomości przejętych lub nabytych (a także wywłaszczonych) na podstawie aktów prawnych wymienionych w art. 216, należy stosować w sposób nie bezpośredni lecz odpowiedni i tylko w zakresie o którym mowa w art. 216. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w pełni podziela bowiem pogląd ukształtowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż uregulowania przepisu 216 w/w mają charakter szczególny i wyczerpujący. Nie jest zatem dopuszczalna wykładnia rozszerzająca zastosowanie tego przepisu na inne przypadki utraty własności w drodze wywłaszczenia lub innego rodzaju nabycia własności przez Skarb Państwa lub jednostkę gminy. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2000r. sygn. I SA 537/99, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2004r. sygn. OSK 771/04 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 marca 2008r.sygn. II SA/Lu 796/07). Przepis art. 216 enumeratywnie wylicza bowiem kategorie nieruchomości przejętych lub nabytych przez Skarb Państwa w innym trybie do których przepisy ustawy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio. Nie są wśród nich wymienione nieruchomości przejęte lub nabyte przez Skarb Państwa w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny. Brak zatem podstaw by w niniejszej sprawie uznać zasadność stanowiska skarżących domagających się zwrotu wywłaszczonych nieruchomości dokonanego właśnie na podstawie tego aktu prawnego. Nie jest on wymieniony w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a zatem nie można do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie tego dekretu stosować mechanizmu zwrotu nieruchomości określonego w art. 136 i 137 ustawy. Rozpatrując niniejszą sprawę przywołać należ wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2008r. SK 43/07. W ocenie Trybunału pominięcie - w art. 216 ustawy - dekretu o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny nie prowadzi do różnicowania sytuacji prawnej byłych właścicieli i ich spadkobierców w porównaniu z sytuacją prawną byłych właścicieli i ich spadkobierców wywłaszczonych na podstawie innych ustaw. Ustawodawca traktuje wymienione podmioty jednakowo, bez żadnych zróżnicowań faworyzujących jak i dyskryminujących. W konsekwencji nie ma podstaw do stwierdzenia, że ustawodawca naruszył zasadę równości. Nie ma również podstaw do stwierdzenia, że prawodawca naruszył zasadę równej ochrony własności, dziedziczenia i innych praw majątkowych, wyrażoną w art. 64 ust. 2 Konstytucji. Zaznaczyć również należy, że Sąd nie podziela stanowiska organów administracji obu instancji, iż ustawa o gospodarce nieruchomościami nie zwiera ograniczenia, z którego wynikałoby, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczą jedynie nieruchomości wywłaszczanych w trybie tej ustawy. Niemniej jednak poza argumentami o których mowa wyżej, należy zgodzić się ze stanowiskiem, że w rozpatrywanej sprawie nie można mówić o zbędności przedmiotowych nieruchomości na cel wywłaszczenia stosownie do przepisu art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy. Wywłaszczenie na podstawie przepisów dekretu miało bowiem charakter następczy i odnosiło się do nieruchomości, na których uprzednio został zrealizowany cel użyteczności publicznej. Mając na uwadze powyższe uznać należy, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą podstawy do uwzględnienia żądania skarżących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Żaden z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje zwrotu nieruchomości w okolicznościach jakie występują w rozpatrywanej sprawie. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.