II SA/Kr 233/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi B. P. i M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 11 marca 2014r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a I. Oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. Oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 9 lutego 2018r. R. P., uczestniczka postępowania, dopuszczona do udziału w sprawie na mocy postanowienia WSA w Krakowie z dnia 29 stycznia 2018r. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi B. P. i M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 marca 2014r. Strona domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika z uwagi na brak własnych świadczeń, niskie dochody rodziny – a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia adwokata. Zdaniem orzekającego, wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe z mamą i babcią. Pozostaje bez pracy, bez jakichkolwiek świadczeń. Aktualnie wyjechała za granicę w poszukiwaniu pracy – nadal bezskutecznie. Obecnie utrzymuje się z pożyczonych pieniędzy. Rodzina strony utrzymuje się natomiast z emerytury matki i babci – łącznie w wysokości 2778 zł. Wnioskodawczyni wskazuje koszty miesięcznego utrzymania na kwotę 1380 zł , do tego koszty roczne, kwartalne ubezpieczenia, opału, środków higienicznych. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom z lat 50 tych o pow. 120 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1,3 ha – na której rośnie trawa. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Na wezwanie orzekającego do uzupełnienia wniosku – uczestnik podaje, iż nie ma żadnych rachunków bankowych, jest właścicielem samochodu [...] z 1995r. o wartości 500 zł. Z uwagi na wichury sierpniowe – matka strony zmuszona była zaciągnąć pożyczkę na remont dachu w wysokości 10 000 zł. Sama wnioskodawczyni nie ma żadnych źródeł dochodów, na razie nie pracuje. W chwili obecnej nie podjęła żadnej pracy zarobkowej gdyż trudno za granicą znaleźć pracę z ubezpieczeniem. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, wnioskodawczyni nie wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest ona w stanie ponieść ew. kosztów sądowych w niniejszej sprawie, szczególnie wobec okoliczności, iż żadne koszty na obecnym etapie postępowania od uczestniczki postępowania nie są wymagane. Orzekający ma wątpliwości co do faktycznej sytuacji majątkowej strony. Jak wynika bowiem z akt sprawy , już w 2014r R. P. wyjechała za granicę w poszukiwaniu pracy. Trudno zatem uwierzyć, żeby od tamtej pory przebywała za granica bez pracy, będąc cały czas na utrzymaniu rodziny i korzystając z pożyczonych pieniędzy. Wnioskodawczyni nie uwiarygodniła , że pracy tej podjąć nie może ze względu na zły stan zdrowia czy inne obiektywne okoliczności – a zatem ma pełne możliwości zatrudnienia. Niewiarygodnym zatem jest stwierdzenie, iż pracy za granicą od przynajmniej 2014 roku nie znalazła. W złożonym wniosku pojawia się również stwierdzenie, iż takową ofertę pracy aktualnie dostała i przebywa w związku z tym 2500 km od miejsca zamieszkania. W związku z powyższym, pojawiły się wątpliwości co do faktycznej sytuacji zarobkowej strony, a zatem - zwolnienie strony od konieczności uiszczenia ew. przyszłych kosztów sądowych nie uznano za uzasadnione. Przesłanki warunkujące te pomoc nie zostały uwiarygodnione w sposób nie budzący wątpliwości. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata podobnie uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej ponieść również kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obligatoryjny. Orzekający natomiast, przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać adwokata czy radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne i sytuację materialną i bytową wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, sytuacja rodzinno – bytowa strony budzi wątpliwości, skarżąca co najmniej od 2014 roku przebywa za granicą, - a pomija ten fakt w aktualnie złożonym wniosku , sugerując, iż do tej pory była osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i dopiero teraz wyjechała za granice w poszukiwaniu pracy. Jest osobą stosunkowo młodą, nie wykazującą żadnych przeciwwskazań do zdobycia zatrudnienia. Tymczasem ma to znacznie dla oceny całokształtu przesłanek uzasadniających przyznanie jej pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu i wiarygodności twierdzeń składanych w niniejszym postępowaniu. Nie ma też znaczenia ew. argument strony o braku wiedzy prawniczej. Nie jest to przesłanka warunkująca i brana pod uwagę przy ocenie przesłanek uzasadniających przyznanie kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Wnioskodawczyni do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie pełnym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie dla niej adwokata należy uznać za nieuzasadnione i nieadekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).