II SA/Kr 233/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Sędzia WSA Krystyna Daniel po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi B. P. i M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 11 marca 2014 r., [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: 1. oddalić wniosek R. P. o zwolnienie od kosztów sądowych 2. oddalić wniosek R. P. o przyznanie adwokata z urzędu W dniu 9 lutego 2018 r. R. P., uczestniczka postępowania, dopuszczona do udziału w sprawie na mocy postanowienia WSA w Krakowie z 29 stycznia 2018r. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w niniejszej sprawie. Uczestniczka domagała się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika z uwagi na brak własnych świadczeń, niskie dochody rodziny – a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia adwokata. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe z mamą i babcią. Pozostaje bez pracy, bez jakichkolwiek świadczeń. Aktualnie wyjechała za granicę w poszukiwaniu pracy – nadal bezskutecznie. Obecnie utrzymuje się z pożyczonych pieniędzy. Rodzina strony utrzymuje się natomiast z emerytury matki i babci – łącznie w wysokości 2778 zł. Wnioskodawczyni wskazuje koszty miesięcznego utrzymania na kwotę 1380 zł , do tego koszty roczne, kwartalne ubezpieczenia, opału, środków higienicznych. Z akt sprawy wynika, że posiada dom z lat 50 tych o pow. 120 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1,3 ha – na której rośnie trawa. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Na wezwanie orzekającego do uzupełnienia wniosku – uczestniczka podała, że nie ma żadnych rachunków bankowych, jest właścicielem samochodu [...] z 1995r. o wartości 500 zł. Z uwagi na wichury sierpniowe – matka strony zmuszona była zaciągnąć pożyczkę na remont dachu w wysokości 10 000 zł. Sama wnioskodawczyni nie ma żadnych źródeł dochodów, na razie nie pracuje. W chwili obecnej nie podjęła żadnej pracy zarobkowej, gdyż trudno za granicą znaleźć pracę z ubezpieczeniem. Referendarz sądowy postanowieniem z 28 lutego 2018 r. oddalił wniosek R. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. R. P. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez stwierdzenie, że nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wbrew ustaleniom zawartym w uzasadnieniu nie posiada środków na pokrycie kosztów sprawy, a sama osobiście nie może w niej uczestniczyć i reprezentować swoich interesów. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu uczestniczka podniosła, że jej majątek stanowi de facto dom, w którym zamieszkuje rodzina, w szczególności matka oraz chora, leżąca babcia. Z tego majątku nie może osiągać żadnego dochodu, ani do spieniężyć bowiem jest on centrum życiowym jej rodziny. Sama nie ma pracy. Sezonowo wyjeżdża do pracy we [...]. Nie jest tak, jak napisano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że jest tam stale. Chcąc wyjechać do pracy już musi poczynić oszczędności, bo zanim zarobi, musi mieć za co się utrzymać. Przywiezione pieniądze wystarczają jej na życie, a nie pozwalają na poczynienie żadnych oszczędności. Podkreśliła, że orzekający nie uwzględnił zmiany okoliczności na rynku pracy we [...]. Aktualnie jest bardzo źle, z uwagi na dużą ilość uchodźców, którzy podejmują się pracy za niskie wynagrodzenia. W okresie między dopuszczeniem do udziału w sprawie a terminem rozprawy nie zdążyłaby nawet poczynić oszczędności na wynagrodzenie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), przepisy przywołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu dotychczasowym. Ustawa nowelizująca weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną przed 15 sierpnia 2015 r., zatem zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, w rozpatrywanej sprawie będzie miał zastosowanie przepis art. 260 p.p.s.a. w jego dotychczasowym brzmieniu. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Z przytoczonych przepisów wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego. Obowiązek wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "gdy wykaże" (osoba fizyczna). Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Podkreślić również należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Obowiązek stron ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2004 r. sygn. FZ 463/04, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/GI 219/08). Według poglądów wyrażanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, podzielanych przez sąd w tej sprawie, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04). Okoliczność tą, tj. niemożliwość sfinansowania kosztów sądowych, strona powinna wykazać. W ocenie sądu, oświadczenie złożone przez R. P. jest niemiarodajne i nie pozwala na poczynienie niezbędnych ustaleń odnośnie jej sytuacji majątkowej. Skarżąca podała, że dochód rodziny stanowi kwota 2778 zł, na który składają się wyłącznie emerytury otrzymywane przez jej matkę i babkę. W zestawieniu tym pominęła zupełnie środki finansowe uzyskiwane przez nią tytułem wynagrodzenia za pracę. Uczestniczka zadeklarowała, że podejmuje "sezonowe" prace we [...], natomiast nie podała jakiego rzędu kwoty uzyskiwane z tego tytułu zasilają rodzinny budżet. Na uwagę zwraca fakt, że skarżąca podejmuje zatrudnienie za granicą przynajmniej od 2014 r. (co wprost wynika z udzielonego przez nią pełnomocnictwa przedłożonego w tut. sądzie w dniu 20 czerwca 2014 r. (k. 20 akt sądowych)), a zatem taki sposób zarobkowania musi być dla niej opłacalny. Zważywszy bowiem na aktualną sytuację na rynku pracy w Polsce i niską stopę bezrobocia można domniemywać, że uczestniczka wybiera zatrudnienie we [...] z uwagi na możliwość wyższych zarobków. Skarżąca, mimo deklarowanej trudnej sytuacji materialnej, nie wykazała również, aby korzystała z jakiejkolwiek pomocy czy wsparcia oferowanych przez państwo. Taki stan rzeczy świadczy o tym, że złożone oświadczenie jest niewiarygodne, a należy wyraźnie zaznaczyć, że rolą sądu nie jest prowadzenie dochodzenia w celu ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, gdyż to w interesie wnioskodawcy jest takie wypełnienie wniosku, aby pozwalało na poczynienie jednoznacznych ustaleń w sprawie. Na marginesie sąd wyjaśnia, że skarżąca posiada status uczestnika w niniejszym postępowaniu i na obecnym etapie nie ma obowiązku ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych. Co więcej skarżącą w sprawie jest jej matka, która na mocy postanowienia tut. sądu z 28 sierpnia 2014 r. reprezentowana w sprawie jest przez pełnomocnika wyznaczonego przez Okręgową Radę Adwokacką w [...]. Z uwagi na fakt, że R. P. umocowała do działania w swoim imieniu skarżącą, należy uznać, że ich interesy w sprawie są zbieżne. Należy przy tym zaznaczyć, że jedyną przesłanką jaką sąd bierze pod uwagę przy ocenie wniosku o prawo pomocy jest sytuacja majątkowa wnioskodawcy, zatem okoliczność taka jak brak możliwości wzięcia osobistego udziału w rozprawie nie może uzasadniać ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jeżeli okaże się, że skarżąca z racji podjęcia "sezonowego" zatrudnienia w dacie kolejnej rozprawy będzie znajdowała się poza granicami kraju, to jej stanowisko w sprawie będzie mogło być przedstawione przez jej dotychczasowego pełnomocnika tj. B. P.. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.