II SA/Kr 2344/01

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 listopada 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak WSA Grażyna Firek ( spr.) Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2005r. sprawy ze skargi G. W. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] 2001r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich skargę oddala II SA/Kr 2344/01 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] sierpnia 2000 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997r Nr 142 poz. 950 z poźn. zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił G.W. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBOWiD w [...] decyzją z dnia [...] marca 1977 r. z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" w okresie od 5 sierpnia 1945 r. do 31 grudnia 1947 r. - łącznie 2 lata 5 miesięcy. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że G.W. w okresie zaliczonym przez ZBOWiD jako działalność kombatancka prowadził działalność w organach Bezpieczeństwa Publicznego /Milicji Obywatelskiej/. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie akt ZBOWiD. W związku z tym stwierdził , że G.W. uzyskał na mocy dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 -1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Wyjaśnił jednocześnie, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśniania czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. l ust.2 , art.2 i 4 ustawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nazwanym "Odwołanie" G.W. podniósł, że był zmuszony pracować w b.UB i MO z uwagi na trudną sytuację materialną rodziny z której pochodził, w czasie pracy nie zajmował żadnych kierowniczych stanowisk, ani nikt z jego strony nie doznał krzywdy, podkreślił, że sam był zatrzymany w areszcie b.UB bez żadnej sankcji, a nadto, że w 1967 r. został zwolniony z pracy w MO dyscyplinarnie za spowodowanie wypadku samochodowego w dniu wolnym od pracy. Zwrócił też uwagę, że w 1980 r. wstąpił do SOLIDARNOŚCI i brał czynny udział w organizowanych strajkach. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2001r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § l pkt l , art. 127 § 3 kpa oraz art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U, z 1997r Nr 142 poz. 950 z poźn. zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2000r Nr [...] W uzasadnieniu decyzji wskazał, że G.W. otrzymał uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby w organach MO. MO nie była zmilitaryzowaną służbą państwowa, a więc jakiekolwiek zadania wykonywane w czasie zatrudnienia w MO nie mogą być uznane za działalność kombatancką. Dlatego też nie znaleziono podstaw do zmiany bądź uchylenia dotychczasowej decyzji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję G.W. wniósł o przyznanie mu uprawnień kombatanckich za lata pracy w b.UB i MO i raz jeszcze przytoczył wszystkie argumenty wskazane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nazwanym "Odwołaniem". W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, powołując się na stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił też, że żadna działalność w szeregach MO jako formacji aparatu bezpieczeństwa publicznego nie może być uznana za działalność kombatancką w świetle przepisów art. l ust.2, art.2 oraz art.4 cyt. ustawy o kombatantach. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art.97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dlatego też właściwym do rozpoznania skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi /art. 134 ustawy/. Skarga nie jest zasadna. Stosownie do przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji ( tekst jedn. Dz.U. z 1997r Nr 142 poz.950 ze zmianą -Dz.U.00.12.136), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. l ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947r. Stosownie do treści art. l ust. 2 cyt. ustawy za działalność kombatancką uznaje się: 1) pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie, 2) uczestniczenie w ramach polskich formacji i organizacji wojskowych w I wojnie światowej, w powstaniach narodowych i walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej, 3) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945, 4) pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej, 5) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia l września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej, 6) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu, 7) uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945. Zgodnie zaś z treścią art. 2 cyt. ustawy za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się: 1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956, 2) udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych, 3) prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży, 31) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci, 4) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945, 5) uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców, 6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu, 7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych. Natomiast stosownie do treści art. 4 ustawy jej przepisy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, a represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach, 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR, 4) w więzieniach lub, innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość., a przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze przesłanki określone w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy uzasadniające pozbawienie skarżącego uprawnień kombatanckich zostały spełnione. Uprawnienia kombatanckie zostały przez skarżącego nabyte wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie-władzy ludowej w okresie od 5 sierpnia 1945 r. do 31 grudnia 1947 r. w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem jako funkcjonariusz Służby Bezpieczeństwa i MO. Jak słusznie wskazał Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę działalność w szeregach MO jako formacji aparatu bezpieczeństwa publicznego, a tym bardziej działalność w ramach b.UB nie może być uznana za działalność kombatancką lub równorzędną z tą działalnością w świetle przepisów art. l ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ustawy o kombatantach. Prawidłowym jest także wniosek organu, iż Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową. Według dekretu PKWN z dnia 7.10.1944 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz. U. RP Nr 7, póz. 33), Milicja Obywatelska była prawno-publiczną formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego, do zakresu jej działania należała ochrona bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego, dochodzenie i ściganie przestępstw oraz wykonywanie zleceń władz administracyjnych, sądów i prokuratury w zakresie prawem przewidzianym, podczas gdy użyte w art. l ust.2 pkt 6 cyt. ustawy określenie "zmilitaryzowanych służbach państwowych" oznacza służby państwowe, które na podstawie ówczesnych przepisów zostały objęte militaryzacją (zostały zmilitaryzowane). Nie ma zatem rozstrzygającego znaczenia to, jakie zadania wykonywała określona jednostka organizacyjna, a także sposób jej zorganizowania i formy działania. Milicja Obywatelska w drodze aktu normatywnego nie została zmilitaryzowana. Na to, że ustawowe określenie w "zmilitaryzowanych służbach państwowych" nie obejmuje MO, wskazuje także przepis art. l ust. l ustawy o kombatantach, który status kombatanta wiąże z działalnością w składzie formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Także inne wskazane przez skarżącego okoliczności tj. dotyczące aresztowania w 1950 r. przez Wydział ds. Funkcjonariuszy oraz wstąpienia do Związku SOLIDARNOŚĆ, a także udział w strajkach nie może być uznana za działalność kombatancką bądź równorzędną z działalnością kombatancką w świetle przepisów art. l ust. 2 oraz art. 2 i art. 4 cyt. ustawy o kombatantach. Ustosunkowując się natomiast do twierdzenia organu zawartego w decyzji z dnia [...].08.2000r, że "Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśniania czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. l ust.2 , art.2 i 4 ustawy", podnieść należy, że zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów NSA z dnia 4.03.20Q2r. (ONSA 2002/4/132), wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, póz. 950 ze zm.), wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich. Na podstawie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy można zrekonstruować normę prawną, że "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" zachowuje uprawnienia kombatanckie, jeżeli ma te uprawnienia z innych tytułów określonych w tej ustawie. Oznacza to, że w toku postępowania o pozbawienie uprawnień kombatanckich powoływanie się przez taką osobę na inny określony w ustawie tytuł do tych uprawnień nie może być utożsamiane z wnioskiem o przyznanie uprawnień, o którym mowa w art. 22 ust. 3 omawianej ustawy, przy czym podkreślić należy, że skarżący nie powoływał się na żaden inny tytuł określony w art. l ust. 2 cyt. ustawy , ale domagał się zachowania uprawnień kombatanckich "za lata pracy w b.UB i MO". Stosownie do treści art. 145 § l pkt a i c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też, nie stwierdzając takiego naruszenia, na podstawie art. 151 ustawy orzeczono jak w sentencji.