II SA/Kr 237/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 23 listopada 2017r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 15 marca 2018r. skarżąca M. C.złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję [...]INB z dnia 23 listopada 2017r. wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania . Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację materialną, rodzinną. Wskazuje, iż w chwili obecnej jeszcze studiuje, musi ponosić opłaty za studia, za czesne. Dorabia sobie aby móc się utrzymać oraz otrzymuje alimenty od ojca – nie jest jednak w stanie utrzymać się jeszcze samodzielnie. Prowadzi gospodarstwo z matką, ojciec wniósł sprawę o rozwód, nie dokłada się do kosztów utrzymania domu. Skarżąca jako comiesięczne koszty utrzymania wskazuje kwotę 135 zł oraz opłatę 2400 czesne za studia, co daje w przeliczeniu miesięcznym sumę 400 zł. Łącznie koszty wylicza na kwotę 535 zł. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z matką. Źródłem utrzymania rodziny są dochód z umów zlecenia 1000 zł, alimenty od ojca 200 zł oraz dochody matki z tytułu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej w formie zakładu [...] ok. 1200-1500 zł. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż nie posiada ona żadnych nieruchomości na własność, dom w którym zamieszkuje wedle jej wiedzy stanowi własność matki ojca. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości ani oszczędności. Na wezwanie do uzupełnienia braków wniosku skarżąca oświadcza, iż średnie dochody matki z tytułu prowadzenia działalności to 1500 zł ( przedkłada PIT [...]za 2017 wg. niego dochód 32 307,00 zł co w przeliczeniu miesięcznym daje kwotę 2692 zł. Wskazuje, iż dom jest prawdopodobnie własnością babci strony – matki ojca. Jej natomiast mama jest właścicielem sadu o pow. 32 ary, nie ma oszczędności. Mama wraz ze swoim bratem posiada samochód osobowy o wartości poniżej 1000 zł. Sama skarżąca dorabia na umowy zlecenia z wynagrodzeniem 1000 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie aktualnie wymaganego wpisu sądowego w całości nie byłoby, zdaniem orzekającego, możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony oraz jej najbliższych. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów 2 - osobowej rodziny skarżącej w wysokości zadeklarowanej ok. 2400 zł – wg. PIT [...]matki za 2017r. – jest to suma około 3800 zł - w przeliczeniu na liczbę członków rodziny w korelacji do zadeklarowanych wydatków miesięcznych , faktu, iż skarżąca jest jeszcze osobą uczącą się i ponoszącą z tego tytułu wydatki, uwzględniając specyficzną – trudną aktualnie sytuację rodzinną wnioskodawczyni w odniesieniu do wysokości należnego wpisu 500 zł - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Dlatego przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia wpisu sądowego, zapewniające jednocześnie dostęp do sądu, zagwarantowany Konstytucją RP, należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200,203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Nie widzi się natomiast podstaw do pełnego zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na fakt, iż rodzina posiada stałe źródła dochodu ( dochód z tytułu dwóch niezależnych źródeł, matka prowadzi działalność gospodarczą ) , majątek członków rodziny w formie sadu, brak innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu, niewskazanie innej , nadzwyczajnej okoliczności wpływającej na kondycje finansową rodziny jak np. koszty specjalistycznego leczenia czy kredyt . Nie można zatem uznać, iż wnioskodawca jest osobą skrajnie ubogą. Nie wykazuje kredytów, pożyczek, czy innych – poza wydatkami na naukę – okoliczności znacząco wpływających na budżet rodzinny. Nie ma też innych osób – jak wskazano - nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia kosztów w części tj. ew. innych należności i opłat sądowych, które ew. będą wymagane na dalszym etapie postępowania, oraz ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika – szczególnie wobec okoliczności, iż na obecnym etapie postępowania jego udział nie jest konieczny - nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych w chwili obecnej, pozwala aktualnie zaoszczędzić z osiąganego dochodu środki finansowe z przeznaczeniem na dalsze, ewentualne koszty, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).