II SA/Kr 237/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magda Froncisz SWSA Agnieszka Nawara – Dubiel (spr.) SWSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. W. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 16 grudnia 2022 r., nr DSE3-K0918-D16872-25/22 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie tego samego organu, II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego G. W. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sygn. II SA/Kr 237/23 UZASADNIENIE Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia 16 grudnia 2022 r. Nr DSE3-K0918-D16872-25/22, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 art. 149 § 3, art. 148 § 2 i art. 150 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. 2021 r. poz. 735 ze zm.) po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia 14 listopada 2022 r. Nr DSE2-K1057-D16872-24/22 o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją ostateczną z dnia 22 sierpnia 2022 r. o odmowie potwierdzenia G. W. statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Na uzasadnienie organ podał, że G. W. wystąpił z wnioskiem o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. (Dz. U. z 2021 r. poz. 1255). Jednak w Urzędzie toczyło się już postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie wszczęte wnioskiem strony. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 2 czerwca 2022 r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r. odmówił stronie przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej na mocy powołanej wyżej ustawy. Strona nie złożyła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w ustawowym terminie, wskazana decyzja stała się ostateczna i prawomocna. Dnia 17 października 2022 r. do UDSKiOR wpłynął kolejny wniosek strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Po wymianie korespondencji ustalono ze stroną, że jest to wniosek o wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 1 KPA. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2022 r. Szef Urzędu odmówił wznowienia postępowania. Zainteresowany w ustawowym terminie wniósł zażalenie na ww. postanowienie organu. Dalej organ wskazał, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji administracyjnych. Stosownie do art. 16 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach określonych w kodeksie. Jak wynika z przytoczonego przepisu jednym ze sposobów weryfikacji decyzji ostatecznych jest wznowienie postępowanie mogące nastąpić jedynie w stosunku do decyzji ostatecznych i jedynie w przypadkach przewidzianych przepisami prawa. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 Kpa wznowienie postępowania jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Wznowienie postępowania na tej podstawie ograniczone jest wystąpieniem łącznym warunków Po pierwsze, w postępowaniu dowodowym prowadzonym w danej sprawie administracyjnej powinno mieć miejsce wystąpienie fałszywego dowodu. Po drugie, sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu. Warunek ten musi być spełniony w dniu wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia. Podkreślił to NSA w wyr. z 16.2.2022 r. (I OSK 664/19): "Zgodnie z utrwaloną linia orzeczniczą sądów administracyjnych ustalenie faktu, że dowody, na których zostało oparte rozstrzygnięcie, zostały sfałszowane, nie należy do właściwości organu rozpatrującego wniosek o wznowienie postępowania. Okoliczność bowiem sfałszowania dowodów powinna być uprzednio stwierdzona orzeczeniem właściwego sądu lub organu. Organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania nie może bowiem wstępować w kompetencje nieprzewidziane dla niego, ryzykując dodatkowo dokonanie odmiennej oceny od oceny przeprowadzonej przez powołane do tego sądy i organy". Wprowadzenie do konstrukcji prawnej tego warunku jest uzasadnione ustawowym podziałem kompetencji organów państwowych, następstwem czego jest wyłączenie możliwości orzekania organów właściwych w sprawie wznowienia postępowania o przestępstwie, jakim jest fałsz dowodów. Kodeks postępowania administracyjnego wymaga dostosowania do rozwiązań przyjętych w Konstytucji RP, która na zasadzie wyłączności przyznaje orzekanie w sprawach karnych sądom. Mając na uwadze powyższe rozważania, należy wskazać, iż w przedmiotowej spawie nie zaszły przesłanki o których mowa wyżej, i bak jest podstaw do wznowienia postępowania przez Szefa Urzędu. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożył G. W., wskazując, że jest przekonany, że w "sbeckich aktach czystki na uczelni są wystarczające dowody w tej sprawie", a "zwolnienie mojej osoby jako posiadającej znaczący dorobek naukowy pomimo młodego wieku i przygotowanej do napisania pracy doktorskiej i jej obrony przyjął taki a nie inny charakter ze względu na posługiwanie się standardami bandycko-złodziejskimi komunistów." Wskazał, że okoliczności te potwierdza oświadczenie Prof. Dr hab. T. L., oraz, że jest gotowy dostarczyć podobne oświadczenia od pracowników Wydziału L. w dowolnej wymaganej ilości oraz, że jest gotowy do wszelkiej współpracy w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej zwanej p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie. Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ustawy). Skarga jest uzasadniona choć z innych powodów niż w niej wskazano. Wznowienie postępowania to jeden z nadzwyczajnych trybów przewidzianych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, obejmujące kontrolę już wcześniej wydanej decyzji ostatecznej. Jest to tryb mocno sformalizowany: jego wszczęcie wymaga spełnienia ściśle określonych w art. 145 – 145b k.p.a. przesłanek wznowienia, a wniosek musi zostać złożony w terminie wynikającym z art. 148 k.p.a. Zgodnie z art. 148 § 1 Kpa, podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Natomiast zgodnie z art. 149 § 1 i 2 Kpa, wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia; postanowienie to stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Postępowanie wznowieniowe jest zatem dwuetapowe. Podanie o wznowienie postępowania administracyjnego wszczyna postępowanie wstępne, które powinno się zakończyć załatwieniem sprawy w sposób przewidziany w art. 149 k.p.a., a więc wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania lub o odmowie jego wznowienia. Na tym etapie organ bada wyłącznie to, czy wniosek o wznowienie postępowania jest oparty na ustawowych przesłankach wznowienia oraz czy został wniesiony z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 k.p.a. Stwierdzenie przez organ, że żądanie wznowienia postępowania zostało wniesione po upływie terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a., stanowi przeszkodę dla wznowienia postępowania i zmusza organ do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., to jest do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania. Organ na etapie badania dopuszczalności wniosku o wznowienie postępowania nie jest uprawniony do badania, czy w sprawie zachodzi któraś z przesłanek wznowienia postępowania (por. Wyrok NSA z 19.12.2022 r., I OSK 2534/20, LEX nr 3482404.) Dopiero w przypadku wydania postanowienia o wznowieniu postępowania, w jego drugim etapie postepowania, organ bada, czy wskazana ustawowa przesłanka wznowienia rzeczywiście wystąpiła., a jeśli tak to jaki miała wpływ na wynik postępowania (treść decyzji), którego wznowienia żąda wnioskodawca. W niniejszej sprawie Skarżący wniósł o wznowienie postępowania, wskazując, że "dowody na podstawie których podjęto decyzje są fałszywe i spreparowane (..)" co oznacza, że wskazał ustawową przesłankę wznowieniową, o której mowa w art. 145 § 1 pkt. 1 Kpa. W tej sytuacji organ był obowiązany jedynie do zbadania czy skarżący zachował określony w art. 148 Kpa termin do złożenie podania o wznowienie – czego jednak całkowicie zaniechał. Zamiast tego, odmówił wznowienia postępowania, rozstrzygając, że przesłanka ta się nie ziściła, choć jak wyżej wskazano, tego rodzaju ustaleń nie może czynić w pierwszym etapie postepowania wznowieniowego. W ten sposób organ naruszył przepisy postępowania. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, że instytucja wznowienia postępowania nie jest "kolejną instancją" zwykłego postępowania administracyjnego, które już zostało zakończone: ostateczną decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 22 sierpnia 2022 r. Postępowanie to jak i prawidłowość wydanych przez organ decyzji mogło zostać skontrolowane przez sąd administracyjny, jednak skarżący w piśmie z dnia 12 września 2022 r. jednoznacznie wskazał, że "odwoływanie się do jakiegokolwiek sądu (...) nie ma najmniejszego sensu, ponieważ nic nie wnosi merytorycznego do sprawy". Natomiast obecne postępowanie, zainicjowane wnioskiem skarżącego o wznowienie, podlega innym regułom – podstawowa z nich to taka, że jeżeli zostanie ewentualnie wydane postanowienie o wznowieniu postępowania (gdy spełnione zostaną formalne przesłanki do jego wznowienia tj. zachowanie terminu i wskazanie przesłanki ustawowej), to organ w pierwszej kolejności bada, czy wskazana przesłanka wznowienia rzeczywiście wystąpiła. Organ nie prowadzi zatem postępowania wznowieniowego tak jak "zwykłego" postępowania administracyjnego. Ponownie rozpatrując wniosek o wznowienie postępowania organ będzie obowiązany zastosować się do obowiązujących – przytoczonych wyżej – przepisów Kpa, dotyczących wznowienia postępowania i w pierwszej kolejności, przed wydaniem postanowienia w przedmiocie wznowienia bądź odmowy wznowienia postepowania, zbada zachowanie terminu do wniesienia podania o wznowienie. Z wszystkich wskazanych wyżej powodów zaskrzone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie tego samego organu zostało uchylone na zasadzie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono w pkt. II wyroku na zasadzie art. 200 p.ps.a., na koszty te składa się uiszczony przez skarżącego wpis od skargi.