II SA/Kr 241/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie: NSA Jan Zimmermann WSA (del.) Robert Sawuła (spr.) Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi E. K. –H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 grudnia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej skargę oddala II SA/Kr 241/06 Uzasadnienie E. K. –H. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Krakowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) z 27.12.2005r. Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy K. z [...].10.2005r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej na syna skarżącej –M. W. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem złożonym w dn. [...].09.2005r. w Urzędzie Gminy w K. E. K. –H. wystąpiła o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej jako uprawnionego wskazując M. W. ur. 21.06.1993r.. Do akt sprawy dołączono m.in. odpis skrócony aktu urodzenia M. W., zaświadczenie Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym, z którego wynika bezskuteczność egzekucji świadczeń alimentacyjnych od dłużnika – R. W. w okresie trzymiesięcznym, wyrok Sądu Rejonowego z [...].04.2003r. [...] zmieniający orzeczenie w sprawie o alimenty, z którego wynika m.in. to, że R. W. został zobowiązany do uiszczania alimentów na rzecz małoletniego M. W. w kwocie [...] zł miesięcznie, płatnych do rąk E. K. –H.. We wniosku E. K. –H. podała, iż jej rodzinę tworzą oprócz niej samej i M. W. także J. H., z którym jest zamężna oraz ich wspólne, małoletnie dzieci – M. H. oraz A. H.. Wójt Gminy K. decyzją z [...].10.2005r. powołując się na art.104 i 107 ustawy z 14.06.1960r. - kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98 z 2000r., póz. 1071 ze zm., zwana dalej k.p.a.) oraz "art.2 ust.5 pkt 1", art.18 ust.2 ustawy z 22.04.2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz.732 ze zm., zwana dalej Uza) orzekł o odmowie przyznania zaliczki alimentacyjnej dla M. W. Uzasadniając wydaną decyzję organ gminy przytoczył treść art.7 ust.1 i 2 Uza w aspekcie przesłanek warunkujących przyznanie zaliczki a odnoszących się do wieku osoby uprawnionej oraz dochodu w przeliczeniu na członka rodziny. Przytoczono także treść "art.2 ust.5 pkt 1" Uza w zakresie pojęcia osoby uprawnionej, która wychowywana jest przez osobę samotnie wychowująca dziecko. Wyeksponowano, iż z akt sprawy wynika, ze E. K. –H. pozostaje w związku małżeńskim, zatem nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, to zaś prowadzić ma do wniosku, że odmowa przyznania zaliczki ma uzasadnienie. Od powyższej decyzji odwołała się E. K. –H., wywodząca iż ojciec biologiczny M. W. nie przyczynia się do jego utrzymania, dziecko jest chore, wymaga opieki i wizyt w szpitalu. Opisaną na wstępie decyzją SKO działając na zasadzie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz "art.2 ust.5 lita", art.7 ust.1 i 2 Uza, a także art.2 i art.17 pkt 1 ustawy z 12.10.1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. Nr 79 z 2001 r., poz. 856 ze zm.) orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu l instancji. Organ II instancji ponownie przytoczył definicję osoby uprawnionej dochodząc do wniosku, iż M. W. nie jest uprawniony do otrzymania zaliczki alimentacyjnej, skoro jego matka – E. K. –H. jest zamężna, a nie jest panną, wdową, osobą rozwiedzioną czy też pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu. SKO wywodziło w szczególności, że E. K. –H., pozostając w związku małżeńskim nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w świetle przepisu art.3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że decyzja w zakresie prawa do zaliczki alimentacyjnej nie ma charakteru uznaniowego. Skargę na powyższą decyzję, błędnie określoną jako "odwołanie", wiosła do WSA w Krakowie E. K. –H., nie precyzując kierunku jej weryfikacji. Skarżąca nie zgadza się z decyzją odmowną, wywodzi, iż fakt jej ponownego małżeństwa nie może mieć znaczenia dla prawa do świadczenia, o które się ubiega, nadto raz jeszcze wskazała, że biologiczny ojciec dziecka nie przyczynia się do jego utrzymania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując motywy swego stanowiska jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn.30.08.2002r., Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona. Na wstępie należy zaznaczyć, iż organy obu instancji wadliwie powoływały przepisy prawa w odniesieniu do stosownych przepisów, art.2 Uza dzieli się na punkty, nie zaś na ustępy, jak by wynikało z podstaw prawnych i uzasadnień decyzji wójta gminy oraz SKO. Nie znaczy to jednak, że dostrzeżona wadliwość miała istotne znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji. Węzłowym zagadnieniem dla oceny legalności zaskarżonej decyzji jest rozważenie trafności stanowiska przyjętego przez organ l instancji - Wójta Gminy K., a powtórzonego przez organ odwoławczy - SKO, odnośnie pojęcia osoby uprawnionej do otrzymania zaliczki alimentacyjnej oraz prawidłowości kwalifikacji sytuacji faktycznej M. W. w dacie wydawania powyższych decyzji. Zasady przyznawania zaliczki alimentacyjnej określone zostały w ustawie z 22.04.2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - Uza. W myśl art.2 pkt.5 Uza ilekroć mowa o "osobie uprawnionej", oznacza to osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli: a) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, b) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, c) jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Uzyskanie statusu "osoby uprawnionej" w rozumieniu Uza oznaczać musiało spełnienie jednego z trzech wariantów sytuacji faktycznej, przewidzianej w cyt. art.2 pkt.5 tej ustawy. Pod pojęciem "przepisów o świadczeniach rodzinnych" należy rozumieć ustawę z 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz.2255 ze zm., zwana dalej Uśr). W dacie wyrzekania przez organ odwoławczy w kontekście art.2 pkt.5 lit. c Uza pod pojęciem "osoby uczącej się" należało rozumieć w świetle art.3 pkt 13 Uśr "osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią, lub z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimenty, jeżeli wyrok sądu zasądzający alimenty został wydany przed osiągnięciem pełnoletniości przez osobę uczącą się". Ponieważ M. W. w dacie orzekania przez organy obu instancji był osobą niepełnoletnią, przeto warunek nabycia przez niego statusu "osoby uprawnionej" w rozumieniu art.2 pkt.5 lit. c Uza musi zostać wykluczony. W sprawie nie jest kwestionowane, iż matka M. W. – E. K. –W., w dacie wyrzekania przez organy obu instancji, pozostawała w związku małżeńskim z J. H. Z akt sprawy nie wynika ponadto, aby J. H. był osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo był ubezwłasnowolniony. Z tego względu odpada niejako rozważanie posiadania przez M. W. statusu "osoby uprawnionej" w rozumieniu art.2 pkt 5 lit. b Uza. Zostaje do rozważenia natomiast, tak jak to uczyniły orzekające w sprawie organy, czy M. W. nie jest "osobą uprawnioną" jako wychowywany przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W rozumieniu art. 3 pkt 17 Uśr w dacie orzekania przez organy obu instancji pod pojęciem "osoby samotnie wychowującej dziecko" oznaczało to -"pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matka dziecka". Definicja ta została ustalona przez art.27 pkt 2 lit. g) Uza. Cyt. przepis utracił moc 31.12.2005r. na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 18.05.2005r. K16/04 (OTK-A 2005/5/51). Po tym czasie pojęcie "osoby samotnie wychowującej dziecko" jest definiowane w art.3 pkt 17a Uśr, dodanym przez art.1 pkt 2 lit. a ustawy z 29.12.2005r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 267, poz. 2260). Dodać należy, że wyrok TK z 18.05.2005r. odnosił się m.in. do treści art.3 pkt 17 Uśr, ale w brzmieniu sprzed nowelizacji tego przepisu, ustalonej w art. 27 pkt 2 lit. g Uza, tj. takiej, jaką posłużyły się orzekające organy, co wyraźnie zastrzegł TK w końcowych motywach uzasadnienia. Z tego względu, abstrahując od braku takiego zarzutu w skardze, Sąd nie mógł uznać, aby zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, o jakiej mowa w art.145a § 1 k.p.a.. W realiach przedmiotowej sprawy skarżąca nie mogła być uznana za "osobę samotnie wychowującą dziecko" w rozumieniu art. 3 pkt 17 Uśr, w brzmieniu tego przepisu, który nie był wzruszony wyrokiem TK i obowiązywał w dacie wyrzekania przez organy obu instancji, skoro w tym czasie pozostawała w związku małżeńskim z J. H. Konkluzja ta prowadzi zatem do wniosku, iż M. W. nie był w dacie wydawania zaskarżonej decyzji "osobą uprawnioną" o jakiej mowa w art.2 pkt 5 Uza. Wbrew stanowisku skarżącej wykładnia przepisów, które w sprawie miały znaczenie dowodzi, że fakt pozostawania w związku małżeńskim przez skarżącą ma jednak znaczenie dla oceny trafności odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej dla M. W. W szczególności przemawia za tym wykładnia systemowa art.2 pkt 5 lit. a i b Uza. Tylko w przypadku wychowywania osoby ubiegającej się o zaliczkę alimentacyjną przez osobę, która pozostaje w związku małżeńskim, gdy współmałżonek pozostaje w zakładzie karnym w okresie powyżej 3 miesięcy lub w przypadku jego ubezwłasnowolnienia, fakt pozostawania w takim związku małżeńskim przez osobę wychowującą nie będzie przeszkodą do nabycia prawa do zaliczki alimentacyjnej. Rozumiejąc subiektywne odczucie skarżącej, co do oceny obowiązujących przepisów prawa, Sąd podkreśla, że z mocy art.178 ust.1 Konstytucji RP z 2.04.1997r. sędziowie podlegają przepisom tej Konstytucji oraz ustawom. Nakazywało to uznać, że skoro skarżąca w dacie wydawania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji pozostawała w związku małżeńskim, a nie zachodziła sytuacja, opisana w art.5 pkt 2 lit. b Uza, to odmowa przyznania zaliczki alimentacyjnej na rzecz M. W. była zgodna z prawem. Z tych względów uznać należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić na podstawie art.151 Ppsa.