II SA/Kr 2440/01

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 października 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie : WSA Krystyna Daniel AWSA Janusz Kasprzycki / spr. / Protokolant : Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2005 r. sprawy ze skargi M. C. i S. C. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] 2001 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - skargę oddala - Decyzją administracyjną z dnia [...] kwietnia 2001 r., znak: [...] Starosta N. odmówił M. i S.C. zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr ew. "1" w N. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołał art. 142, art. 136 ust. 3, art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, zwanej dalej w skrócie u.g.n.). W uzasadnieniu tej decyzji organ orzekający I instancji podniósł, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie tej decyzji ustalił, iż decyzją z dnia [...] lipca 1974 r., znak: [...] Naczelnika Powiatu N. nieruchomość ta została przekazana w użytkowanie wieczyste Przedsiębiorstwu Turystycznemu "P." w N. pod budowę bazy budowlanej i transportowej. Przedsiębiorstwo Turystyczne "P." w N., będące w likwidacji, zgodnie z umową najmu z dnia 30 listopada 1993 r. wynajęło działkę nr ew. "1" w N. wraz z zabudowaniami wchodzącymi w skład bazy magazynowo-transportowej S.M. Decyzją z dnia [...] maja 1994r., znak: [...] Wojewoda N. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo Turystyczne "P." w N. użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, stanowiącego działkę nr ew. "1" w N., objętą księgą wieczystą KW Nr [...] oraz własność znajdujących się na niej obiektów: budynku magazynu, drogi, place, oświetlenia bazy, kanalizacji, zewnętrznej kanalizacji deszczowej, ogrodzenia terenu, linii kablowej N/N, kanalizacji fekalnej. Umową w formie aktu notarialnego, Rep. A Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1994 r. likwidator Przedsiębiorstwa Turystycznego "P." w N. w likwidacji sprzedał prawo użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, stanowiącego działkę nr ew. "1" w N. oraz własność znajdujących się na niej obiektów S. i M. M. Organ I instancji stwierdził, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot była wywłaszczona na cele budowy składnicy maszyn rolniczych PZGS w N. Skoro Naczelnik Powiatu N. oddał w użytkowanie przedmiotową nieruchomość innemu podmiotowi – Przedsiębiorstwu Turystycznemu "P." w N. pod budowę bazy budowlano-transportowej, to został zrealizowany inny cel niż ten na który nieruchomość ta została wywłaszczona. W chwili orzekania, jak argumentuje organ I instancji w motywach podjętego rozstrzygnięcia, istniało prawo użytkowania wieczystego ujawnione w księdze wieczystej na rzecz M. i S. M., które nabyli w dniu 2 sierpnia 1994 r. Rozstrzygając kwestie zwrotu organ I instancji oparł się zatem na art. 229. u.g.n. W przedmiotowej sprawie prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione decyzją z dnia [...] maja 1994 r., znak: [...] Wojewody N. i ujawnione w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie u.g.n., tj. przed 1 stycznia 1998 r., a ponadto nastąpiło zbycie nieruchomości w formie aktu notarialnego osobie fizycznej, to roszczenie o zwrot nie przysługuje. M. i S.C., działający przez pełnomocnika adwokata A.S., nie zgodzili się z przywołaną na wstępie decyzją Starosty N. Pełnomocnik ich złożył zatem od niej odwołanie, w którym zarzucił naruszenie prawa materialnego i nie uwzględnienie wskazań sądu z obu toczących się w sprawie postępowań sądowoadministracyjnych. Podniósł, że decyzja ta nie uwzględnia faktu, iż decyzja stwierdzająca wieczyste użytkowanie nie jest prawomocna, bo została uchylona do ponownego rozpoznania, a Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 marca 2000 r., sygn. akt: I SA 650/99 oraz I SA 713/99 skargę na tą decyzję uchylającą sprawę do ponownego rozpoznania oddalił. Podkreślił, że sąd ten nie podzielił poglądu organu II instancji - Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa, że jeżeli wniosek o zwrot złożono przed 5 grudnia 1990r., to postępowanie o wywłaszczenie powinno być zawieszone. Powołał się na poglądy doktryny i judykatury w tym zakresie. Podniósł ponadto, że między stronami a M. i S. M. jest zawieszony proces przed sadem cywilnym- Sądem Okręgowym w N.; sygn. akt: [...], nade wszystko, prawo art. 229 u.g.n. nie działa wstecz tak jak prawo wieczystego użytkowania. Sprzedaż S. i M. M. została zakwestionowana i nie można się na to skutecznie powoływać. Wniósł o uchylenie decyzji I instancji. Wojewoda po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia [...] lipca 2001 r., znak: [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu motywów tak podjętego rozstrzygnięcia Wojewoda podniósł, że zasadniczą kwestią dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie było ustalenie, czy, w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako działka nr "1" w N., zostały zrealizowane przesłanki normy z art. 229 u.g.n. Bezspornym jest, zdaniem Wojewody, że decyzją z [...] maja 1994 r., znak: [...] Wojewoda N. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo Turystyczne "P." w N. użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, stanowiącego działkę nr ew. "1" w N. i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej 5 lipca l994 r. Z kolei przedsiębiorstwo to sprzedało prawo użytkowania wieczystego na rzecz M. i S.M., a czynność ta została ujawniona w księdze wieczystej w dniu 6 września1994 r. Obie te czynności kwestionowali M. i S.C. W sprawie uwłaszczenia toczyło się postępowanie w sprawie uchylenia w trybie wznowienia decyzji Wojewody N. z dnia [...] maja 1994 r. i postępowanie to zostało zakończone ostateczną decyzją Wojewody stwierdzającą, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa. Bezzasadnym jest zatem zarzut nieprawomocności decyzji Wojewody, gdyż postępowanie w trybie wznowienia może się toczyć wyłącznie wobec decyzji ostatecznych a postępowanie wznowieniowe nie pozbawia jej tej cechy. Zarzut, że znaczenie ma prowadzone postępowanie przed sądem cywilnym-Sądem Okręgowym w N. o unieważnienie aktu notarialnego sprzedaży użytkowania wieczystego jest chybiony, bo i tak zostanie zrealizowana hipoteza normy art. 229 u.g.n. Prawo wieczystego użytkowania spornej nieruchomości zostało bowiem wpisane w księdze wieczystej i na rzecz Przedsiębiorstwa Turystycznego "P." w N. przed 1 stycznia 1998 r., jak i na rzecz M. i S.M. także przed tą datą. Wojewoda, odnosząc się do zarzutu nie uwzględnienia wskazań zawartych w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdził, że zawierają one sprzeczne zalecenia. Wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2000 r., sygn. akt: I SA 650/99 oraz I SA 713/99 zapadł w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją uwłaszczeniową. Sąd stwierdził w jego uzasadnieniu, że rozstrzygnięcie sprawy nie jest możliwe do czasu zakończenia postępowania o zwrot nieruchomości., natomiast wyrok z 6 listopada 1995 r., sygn. akt: SA/Kr 2493/94 Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, dotyczący zwrotu nieruchomości, zalecił zawieszenie tego postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy rozwiązania umowy wieczystego użytkowania lub pozbawienia bytu prawnego decyzji o stwierdzeniu nabycia tego prawa z mocy prawa. Organ II instancji podniósł, że z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U., Nr 74, poz. 368 ze zm.), wynika że organ administracji wiąże wyrok, ale przy niezmienionym stanie faktycznym lub prawnym, a mając na uwadze wejście w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. nowej ustawy regulującej odmiennie sprawę roszczeń, organ musiał ją uwzględnić i nie mógł traktować art. 229 u.g.n. jako nieobowiązującego. Decyzja Wojewody z dnia [...] lipca 2001 r. znak: [...] została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie. W skardze pełnomocnik skarżących zakwestionował zasadność argumentów Wojewody, co do postępowania wznowieniowego, podnosząc ponadto, że nie zostało zakończone postępowanie dotyczące wygaśnięcia wieczystego użytkowania. Wojewoda w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Podniósł, że skarga jest niezasadna, bo przesłanki art. 229 u.g.n. zostały zrealizowane i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: W niniejszej sprawie skarżący złożyli skargę w Naczelnym Sądzie Administracyjnym w Warszawie – Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie przed dniem 1 stycznia 2004 r. Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu w oparcie o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.o.p.s.a.), albowiem stanowi on, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie sądowe nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów wyżej cytowanej ustawy. Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 p.o.p.s.a. Istota kontroli polega na ocenie zasadności zaskarżonej decyzji według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie Sąd bierze pod uwagę przede wszystkim obowiązujące w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.), a także regulacje obowiązujące w dniu wydania decyzji, której prawidłowość była weryfikowana w postępowaniu odwoławczym przez Wojewodę u.g.n. Przy tym, zgodnie z art. 134 § 1 p.o.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy administracyjnej nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. organ odwoławczy może wydać rozstrzygnięcie, którym utrzymuje w mocy kwestionowaną odwołaniem decyzję organu I instancji, gdy rozstrzygnięcie tego organu, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, pokrywa się z rozstrzygnięciem organu I instancji. Decyzja tegoż ostatniego jest zatem w ocenie organu odwoławczego prawidłowa, zarówno z punktu widzenia zgodności z prawem, jak i pod względem celowości. Przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. daje poprzedniemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 u.g.n. stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.. Przepis art. l37 u.g.n. określa okoliczności stanowiące o zbędności nieruchomości, jako przesłanki zwrotu wywłaszczanej nieruchomości. Uprawnienie poprzedniego właściciela do żądania zwrotu nieruchomości jest wyłączone mimo istnienia przesłanki z art. 137 u.g.n. w przypadku zaistnienia przesłanki negatywnej przewidzianej art. 229 u.g.n. Przepis ten ustanawia wyjątek od zasady określonej w przytoczonym wyżej przepisie art. 136 ust. 3 u.g.n., stanowiąc, iż roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Stosownie więc do treści art. 229 u.g.n. muszą zachodzić kumulatywnie wszystkie warunki przewidziane tym przepisem, stanowiące dopiero łącznie przesłankę negatywną zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w postaci ujawnionego do niej prawa osoby trzeciej. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] maja 1994 r., znak: [...] Wojewoda stwierdził nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo Turystyczne "P." w N., a prawo to ujawnione zostało w księdze wieczystej nr [...] w dniu 5 lipca 1994 r. Wobec wyżej wzmiankowanej decyzji Wojewody z dnia [...] maja 1994 r. toczyło się wprawdzie postępowanie w sprawie wznowienia tego postępowania, ale zostało ono zakończone ostateczną decyzją z dnia [...] października 2000 r., znak [...] Wojewody stwierdzającą, że decyzja Wojewody z dnia [...] maja 1994 r. została wydana z naruszeniem prawa. W takim stanie rzeczy, zarówno organ odwoławczy jak i Sąd rozpatrując niniejszą skargę na decyzję utrzymującą w mocy decyzję pierwszoinstancyjną o odmowie zwrotu nieruchomości, nie mógł traktować decyzji Wojewody stwierdzającej nabycie użytkowania wieczystego z mocy prawa jako nieistniejącej. Decyzja stwierdzająca wydanie decyzji o nabyciu z mocy prawa użytkowania wieczystego z naruszeniem prawa nie eliminuje z obrotu prawnego decyzji ostatecznej, ocenianej w postępowaniu wznowieniowym, która to nadal kształtuje stosunek prawny. Nie ulega zatem wątpliwości, że prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione przed 1 stycznia 1998 r. i w ten sposób ziściła się negatywna przesłanka, o której mowa w art. 229 u.g.n. Podobnie jak i nie zakończone postępowanie w przedmiocie wygaśnięcia decyzji o nabyciu z mocy prawa użytkowania gruntu Skarbu Państwa na dzień orzekania nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy. Sąd podzielił stanowisko organu II instancji, że wynik postępowania cywilnego o unieważnienie aktu notarialnego sprzedaży wieczystego użytkowania przedmiotowej nieruchomości na rzecz M. i S. M. także nie może mieć wpływu na zaistnienie negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 229 u.g.n. Słusznie wywodził Wojewoda, że nawet jeżeliby doszło do unieważnienia tego aktu, to i tak istniałaby przeszkoda w postaci istnienia i ujawnienia prawa wieczystego użytkowania przedmiotowej nieruchomości w księdze wieczystej przed 1 stycznia 1998 r., na rzecz Przedsiębiorstwa Turystycznego "P." w N. Nadto, sprawa została rozstrzygnięta po zebraniu i rozpatrzeniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Nie można więc stwierdzić, aby organy orzekające w sprawie naruszyły dyspozycje art. 229 u.g.n. Tak więc z punktu widzenia sądowej kontroli administracji publicznej, nie można postawić decyzji organu II instancji, jak i poprzedzającej jej decyzji pierwszoinstancyjnej, zarzutu naruszenia prawa skutkującym stwierdzeniem ich nieważności, jak i naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego prowadzących do uchylenia jednego lub obu tych aktów prawnych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 p.o.p.s.a., orzekł jak w sentencji.