II SA/Kr 248/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 3 grudnia 2012 r., znak: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu postanawia: oddalić wniosek Stowarzyszenia [...] w K. o zwolnienie od kosztów sądowych Stowarzyszenie [...] w K. złożyło wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z 3 grudnia 2012r. wydaną w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu. Stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej i do chwili obecnej nie pozyskało środków pieniężnych, ani składników majątkowych. Uzupełniając ww. wniosek podało, że do dnia złożenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych nie podjęło uchwały o wysokości składek członkowskich, dopiero na mocy uchwały z 22 marca 2013 r. Walne Zebranie Członków ustaliło wysokość składki członkowskiej na 3 zł miesięcznie. Poinformowało również, że stowarzyszenie liczy 41 członków, nie korzysta z dotacji, darowizn itp., nie posiada jakiekolwiek majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada rachunku bankowego. Postanowieniem z 5 kwietnia 2013 r. Referendarz sądowy tut. Sądu oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie [...] w K. wniosło sprzeciw od ww. postanowienia. Strona skarżąca nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Podkreśliła, że z przedłożonych przez nią dokumentów (w tym sprawozdania finansowego za 2012 r. ) wynika, że nie posiada żadnych środków finansowych z których koszty sądowe mogły zostać pokryte. Stowarzyszenie powstało i działa z uwagi na niewydolność utrzymywanej przez podatników (w tym członków stowarzyszenia) administracji publicznej, lekceważącej podstawowe potrzeby społeczności lokalnych. Członkowie stowarzyszenia bez wynagrodzenia i osobistych korzyści wykonują w czasie wolnym od pracy zawodowej czynności, które byłyby zbędne przy należytym wykonywaniu obowiązków przez administrację publiczną (brak miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego na obszarze K). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U 2012 r., poz. 270 ze zm.) –dalej ppsa, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej czy też innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, która wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w przepisie sformułowanie "gdy osoba ( prawna, fizyczna ) wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Zgodnie z art. 33 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach. (Dz.U.2001, Nr 79, poz. 855 j.t.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej (ust. 1). Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować również darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (ust. 2). Z kolei zgodnie z art. 34 i art. 35 cyt. ustawy stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach, przy czym dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków oraz może otrzymywać dotację według zasad określonych w odrębnych przepisach. Powyższe uregulowania ustawowe znalazły odzwierciedlenie w statucie stowarzyszenia, w którym w rozdziale VIII pkt 1 wskazano, że majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków i zapisów, dotacji i ofiarności publicznej, dochodów z własnej działalności i majątku stowarzyszenia. Z przepisem tym koresponduje zawarty w pkt 9c rozdziału III obowiązek regularnego opłacania składek. Nadto zgodnie pkt 7 zamieszczonym w rozdziale I stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą niezbędną do realizacji celów statutowych na podstawie uchwały Walnego Zebrania Członków. W ocenie Sądu, stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swych praw przed sądem, winno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. To, że stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie zwalnia go automatycznie od obowiązku zapewnienia środków na swą działalność - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Okoliczność, że Stowarzyszenie [...] w K. świadomie odstąpiło od pozyskiwania środków na swą działalność (tj. mimo, że zostało zarejestrowane w KRS-ie w grudniu 2011 r., a w statucie przewidziano obowiązek uiszczenia składek członkowskich nie realizowało w rzeczywistości tego ustalenia i dopiero w dniu 22 marca 2013 r. podjęło uchwałę o ustaleniu wysokości składek członkowskich) nie może oznaczać, że ciężar ten w całości przechodzi na Skarb Państwa (por. postanowienie NSA z 8 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 1149/12, postanowienie NSA z 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 273/13). Należy podzielić także pogląd wyrażony przez NSA w postanowieniu z 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/09, gdzie wskazano, że skoro stowarzyszenie dobrowolnie pozbawiło się środków, z których mogłoby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony. Obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na podatników przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, że stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. też postanowienie NSA z 2 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 114/12). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 2 ppsa.