II SA/Kr 248/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 6 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2016 r. oddalającego wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Wojewody z dnia 15 grudnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 22 sierpnia 2016 r. wpłynął do Sądu, nadany w dniu 20 sierpnia 2016r. wniosek J.S. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 15 grudnia 2015 r. (znak: [...] ) w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i trójką dzieci w wieku 22, 21 i 8 lat. Źródłem utrzymania rodziny skarżącego są dochody z działalności gospodarczej w kwocie 3.560 zł, renta inwalidzka skarżącego [...] zł, odsetki od lokat bankowych w wysokości uzależnionej od wartości bankowej stopy procentowej. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą miesięcznie ok. 5500 zł. Córki skarżącego nie pracują, nie osiągają w miesiącu żadnego dochodu gdyż nadal uczą się. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż jest właścicielem domu o pow. ok. 300 m2. Ponadto jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 1,41 ha oraz 0,36 ha, a także działki budowlanej o pow. ok. 0,47 ha. Nadto skarżący posiada oszczędności w wysokości 20 000 zł oraz lokaty złotowe i dewizowe. Wskazuje również, że jest właścicielem samochodu Chrysler o wartości 10 000 zł. Skarżący nie podał wysokości zobowiązań i stałych miesięcznych wydatków. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016 r. sygn. II SA/Kr 248/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił opisany na wstępie wniosek o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że rozpatrując wniosek bierze pod uwagę sytuację materialno - bytową ubiegającego się o pomoc w takiej formie. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca jest współwłaścicielem domu, nieruchomości rolnej, budowlanej, dysponuje stałym miesięcznym dochodem, jest bez obciążeń. Oświadczył również, iż dysponuje oszczędnościami w kwocie 20.000 zł oraz lokatami złotówkowymi i dewizowymi. Nie można zatem w żaden sposób uznać go za osobę ubogą, której należałoby przyznać prawo pomocy. J.S. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza, wskazując, że jest ono dla niego krzywdzące. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a." - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie zaś do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Z kolei w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319 - 320). Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Według poglądów wyrażanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd podziela, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie kosztów w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 61/04, wszystkie orzeczenia dostępne na witrynie orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność tą, tj. niemożliwość sfinansowania kosztów postępowania, strona powinna wykazać. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją przewidzianą dla najuboższych obywateli, dla których obowiązek poniesienia kosztów postępowania oznaczałby w rzeczywistości pozbawienie prawa do sądu. Takie okoliczności nie zachodzą w niniejszej sprawie. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy prowadzi do konkluzji, że konieczność poniesienia kosztów pełnomocnika z wyboru nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Sąd podzielił stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu o braku podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym. Z oświadczenia skarżącego (w tym w szczególności mając na uwadze wysokość zgromadzonych oszczędności) wynika, że jest on w stanie wygospodarować środki finansowe na opłacenie kosztów adwokata z wyboru celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej spawie. Prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i musi się ograniczać do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na postępowanie sądowe jest obiektywnie niemożliwe. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, ze nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienia NSA z dnia 28 października 2013 r., sygn. II FZ 973/13, Lex Omega nr 1450625 oraz z dnia 29 maja 2013 r., sygn. II OZ 405/13, Lex Omega nr 1319088). Wydatki konieczne to wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (zob. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. II FZ 833/11, Lex Omega nr 1104149). Prawidłowo zatem stwierdził referendarz, iż skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek uzasadniających ustanowienie na jego rzecz adwokata z urzędu. Z całą pewnością osiąganie dochodów ok. 5460 zł miesięcznie, a także lokaty bankowe, odsetki od nich oraz majątek ruchomy i nieruchomy wyklucza możliwość zaklasyfikowania wnioskodawcy do grona osób ubogich. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.