II SA/Kr 2490/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Stanisław Biernat Sędziowie : NSA Izabela Dobosz AWSA Mariusz Kotulski ( spr.) Protokolant : Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi T.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2001 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala Pismem z dnia 28 marca 2001 r. T.K. (zwany dalej skarżącym) wniósł o udzielenie pomocy materialnej, a w dniu 12 kwietnia 2001 r. złożył dodatkowe ustne zgłoszenie o udzielenie pomocy finansowej na zakup odzieży, wymianę kuchni gazowej i na remont domu. Z przeprowadzonej w dniu 13.04.2001 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący mieszka wspólnie z matką – W.K., która jednak prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jednocześnie zgodnie z oświadczeniem skarżącego sprawuje on osobistą opiekę nad matką, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Na tą okoliczność przedstawił kserokopię legitymacji emeryta - rencisty wystawionej przez ZUS Odział w K. (bez daty jej wystawienia), a nadto matka skarżącego już w 1999 r. miała złożyć Kierownikowi Filii nr [...] stosowne oświadczenie. Z treści wywiadu wynika również, iż T.K. nie pracuje zarobkowo, jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wedle twierdzeń skarżącego poszukuje on pracy, która byłaby odpowiednia ze względu na sytuację opieki nad matką. Natomiast do Urzędu Pracy zgłasza się na wyznaczone terminy tj. przeciętnie raz na dwa miesiące wedle zapisów z karty aktywności zawodowej bezrobotnego). Dodatkowo skarżący powołuje się na przeciwwskazania do pracy ciężkiej i fizycznej stwierdzonej badaniami Centrum Medycyny Pracy, lecz nie leczy się specjalistyczne - fakt ten wedle skarżącego nie ma znaczenia, gdyż nie ubiega się o pomoc z tego tytułu. Do wywiadu dołączony został m. m. kosztorys "remontu starego domu" na łączną kwotę [...] zł, a także "sprawozdanie z poszukiwania pracy odpowiedniej do sytuacji opieki nad chorą mamą oraz sytuacji mieszkaniowej oraz zdrowotnej." Kierownik Filii nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 r., nr [...] działając na podstawie art. 4, art.6 ust. 1a, art. 10 ust. 1 pkt 2 oraz art. 32 ust. 1, art. 35a, art. 40, art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998r, nr 64, poz.414 z późn. zm.) w związku z art. 104, art. 107 k.p.a. odmówił przyznania zasiłku celowego na zakup środków czystości, odzieży, wydatki mieszkaniowe, wymianę kuchenki gazowej i remont mieszkania. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie wynika, że T.K. jest osobą młodą, zdrową, zdolna do wykonywania pracy - zarejestrowaną w Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Nie posiada żadnych własnych dochodów, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i sprawuje stałą opiekę nad matką - co ogranicza mu możliwość poszukiwania pracy. Organ I instancji stwierdza jednak, iż skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji na potwierdzenie konieczności sprawowania osobistej opieki nad matką. "Nie widzi również potrzeby osobistego kontaktu pracownika socjalnego ze swoja matka. MOPS [...] nie ma możliwości ustalenia - wobec sprzeciwu P. T.K. czy P. W.K. bezwzględnie wymaga stałej całodobowej opieki ze strony syna uniemożliwiającej mu podjecie zatrudnienia. (...) Na przestrzeni 9 lat P. T.K. nie doprowadził do poprawy swoje sytuacji materialnej choćby w najmniejszym stopniu. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika by ww. podejmował starania w zakresie poszukiwania pracy, a potwierdzona na Karcie Aktywności Bezrobotnego aktywność ograniczała się do zgłoszeń w GUP odpowiadającym wyznaczonym terminom: 17.11.2000r., 29.01.2001r. i 27.03.2001. Przy wykazaniu własnej inicjatywy w poszukiwaniu pracy z realną oceną własnych możliwości, trudno jest dać wiarę oświadczeniom klienta, iż nie mógł on znaleźć choćby krótkotrwałego zatrudnienia na przestrzeni 9 lat. Jak wynika ze sprawozdań ww. poszukuje on głównie pracy o charakterze chałupniczym, a same sprawozdania z indywidualnego poszukiwania pracy są pobieżne i nie odzwierciedlają faktycznej sytuacji ww. na rynku pracy. W ocenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej P. K. nie współdziała z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, odmawia podjęcia jakichkolwiek uzgodnień, co na zasadzie art. 6 ust. 1 a Ustawy o pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej." Od decyzji tej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniósł T.K., uznając ją za krzywdząca i niesprawiedliwą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po zapoznaniu się z odwołaniem skarżącego decyzją z dnia [...] lipca 2001r., sygn. akt [...], działając na zasadzie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy - podzielając w uzasadnieniu decyzji stan faktyczny i prawny zastosowany przez organ I instancji oraz wyciągnięte wnioski. Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 4 lipca 2001 r. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego T.K. W uzasadnieniu swojej skargi skarżący stwierdził, iż twierdzenia Kolegium zawarte w zaskarżonej decyzji są nieprawdziwe. Skarżący zarzuca, iż pozbawiony został jakiejkolwiek pomocy, a Kolegium ma świadomość jego bardzo ciężkich warunków mieszkaniowych. "MOPS od 10 lat nie udziela żadnej pomocy na budowę nowego domu mimo, iż widzi jak z wielkim trudem od wielu lat staram się dokończyć nowy dom, mimo przeciwwskazań do pracy ciężkiej." Uważa, iż organ I instancji fałszuje jego sytuację mieszkaniową i zdrowotną. "Bardzo ważnym dla sprawy jest fakt, że pani Dyrektor G. jak i pracownicy socjalni mieli wyjaśnione, iż moja Mama nie może być epatowana hamskim agresywnym zachowaniem, gdyż jest chora na serce i nadciśnienie I stopnia." Wizyty pracowników socjalnych zmierzające do pozyskania informacji socjalnych i alimentacyjnych od W.K. uznaje za nieuzasadnione najścia, które wywołują u matki wysokie nadciśnienie tętnicze. Zarzuca również, iż "straszenie" przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego z matką jest bezprawne, a jednocześnie MOPS odmawia pokrycia kosztów dojazdu W.K. taksówką do siedziby organu, aby mógł być przeprowadzony wywiad środowiskowy w wybranym przez matkę terminie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi powtarzając motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Dlatego też właściwym do rozpoznania skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procedury, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 cyt. wyżej ustawy). Dlatego też przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była wyłącznie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2001 r., nr [...] - prawidłowość jej wydania oraz zastosowanych uregulowań prawnych. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie przed organami administracji publicznej była kwestia przyznania zasiłku celowego na wskazane przez wnioskodawcę cele. W wyniku ustalenia stanu faktycznego organy obu instancji administracyjnych odmówiły przyznania T.K. zasiłku celowego na zakup środków czystości, odzieży, dofinansowania do wydatków mieszkaniowych, wymianę kuchenki gazowej i remont domu. Jako podstawę prawną organy powołały się na brzmienie art. 6 ust. 1 a ustawy z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej (t.j. z 1998r., Dz.U. nr 64, poz.414 z późn. zm.), zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także nie uzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zakres i formy współdziałania określa kierownik ośrodka pomocy społecznej lub upoważniony przez niego pracownik socjalny. Pamiętać należy, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Nie oznacza to więc, iż pomoc społeczna będzie udzielana każdej osobie, która tylko znajdzie się w trudnej sytuacji (np. brak źródeł dochodu, bezrobocie), a tym bardziej iż taka pomoc musi być udzielona i to w żądanej przez podopiecznych wysokości. Ustawodawca w sposób jednoznaczny określił te nieliczne przypadki kiedy pomoc społeczna ma charakter obligatoryjny lub wiążące zasady naliczania wysokości przyznawanych środków finansowych. W innych przypadkach mamy do czynienia z działaniem organów administracyjnych na gruncie uznania administracyjnego. Co więcej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (por. art. 1 cyt. wyżej ustawy). Zgodnie z brzmieniem art. 2 cyt. ustawy celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Sam rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomijając już sam fakt, iż pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i ma służyć wskazanym w ustawie celom, to pamiętać należy, iż jest ona udzielana ze środków publicznych (jest związana z wydatkowaniem tych środków) i musi być adekwatna nie tylko do potrzeb wnioskodawców, lecz również do możliwości finansowych organów administracyjnych takiej pomocy udzielających. W konsekwencji przed udzieleniem jakiejkolwiek pomocy społecznej niezbędnym jest ustalenie pełnej, jednoznacznej i prawdziwej sytuacji zawodowej, majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej osoby ubiegającej się o pomoc społeczną ze środków publicznych, a one same są zobowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wiąże się to niewątpliwie z ich aktywną współpracą w ustalaniu przez organ administracyjnych tych wszystkich przesłanek, które warunkują przyznanie pomocy społecznej lub mogą mieć wpływ na ich wysokość. W przedmiotowej sprawie szereg elementów wskazuje na brak współpracy skarżącego z organami administracyjnymi orzekającymi w zakresie pomocy społecznej - czy to w sferze ustalenia stanu faktycznego sprawy, czy to w sferze rozwiązywania jego trudnej sytuacji życiowej w celu doprowadzenia do życiowego usamodzielnienia i integracji ze środowiskiem. Uzasadnione wątpliwości budzi kwestia oświadczeń T.K., iż on i jego matka, z którą wspólnie zamieszkuje w jednym domu, prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, a więc jego matka wykonuje osobiście (z akt nie wynika, aby była zatrudniona w tym celu osoba trzecia) całość prac domowych związanych z jej osobą (przygotowuje sobie posiłki, pierze, dokonuje zakupów, sprząta itd.), w sytuacji gdy jednocześnie twierdzi on, że matka jest bardzo chora i wymaga jego stałej i osobistej opieki. Jeżeli jest tak faktycznie, to matka nie jest zdolna do prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego i jest prowadzone tylko jedno gospodarstwo domowe - wspólne skarżącego i jego matki. Okoliczności te nie zostały wyjaśnione przez skarżącego, ani też zweryfikowane przez pracowników socjalnych. Jak bowiem wynika z akt sprawy, w tym samym czasie co rozpatrywana sprawa, były bowiem podejmowane przez nich bezskuteczne próby przeprowadzenia wywiadu z matką skarżącego. Zasadnie bowiem organ I instancji z urzędu, mając informacje od samego skarżącego o złym stanie zdrowia matki, która dodatkowo musi sama prowadzić odrębne gospodarstwo domowe, podjął starania do zweryfikowania tych informacji i ewentualnego udzielenia pomocy w formie usług opiekuńczych. Istotne było również ustalenie sytuacji majątkowej W.K., gdyż wiąże się to z ustaleniem możliwości ewentualnej pomocy z jej strony (alimentacji) bezrobotnemu synowi, który nie posiada żadnych dochodów. Mimo jednak wysłania zawiadomienia W.K. o terminie przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania w dniu 17.04.2001r. nikogo nie zastano w domu. Skarżący jest osobą młodą, zdolną do pracy - powołuje się wprawdzie na stwierdzone badaniami Centrum Medycyny Pracy przeciwwskazania do ciężkiej pracy, lecz w aktach brak jest orzeczenia właściwego organu stwierdzającego takie ograniczenia. Jak wynika z akt sprawy przez ostatnie 9 lat przed wydaniem zaskarżonej nie podjął żadnej, nawet krótkookresowej pracy, a jego aktywność zawodowa jako bezrobotnego ograniczała się w zasadzie do zgłaszania się do Urzędu Pracy w wyznaczonych terminach tj. co dwa miesiące. Co więcej, jak skarżący sam podaje, zainteresowany jest wyłącznie pracą chałupniczą - ze względu na konieczność osobistej opieki nad matką. Tymczasem ofert takiej pracy na rynku w ostatnich latach nie ma. Sąd podziela jednak pogląd wyrażony w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji, iż skarżący winien przejawiać większą aktywność zawodową w celu poprawy swojej sytuacji materialnej. W tym celu we współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej, który mógłby przejąć w ramach usług opiekuńczych opiekę nad matką, skarżący miałby w pełni szansę podjąć zatrudnienie na umowę o pracę (a nie pracę chałupniczą, o którą się teraz tylko stara). Jest to istotne nie tylko ze względu samego skarżącego i jego przyszłości, lecz również ze względów społecznych, gdyż dalsze jego pozostawanie poza rynkiem pracy - jako bezrobotnego - utrwala ten stan w stosunku do jego osoby, a w konsekwencji coraz trudniej będzie mu w przyszłości wejść na ten rynek i podjąć pracę, co jednocześnie oznaczać będzie dalsze uzależnienie od pomocy społecznej i zaprzeczenie celów jakim pomoc społeczna ma służyć. Istotą pomocy społecznej, oprócz zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, jest bowiem także doprowadzenie do życiowego usamodzielnienia się osoby korzystającej z pomocy. Jeśli więc skarżący, posiadający średnie wykształcenie, nie chciał skorzystać z innych oferty pracy, niż takie, które maja charakter pracy chałupniczej, jak również nie podejmuje innych własnych czynności w celu poprawy sytuacji materialnej, oczekując tyko na pomoc społeczną, to działania takie i jego postawa uzasadniały odmowę przyznania świadczeń. Jakkolwiek bowiem sam fakt sprawowania opieki nad chorą matką jest godzien ze wszechmiar akceptacji, to jednak nie może on stanowić usprawiedliwienia dla bierności zawodowej skarżącego, gdyż jak wskazano wyżej istnieją możliwości udzielenia w tym zakresie odpowiedniej pomocy skarżącemu i jego matce i umożliwienia mu podjęcia pracy zawodowej poza miejsce zamieszania. Podkreślić należy, iż ubiegający się o świadczenia z zakresu pomocy społecznej jest zobowiązany do bezwarunkowej współpracy z organami administracyjnymi tak w ustalaniu stanu faktycznego poprzez podanie wszelkich, niezbędnych informacji związanych z przyznaniem świadczenia, o które się ubiega, umożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w terminie wskazanym w zawiadomieniu i w miejscu zamieszkania, jak i we współdziałaniu w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Odnosząc się do oświadczeń W.K., iż syn sprawuje nad nią osobistą opiekę stwierdzić należy, że odnoszą się one jedynie do wskazanego w nich faktu, a nie obiektywnego stanu (stanu zdrowia składającej oświadczenie), wskazującego na konieczność sprawowania takiej osobistej opieki przez skarżącego. Zaświadczenie zaś wydane w tej mierze przez lekarza rodzinnego z dnia 11.06.2001 r. w żadnej mierze - poza ogólnym stwierdzeniem - nie precyzuje na czym owa stała i osobista opieka ma polegać (podawanie leków i określonych godzinach, jak często, przygotowywanie i podawanie posiłków, pomoc w ubieraniu, w poruszaniu się, w załatwianiu spraw, zakupów itp.). Z zaświadczenia tego nie wynika również dlaczego taka opiekę musiałby wykonywać wyłącznie sam skarżący. Podsumowując stwierdzić należy, że odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego była uzasadniona, nastąpiła na podstawie obowiązującego prawa i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Zatem wobec braku podstaw o uwzględnienia skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o jej oddaleniu.